ΚΕΙΜΕΝΑ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝΤΟΣ ΜΑΣ ΘΕΟΥ

Το παράρτημα ατυό προστίθεται εδώ ώστε οι αναγνώστες με Χριστιανική προέλευση, και ιδιαίτερα οι Έλληνες Χριστιανοί Ορθόδοξοι –εφ’ όσον το βιβλίο αυτό εκδίδεται στην Ελλάδα- να συνειδητοποιήσουν ότι αυτές οι ιδέες δεν διαφέρουν σημαντικά από τα βασικά διδάγματα της θρησκείας μας.

Από τα αποσπάσματα τα οποία θα παρατεθούν θα γίνει φανερό ότι οι απόψεις περί του Θεού εντός του ανθρώπου, και περί του προορισμού του ανθρώπου να φθάσει στην θεοποίησή του, είναι απόλυτα συμβατές με τα κείμενα της Βίβλου, όπως μας τα παρουσιάζει ο Ορθόδοξος Επίσκοπος Κάλλιστος Γουέαρ, Καθηγητής της Ορθόδοξης Ανατολικής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, στην Αγγλία. Τα συμπεράσματά του βασίζονται στις διδασκαλίες των Πατέρων της Εκκλησίας, οι οποίες ευρίσκονται κυρίως στα κείμενα της «Φιλοκαλίας των Νηπτικών».

Όμως για να είμαστε δίκαιοι, πρέπει να παραδεχτούμε ότι αρκετοί Ορθόδοξοι θεολόγοι πιθανόν θα προβληματιστούν σχετικά με μερικά σημεία του βιβλίου αυτού. Και τούτο διότι:

1.Δίδεται η αίσθηση της μη ξεχωριστής ύπαρξης του ανθρώπου από τον Θεό, ενώ στην Ορθοδοξία θεωρείται σηματνική η έννοια ότι η προσωπικότητα του ανθρώπου δεν είναι ποτέ δυνατόν να αφομοιωθεί εντός του Θεού, αλλά θα μένει πάντοτε ξεχωριστή.

2.Ο Χριστιανισμός δεν θα ήταν δυνατόν να δεχθεί ποτέ ότι η θέωση του ανθρώπου είναι δυνατή εκτός της Εκκλησίας και των Μυστηρίων της.

3.Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας J.Benner ομιλεί για μια ένωση η οποία φαίνεται να επιτυγχάνεται με την ουσία του Θεού, ενώ η θέωση αυτή, σύμφωνα με την Ορθοδοξία, είναι δυνατή μόνο σε σχέση με τις ενέργειες του Θεού, και είναι αποτέλεσμα της Χάριτος του Θεού και της συμμετοχής του ανθρώπου εντός της Εκκλησίας και των Μυστηρίων της.

Ο Αρχιμανδρίτης Χριστόφορος Σταυρόπουλος διατυπώνει την διάσταση αυτήν ακριβώς στο βιβλίο του «Κοινωνοί Θείας Φύσεως» όταν γράφει: «Η ένωση όμως αυτή δεν είναι απόλυτη. Είναι σχετική, επειδή δεν πρόκειται περί μεταμορφώσεως της ουσίας μας. Πρόκειται μάλλον περί ευτυχίας εντός της θείας βασιλείας. Η ανθρώπινη φύση γίνεται η κατάληξη της θείας φύσης. Αναπλάθεται εντός της πρωταρχικής της ωραιότητας».

Ο Επίσκοπο-Καθηγητής Κάλλιστος Γουέαρ κάνει την διάκριση, όπως όλοι σχεδόν οι Ορθόδοξοι Θεολόγοι, μεταξύ της Ουσίας του Θεού και των Ενεργειών Του. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη διδασκαλία οι ενέργειες του Θεού ευρίσκονται εντός του ανθρώπου, και ο άνθρωπος είναι σε θέση να γνωρίζει μόνον αυτές τις ενέργειες. Όπως όμως μας επεξηγούν, ο Θεός είναι οι ενέργειές Του, και οι ενέργειές Του είναι Αυτός ο ίδιος. Οπότε και καταλήγομε στο ίδιο αποτέλεσμα. Είναι βέβαιον ότι ο αναγνώστης θα εκπλαγεί πόσα από τα αποτελέσματα αυτά είνα όμοια με τις διδασκαλίες αυτού του βιβλίου.

Αν τελικά ο Benner διατυπώνει κάτι διαφορετικό από τις θέσεις αυτές, θα πρέπει να ομολογήσω ότι μου είναι απολύτως δυνατόν να συμφωνήσω με την Ορθόδοξη άποψη.

Η ιδέα όμως ότι ο άνθρωπος γεννήθηκε για να ομοιάσει με τον Θεό, και ότι ο προορισμός του είναι η θέωση, είναι μαι πεποίθηση καθαρά Χριστιανική.

Πάνω στο θέμα αυτό ο καθένας θα πρέπει να φθάσει σε δικά του συμπεράσματα. Όσο για μένα, προσωπικά, το σημαντικό εδώ είναι ότι τόσο η Εκκλησία, όσο και ο J. Benner, μας καλούν να ζούμε με πίστη στο Θεό, αδελφικά, με αγάπη, ανιδιοτέλεια, ταπεινοφροσύνη, αλήθεια και ενότητα. Και αυτό είναι το σημαντικό.

 

Από την Καινή Διαθήκη:

«Ουκ έρχεται η βασιλεία του Θεού μετά παρατηρήσεως…..ιδού γαρ η βασιλεία του Θεού εντός υμών εστί» (Η βασιλεία του Θεού δεν έρχεται κατά τρόπον ώστε να την παρατηρήσετε…..και μάλιστα η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας).

(Λουκ. 17:20)

«Ουκ οίκατε ότι ναός Θεού εστέ και το Πνεύμα του Θεού οικεί εν υμίν; (Δεν ξέρετε ότι είσθε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;)

(Κορινθ. Α 3:16)

«Ος έστι Χριστός εν υμίν, η ελπίς της δόξης» (Δηλαδή ο Χριστός μέσα σας, η ελπίδα της δόξης) (Κολλοσ 1:27)

«Απεκρίθη αυτοίς ο Ιησούς,» ούκ έστι γεγραμμένον εν τω γόμω υμών, εγώ είπα, θεοί εστέ; ει εκείνους είπε θεούς….και ου δύναται λυθήναι η γραφή..» (Ο Ιησούς τους απεκρίθυ, «Δεν είναι γραμμένον εις τον νόμον σας «Εγώ είπα είσθε Θεοί»; Εάν εκείνους είπεν Θεούς… – και η γραφή δεν είναι δυνατόν να καταργηθή-..) (Ιωαν. 10:4,35)

Ο Αρχιμανδρίτης Χριστόφορος Σταυρόπουλος, στο ίδιο βιβλίο του, δηλώνει: Σαν ανθρώπινα όντα έχομε αυτή την μία και μοναδική κλήση, να επιτύχουμε την θέωση. Με άλλους λόγους, καθένας μας προορίζεται να γίνει Θεός, να καταστεί όμοιος με τον ίδιο τον Θεό, να ενωθεί μαζί Του. Ο Απόστολος Πέτρος περιγράφει με απόλυτη σαφήνεια τον σκοπό της ζωής: σκοπός σας, λέει, είναι να «γίνεται κοινωνοί θείας φύσεως» [«ίνα διά τούτων γένησθε θείας κοινωνοί φύσεως» (Πέτρ. Β 1:4)]

 

Αυτός είναι ο σκοπός της ζωής του καθενός μας, να λάβει μέρος, να συμμετέχει στην φύση του Θεού και στην ζωή του Χριστού, κοινωνός της Θείας Χάριτος και Ενέργειας – να γίνει ακριβώς όπως ο Θεός – ένας αληθινός Θεός.

 

Τα επόμενα αποσπάσματα είναι από το βιβλίο του Κάλλιστου Γουέαρ:           ‘HE ORTODOX CHURCH

 

• Ο Θεός είναι απολύτως υπερβατικός…. Το ότι υπάρχει Θεός είναι σαφές. Τι είναι όμως ο Θεός ως προς την ουσία και την φύση Του είναι κάτι το οποίο υπεβαίνει κάθε δυνατότητα σύλληψης και γνώσης μας.

 

• Ο Θεός, αν και απολύτως υπερβατικός, δεν είναι αποκομμένος από τον κόσμο τον οποίο Εκείνος δημιούργησε. Ο θεός είναι πάνω και εκτός της δημιουργίας Του, και εν τούτοις υπάρχει εντός αυτής. Όπως το θέτει μία ευρείας χρήσεως Ορθόδοξη προσευχή: «Παντού είσαι, Κύριε, και πληρείς τα πάντα».

 

• Οι ενέργειες του Θεού, οι οποίες είναι ο Θεός ο Ϊδιος, διαπερνούν όλη την δημιουργία, και τις βιώνομε με την μορφή της Θείας Χάριτος και του Θείου Φωτός.

 

• Αν ο άνθρωπος χρησιμοποιήσει σωστά την ικανότητά του να κοινωνεί μετά του Θεού, τότε θα καταστεί «ωσάν» Θεός, θα κατακτήσει την Θείαν ομοίωσιν. Κατά τους λόγους του Ιωάννη του Δαμασκηνού, θα «αφομοιωθεί μετά του Θεού διά της αρετής». Η κατάκτηση της ομοίωσης σημαίνει την θέωση, το να γίνει δεύτερος θεός, θεός κατά χάριν». «Εγώ είπα θεοί εστέ και υιοί υψίστου πάντες» (Ψαλμ. 82:6)

 

• Όταν λέγεται ότι ο Θεός εποίησεν τον άνθρωπον κατ’ εικόνα Εαυτού», έγραφεν ο Γρηγόριος Παλαμάς, «η λέξη άνθρωπος δεν σημαίνει ούτε μόο την ψυχήν, ούτε μόνον το σώμα, αλλά και τα δύο ομού». Το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχει σώμα, υποστήριζε ο Γρηγόριος, τον καθιστά ανώτερον, και όχι κατώτερον, από τους αγγέλους. Πράγματι, οι άγγελοι είναι «αγνό» πνεύμα, ενώ η φύση του ανθρώπου είναι «μικτή» -τόσον υλική όσον και πνευματική-, αυτό όμως σημαίνει ότι η φύση του είναι πληρέστερη της αγγελικής, και προικισμένη με πλουσιότερο δυναμικό. Ο άνθρωπος αποτελεί μικρόκοσμο, γέφυρα και σημείον συνάντησης για το σύνολο της δημιουργίας του Θεού.

 

• Η Ορθόδοξη θρησκευτική σκέψη δίνει την μεγαλύτερην έμφαση στην εικόνα του Θεού στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος είναι «ζώσα θεολογία» και, επειδή είναι η εικόνα του Θεού, είναι ικανός να εύρει τον Θεό κοιτάζοντας μέσα στην καρδιά του, «επιστρέφων εν εαυτώ»: «Η Βασιλεία του Θεού εντός υμών εστί» (Λουκ. 17:21). «Γνωρίσατε τον εαυτό σας» είπεν ο Άγιος Αντώνιος ο Αιγύπτιος «…ο γνωρίζων εαυτόν, Θεόν γνωρίζει.» «Αν είσθε αγνοί», έγραψεν ο Αγ. Ισαάκ ο Σύρος (τέλη του έβδομου αιώνα), «ο παράδεισος ευρίσκεται εντός σας. Εντός σας θα ίδετε τους αγγέλους, και τον Κύριον των αγγέλων». Και από τον Αγ. Παχώμιον αναφέρεται: «Εις την αγνότητα της καρδιάς του είδεν τον αόρατον Θεόν όπως μέσα σε καθρέπτην».

 

• Επειδή είναι εικόνα Θεού, κάθε μέλος της φυλής των ανθρώπων, ακόμη και το πλέον αμαρτωλό, είναι απείρως πολύτιμο στα μάτια του Θεού. «Όταν βλέπεις τον Αδελφόν σου», είπεν ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (πέθανε το 215 μ.Χ.), «βλέπεις τον Θεό». Και ο Ευάγριος δίδαξε: «Μετά τον Θεόν πρέπει να θεωρούμεν κάθε άνθρωπον σαν τον Ίδιον τον Θεόν». Ο σεβασμός αυτός προς κάθε άνθρωπον εκδηλώνεται με φανερό τρόπο κατά την Ορθόδοξη λατρεία, όταν ο ιερέας θυμιατίζει όχι μόνον τις εικόνες, αλλά και τα μέλη του εκκλησιάσματος, χαιρετίζοντας την εικόνα του Θεού σε κάθε πρόσωπο. «Η καλύτερη εικόνα του Θεού είναι ο άνθρωπος».

 

• Ο σκοπός της Χριστιανικής ζωής, τον οποίον ο Σεραφείμ περιέγραψε σαν την απόκτηση του Αγίου Πνεύματος του Θεού, είναι δυνατόν επίσεης να προσδιοριστεί με τον όρον Θέωση. Ο Βασίλειος περιέγραψε τον άνθρωπο σαν ένα πλάσμα το οποίο έλαβε την εντολή να γίνει Θεός. Και ο Αθανάσιος είπε, όπως γνωρίζομε, ότι ο Θεός έγινεν άνθρωπος ώστε να κατοθρώσει ο άνθρωπος να γίνει θεός. «Εις την βασιλείαν μου, είπεν ο Χριστός, θα είμαι Θεός με εσάς σαν θεούς». Σύμφωνα με την διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αυτός είναι ο τελικός σκοπός πρπς τον οποίον πρέπει να στοχεύει κάθε Χριστιανός: να γίνει θεός, να κατακτήσει την θέωση. Για την Ορθόδοξία, η σωτηρία και η λύτρωση του ανθρώπου σημαίνει αυτήν ακριβώς την θέωση.

 

• Η ιδέα αυτή της προσωπικής και οργανικής ένωσης μεταξύ Θεού και ανθρώπου –του Θεού ενοικούντος ενός ημών, και ημών ενοικούντων εντός Εκείνου- αποτελεί συνεχές θέμα του Ευαγγελίου του Ιωάννη. Αποτελεί επίσης μόνιμο ζήτημα των Επιστολών του Αποστ. Παύλου, ο οποίος βλέπει την Χριστιανική, ζωή πάνω απ’ όλα σαν «ζωήν εν Χριστώ». Η ίδια ιδέα εμφανίζεται στο περίφημο εδάφιο της Β Επιστολής του Πέτρου: «Διά των οποίων μας έχουν δωρηθεί αι….. υποσχέσεις, ώστε ….. να γίνετε συμμέτοχοι θείας φύσεως» (Β Πέτ. 1:4) Η θέωση είναι ζήτημα το οποίο περιλαμβάνει και το σώμα. Δεδομένου ότι ο άνθρωπος αποτελεί ενότητα σώματος και ψυχής, και δεδομένου ότι ο Ενσαρκωθείς Χριστός έσωσε και λύτρωσε ολόκληρο τον άνθρωπο, είναι επόμενον ότι «το σ΄μωα του ανθρώπου θεώνεται ταυτοχρόνως με την ψυχή του».

 

Τα υπόλοιπα αποσπάσματα είναι από το βιβλίο του ίδιου συγγραφέα Κάλλιστου Γουέαρ: THE ORTODOX WAY

• Θεώρηση της φύσης σημαίνει κατανόηση των διαστάσεων του ιερού χώρου και του ιερού χρόνου. Αυτό το αντικείμενο, αυτό το πρόσωπο και το οποίο ομιλώ, αυτή η στιγμή του χρόνου κάθε ένα από αυτά είναι άγιο, κάθε ένα είναι με τον τρόπο του ανεπανάληπτο, συνεπώς έχει άπειρην αξία, κάθε ένα είναι δυνατόν να χρησιμεύσει σαν παράθυρο στην αιωνιότητα. Και, καθώς ευαισθητοποιούμαι ως προς τον κόσμο του Θεού γύρω μου, συνειδητοποιώ όλο και περισσότερο τον κόσμο του Θεού εντός μου. Καθώς αρχίζω να βλέπω την φύση εν Θεώ, αρχίζω να συλλαμβάνω την δική μου θέση σαν ανθρώπινου ατόμου εντός της φυσικής τάξης. Αρχίζω να κατανοώ τι σημαίνει να είμαι μικρόκοσμος και μεσολαβητής.

 

• Σε προηγούμενα κεφάλαια καταδείξαμε την θεολογική βάση για την θεώρηση αυτή της φύσης. Τα πάντα διαπερνώνται και διατηρούνται στην ύπαρξη από τις άκτιστες ενέργειες του Θεού, συνεπώς τα πάντα αποτελούν μια θεοφάνεια η οποια μεσιτείει για την παρουσία Του. Στην καρδιά κάθε πράγματος ευρίσκεται η εσώτερη αρχή του, ή ο λόγος, εμφυτευμένος εντός του υπό του Δημιουργικού Λόγου, και με τον τρόπον αυτό, διά των λόγων επικοινωνούμε με τον Λόγο. Ο Θεός είναι πάνω και πέρα από όλα αυτά, όμως σαν Δημιουργός ευρίσκεται επίσης εντός των πάντων. »πανενθεϊσμός» όχι πανθεϊσμός. Επομένως, η μελέτη της φύσης είναι, κατά τον Μπλέικ, η κάθαρση των «θυρών της αντίληψής μας», τόσο στο φυσικό όσο και στο πνευματικό επίπεδο, και η συνεπακόλουθη διάκριση των ενεργειών, ή λόγων, του Θεού, σε κάεθ δημιούργημά του. Είναι η ανακάλυψη, όχι τόσο διά του παρεμβατικού νου μας, όσο διά της πνευματικής μας λογικής, ότι όλο το σύμπαν είναι μια κοσμική Φλεγόμενη Βάτος, πλήρης θείου Πυρός, χρίς να έχει όμως ακόμη αναλωθεί.

 

• Δεν θα πρέπει να περιορίζομε την παρουσία του Θεού στον κόσμο σε μια μικρή γκάμα «ευσεβών» αντικειμένων και καταστάσεων, και να δίνομε σε όλα τα άλλα τον τίτλο του «Εγκόσμιου», αλλά πρέπει να βλέπομε τα πάντα σαν κατά βάσην ιερά, σαν δώρα του Θεού και μέσα επικοινωνίας μαζί του.

Ατυό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να δεχόμεθα τον έκπτωτο κόσμο με τους δικούς του όρους. Αυτό είναι το ατυχές λάθος του «εγκόσμιου Χριστιανισμού» της σύγχρονης Δύσης. Τα πάντα είναι πράγματι ιερά κατά την αληθινή τους φύση, σύμφωνα με την εσώτατη ουσία τους. Όμως η σχέση μας με την δημιουργία του Θεού έχει στρεβλωθεί από την αμαρτία, τόσο την προπατορική όσο και την προσωπική, και δεν πρόκειται να επανεύρομε την ουσιαστικήν αυτήν ιερότητα πριν εξαγνισθεί η καρδιά μας. Χωρίς την απάρνηση του εαυτού, χωρίς ασκητική πειθαρχία, δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιώσομε την αληθινή ωραιότητα του κόσμου. Αυτός είναι ο λόγος της αδυναμίας μας για γνήσιαν αντίληψη χωρίς μετάνοια.

 

• Όσο περισσότερο ο άνθρωπος συλλαμβάνει με το νου του τον Θεό μέσα στη φύση, τόσο περισσότερο καταλαβαίνει ότι ο Θεός είναι επίσης πάνω και πέρα από την φύση. Καθώς ευρίσκει ίχνη του θείου στα πάντα, λέγει: «Και αυτό είσαι εσύ, ούτε αυτό είσαι εσύ». Οπότε το δεύτερο στάδιο της πνευματικής Οδού τον οδηγεί, με την βοήθεια του Θεού, στο τρίτο στάδιο όπου ο Θεός δεν γίνεται γνωστός αποκλειστικά και μόνν από την μεσολάβηση των δημιουργημάτων του, αλλά και από την άμεση, και χωρίς ενδιαμέσους, ένωση.

Η μετάβαση από το δεύτερο σοτ τρίτο επίπεδο επιτυγχάνεται με την εφαρμογή, στην προσευχητική ζωή μας, της μεθόδου της απάρνησης, ή της αποφατικής προσέγγισης, όπως μαθαίνομε από τους πνευματικούς μας δασκάλους της Ορθόδοξης παράδοσης. Στην Αγία Γραφή, στα κείμενα της λειτουργικής, και στη φύση, μας προσφέρονται αμέρτηρες λέξεις, εικόνες και σύμβολα του Θεού, και διδασκόμεθα να τιμούμε αυτές τις λέξεις, τις εικόνες και τα σύμβολα καθώς τα στομαζόμεθα εντατικά στις προσευχές μας. Όμως, επειδή αυτά τα πράγματα δεν είναι δυνατόν ποτέ να εκφράσουν ολόκληρη την αλήθεια περί του Θεού του ζώντος, παροτρυνόμεθα επίσης να εξισορροπούμε αυτή την καταφατική προσευχή με την αποφατική προσευχή. Όπως το θέτει ο Ευάγριος, «Προσευχή είναι η εγκατάλειψη των σκέψεων». Αυτή η διατύπωση όμως δεν πρέπει να θεωρηθεί σαν πλήρης ορισμός της προσευχής, αλλά υποδεικνύει πράγματι το είδος εκείνο της προσευχής το οποίο οδηγεί τον άνθρωπο από το δεύτερο στο τρίτο στάδιο της Οδού. Προσεγγίζοντας την αιώνια Αλήθεια η οποία ευρίσκεται πέραν των ανθρώπινων λόγων και σκέψεων, ο αναζητητής αρχίζει να υπηρετεί τον Θεό εν ήσυχία και σιωπή, παύοντας πλέον να ομιλεί περί Θεού, ή προς τον Θεό, αλλά απλώς ακούοντας. «Σχολάσατε και γνώτε ότι εγώ ειμί ο Θεός» (Ηρέμησε και Γνώρισε – ΕΓΩ ΕΙΜΙ – ο Θεός) (Ψαλμ. 46:10). Αυτή η ηρεμία, ή εσωτερική σιωπή, είναι γνωστή στα Ελληνικά με τον όρο ησυχία, και εκείνος ο οποίος αναζητεί την προσευχή τους σιωπής ονομάζεται ησυχαστής. Ησυχία σημαίνει συγκέντρωση συνδυασμένη με εσωτερική γαλήνη. Δεν θα πρέπει να την θεωρήσομε με την αρνητική της άποψη, σαν απουσία λόγου και εξωτερικής δραστηριότητας, αλλά δηλώνει με θετικό τρόπο το άνοιγμα της καρδιάς του ανθρώπου προς την αγάπη του Θεού. Δεν χρειάζεται να βεβαιώσομε ότι, για τους περισσότερους ανθρώπους, η ησυχία δεν είναι μόνιμη κατάσταση. Ο ησυχαστής, μαζί με την συμμετοχή του στην προσευχή της σιωπής, χρησιμοποιεί επίσης και άλλες μορφές της, λαμβάνοντας μέρος στα από κοινού λειτουργικά τυπικά της λατρείας, διαβάζοντας την Αγ. Γραφή, δεχόμενος τα Μυστήρια. Η αποφατική προσευχή συνυπάρχει με την καταφατική, και η μία ενδυναμώνει την άλλη. Ο δρόμος της άρνησης και ο δρόμος της επιβεβαίωσης δεν είναι εναλλακτικοί, είναι συμπληρωματικοί. Πως όμως θα κατορθώσομε να πάψομε να ομιλούμε, και θα αρχίσομε να ακούμε;

Αυτό είναι το δυσκολότερο από όλα τα μαθήματα περί προσευχής. Δεν πρόκειται να κερδίσομε πολλά πράγματα λέγοντας στον εαυτό μας «Μην σκέπτεσαι», δεδομένου ότι η καταστολή της ασυνάρτητης σκέψης δεν είναι κάτι εφικτό διά της απλής επιβολής της δύναμης της θέλησης. Ο συνεχώς αεικίνητος νους αξιώνει από εμάς κάποιο έργο ώστε να ικανοποιεί την συνεχή ανάγκη του για δράση. Αν η πνευματικη μας στρατηγική και τελείως αρνητική –αν προσπαθούμε να εξαλείψομε κάθε ενσυνείδητη σκέψη χωρίς να προσφέρομε στο νου μας κάποιαν εναλλακτική δραστηριότητα- το πιθανότερο είναι να καταλήξομε σε αόριστες ονειροπολήσεις. Ο νους μας έχει ανάγκη από κάποιο έργο το οποίο θα τον απασχολεί, αλλά και θα του δίνει την δυνατότητα να εκτείνεται πέρα απ’ τον εαυτό του, στην σιγή. Στην Ορθόδοξη πρακτική του ησυχασμού η εργασία η οποία συνήθως του δίνεται είναι η συχνή επανάληψη κάοιου είδους «προσευχής – βέλους», συνηθέστατα η Προσευχή του Ιησού: Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλό.

 

• Πολλοί από τους Πατέρες της Εκκλησίας αντιμετωπίζουν τα πάθη σαν κάτι ουσιαστικα κακό, δηλαδή σαν εσωτερικές ασθένειες ξένες προς την αληθινή φύση του ανθρώπου. Όμως μερικοί από αυτούς υιοθετούν μια θετικότητερη θέση, θεωρώντας τα πάθη σαν δυναμικές παρορμήσεις, τοποτετημένες μέσα στον άνθρωπο αρχικά από τον Θεό, και συνεπώς κατά βάση καλές, παρ’ όλον ότι προς το παρόν έχουν διαστρεβλωθεί από την αμαρτία. Σύμφωνα με αυτή την δεύτερη και πιο εκλεπτυσμένην άποψη, ο σκόπός μας δεν είναι να εξαλείψομε τα πάθη, αλλά να επανακαθορίσομε την ενέργειά τους. Η μη ελεγχόμενη οργή πρέπει να μετατραπεί σε δίκαιη αγανάκτηση, η κακεντρεχής ζήλεια σε ζήλο για την αλήθεια, η σεξουαλική λαγνεία σε έρωτα αγνό μέσα στην θέρμη του. Τα πάθη πρέπι επομένως να αξαγνίζονται, και όχι να σκοτώνονται, αν παιδαγωγούνται και όχι να εκριζώνονται, αν χρησιμοποιούνται θετικά και όχι αρνητικά. Τόσο στον εαυτό μας, όσο και στους άλλους, λέμε όχι «Καταπίεσε», αλλά «Μεταμόρφωσε».

 

• Η αποφατική μέθοδος, είτε στις θεολογικές μας συζητήσεις, είτε στη ζωή μας της προσευχής, έχει μεν φαινομενικά αρνητικό χαρακτήρα, όμως κατά τον τελικό της στόχο είναι υπερβολικά θετική. Ο παραμερισμός των σκέψεων και των εικόνων δεν οδηγεί στην κενότητα, αλλά σε μιαν αφθονία η οποία υπερβαίνει όλα όσα ο ανθρώπινος νους κατορθώνει να συλλάβει ή να εκφράσει. Ο δρόμος της άρνησης δεν μοιάζει τόσο με το ξεφλούδισμα κρεμμυδιού όσο με την σμίλευση αγάλματος. Όταν ξεφλουδίζομε κρεμμύδι, αφαιρούμε την μία φλούδα μετά την άλλη, έως ότου δεν μένει καθόλου κρεμμύδι, οπότε και καταλήγομε στο τίποτε. Όμως ο γλύπτης, όταν σμιλεύει έναν όγκο μαρμάρου, κάνει αφαίρεση με σκοπό ένα θετικό αποτέλεσμα. Δεν υποβιβάζει τον μαρμάρινο όγκο σε ένα σωρό από τυχαία θραύσματα αλλά, μέσω της προφανώς καταστροφικής δράσης της θράυσης του λίθου σε κομμάτια, καταλήγει στην αποκάλυψη μιας κατανοητής μορφής. Το ίδιο συμβαίνει σε ένα ανώτερο επίπεδο, όταν χρησιμοποιούμε τον αποφατισμό. Αρνούμεθα ώστε να επιβεβαιώσομε. Αποφαινόμεθα ότι κάτι δεν είναι, ώστε να πούμε ότι κάτι είναι. Ο δρόμος της άρνησης καταλήγει να γίνει δρόμος της υπερ-βεβαίωσης. Ο παραμερισμός των λέξεων και των ιδεών χρησιμεύει σαν εφαλτήριο από το οποίο κάνομε άλματα εντός του θείου μυστηρίου. Η αποφατική θεολογία, στην αληθινή και πλήρη έννοιά της, δεν οδηγεί σε απουσία, αλλά σε παρουσία, όχι στον αγνωστικισμό, αλλά σε μιαν ένωση αγάπης. Συνεπώς η αποφατική αυτή θεολογία είναι κάτι πολύ περισσότερο από μιαν καθαρά λεκτικήν άσκηση, κατά την οποίαν εξισορροπούμε θετικές δηλώσεις και αρνησεις. Ο σκοπός της είναι να μας φέρει σε άμεση επαφή με ένα προσωπικό Θεό, ο Οποίος απείρως υπερβαίνει οτιδήποτε είναι δυνατόν να πούμε περί Αυτού, είτε θετικό, είτε αρνητικό.

 

• Το να κοιτάζομε πάνω στο γυαλί σημαίνει να καταλαβαίνομε την «υπαρξιακή ταυτότητα», την έντονη πραγματικότητα κάθε πράγματος. Το να κοιτάζομε μέσα από το γυαλί, άρα να «κατασκοπεύομε» τον ουρανό, σημαίνει να διακρίνομε την παρουσία του Θεού μέσα, και πέρα από, αυτό το πράγμα. Οι δυό αυτοί τρόποι θέασης του κόσμου επιβεβαιώνουν, και συμπληρώνουν, ο ένας τον άλλον. Η δημιουργία μας οδηγεί στον Θεό, και ο Θεός μας στέλνει πάλι πίσω στην δημιουργία, καθιστώντας μας ικανούς να κοιτούμε την φύση με τα μάτια του Αδάμ όταν ήταν στον Παράδεισο. Διότι, όταν βλέπομε τα πάντα εν Θεώ, τα βλέπομε να έχουν μια ζωντάνια την οποία διαφορετικά δεν θα την είχαν.

 

• Με τον τρόπον αυτόν η Προσευχή του Ιησού αρχίζει όπως μια οποιαδήποτε άλλη προφορική προσευχή. Όμως η ρυθμική επενάληψη της ίδιας σύντομης φράσης καθιστά τον ησυχαστή ικανό, χάρη στην ίδια την απλότητα των λέξεων τις οποίες χρησιμοποιεί, να προχωρήσει, πέρα από κάθε γλώσσα και εικόνες, στο μηστήριο του Θεού. Με τον τρόπον αυτόν η Προσευχή του Ιησού εξελίσσεται, με την βοήθεια του Θεού, σε αυτό το οποίο οι Δυτικοί συγγραφείς αποκαλούν «προσευχή της τρυφερής προσοχής» ή «προσευχή της απλής ματιάς», όπου η ψυχή αναπαύεται εντός του Θεού χωρίς την συνεχώς εναλλασόμενη διαδιχή εικόνων, ιδεών και συναισθημάτων. Πέραν αυτής, υπάρχει ένα επιπλέον στάδιο, όταν η προσευχή του ησυχαστή παύει να είναι αποτέλεσμα των δικών του προσπαθειών, και γίνεται –τουλάχιστον από καιρού εις καιρόν- εκείνο το οποίο οι Ορθόδοξοι συγγραφείς αποκαλούν «αυτενεργούμενη» προσευχή αι οι Δυγικοί ονομάζουν «ενσταλλαγμένη». Με άλλα λόγια, παύει να είναι πλέον η προσευχή «μου» και γίνεται, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, η προσευχή του εντός μου Χριστού.

 

• Φυσικ΄ς στοχασμός σηαίνει να βρίσκομε τον Θεό όχι μόνον σε όλα τα πράγματα, αλλά και σε όλα τα πρόσωπα. Όταν προσκυνούμε τις ιερές εικόνες στην εκκλησία, ή στο σπίτι μας, πρέπει να σκεπτόμεθα ότι κάθε άνδρας ή γυναίκα είναι μια ζώσα εικόνα του Θεού. «..εφ’ όσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε» (ότι εκάνατε εις ένα από τούτους τους ασήμαντους αδελφούς μου, σ’ εμέ το εκάνατε) (Ματθ. 25:40).

Για να εύρομε τον Θεό δεν χρειάζεται να εγκαταλείψομε τον κόσμο, να απομονωθούμε από τους συνανθρώπους μας και να βυθισθούμε σε κάποιο είδος μηστικού κενού. Αντιθέτως, ο Χριστός μας κοιτάζει μέσα από τα μάτια όλων εκείνων τους οποίους συναντούμε. Όταν θα έχομε αναγνωρίσει την συμπαντική Του παρουσία, όλες μας οι πράξεις πρακτικής υπηρεσίας στους άλλους γίνονται πράξεις προσευχής.

 

• Πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι θεωρούν την ανεικονική προσευχή της σιωπής τελείως εκτός της δικής του τωρινής δυνατότητας, και για τους οποίους οι γνωστές φράσεις της Αγ. Γραφής, ή των προσευχηταρίων, έχουν αποβεί πληκτικές και αποστραγγισμένες, είναι δυνατόν να ανανεώσουν την εσωτερική τους ζωή με την ενάσκηση του φυσικού στοχασμού. Μαθαίνοντας να διαβάζω τον λόγο του Θεού εντός του βιβλίου της φύσης, βλέποντας την υπογραφή Του «εν παντί», ανακαλύπτω –όταν επιστρεφω στην μελέτη του λόγου Του στην Αγ. Γραφή και στο προσευχητάριο- ότι αυτές οι πολύ γνωστές φράσεις έχουν ένα καινούργιο νοηματικό βάθος. Με τον τρόπον αυτόν φύση και Αγ. Γραφή αλληλοσυμπληρώνονται. Σύμφωνα με τους λόγους του Αγ. Ευφραίμ του Σύρου:

«Όπου να στρέψεις τους οφθαλμούς σου, υπάρχει το σύμβολο του Θεού.

Όπου να διαβάσεις, εκεί θα εύρεις τα τυπογραφικά του στοιχεία…..

Παρατήρησε και είδε πως Φύση και Γραφή αλληλοσυνδέονται….

Αίνος διά τον Κύριον της Φύσης

Δόξα διά τον Κύριον της Γραφής.»

 

• Συνηθίζεται να θεωρούμε τον στοχασμό σαν ένα σπάνιο και εξαιρετικό δώρο και έτσι είναι, χωρίς αμφιβολία, όταν είναι ολοκληρωμένος. Όμως τα σπέρματα μιας στοχαστικής τάσης ενυπάρχουν σε όλους μας. Από αυτή την ώρα και τη στιγμή είμαι σε θέση να αρχίσω να βαδίζω μέσα στον κόσμο έχοντας συνειδητοποιήσει ότι είναι ο κόσμος του Θεού, ότι Εκείνος είναι κοντά μου μέσα σε ότι βλέπω και αγγίζω, μέσα σε όποιον συναντώ. Όσο και αν κάνω αυτές τις σκέψεις σπασμοδικά και ατελώς, έχω ήδη αρχίσει να βαδίζω στην ατραπό του στοχασμού.

 

 

Ηράκλειτος, 544-484 π.Χ.,

Ο «Σκοτεινός Φιλόσοφος»

Προσωκρατικός φιλόσοφος που έζησε τον 6ο με 5ο π.Χ. αιώνα στην Έφεσο. Ήταν απόγονος του ιδρυτή της πόλης, Ανδρόκλου. Από το έργο του σώθηκαν περίπου 130 αποσπάσματα που δεν είναι βέβαιο αν προέρχονται από ένα ενιαίο έργο. Είναι όλα σύντομα, αποφθεγματικά και αινιγματικά ακολουθώντας το πρότυπο των δελφικών χρησμών. Ο Διογένης Λαέρτιος αποδίδει στον Ηράκλειτο ένα έργο με τίτλο «Περί Φύσεως». Ο Ηράκλειτος δεν είχε μαθητές, δεν ίδρυσε σχολή ούτε ενδιαφέρθηκε για την προβολή των ιδεών του. Παρ’ όλα αυτά, η επίδραση του υπήρξε σημαντική για την εξέλιξη της αρχαιοελληνικής και δυτικής φιλοσοφικής σκέψης.

Από την αρχαιότητα ακόμα του είχε αποδοθεί ο χαρακτηρισμός «Σκοτεινός φιλόσοφος».

 

«Τα πάντα ρει και ουδέν μένει». Τα πάντα αλλάζουν.

Ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι ο θεός του πεπρωμένου του.

Αν δεν ελπίζεις το ανέλπιστο, δεν θα το βρεις.

Ο βλάκας θέλει να πτοείται με το παραμικρό.

Ένας είναι ο δρόμος προς τα πάνω και προς τα κάτω.

Δεν μπορείς να μπεις δυο φορές στο ίδιο ποτάμι.

Για εμένα, ο ένας αξίζει όσο δέκα χιλιάδες, εάν είναι άριστος.

Μην τα βάζεις με κάποιον που είναι απών.

Σε έναν κύκλο, κάθε σημείο είναι ταυτόχρονα και αρχή και τέλος.

Τα γουρούνια ευχαριστιούνται περισσότερο στον βούρκο, παρά στο καθαρό νερό.

Η έπαρση είναι εμπόδιο της προκοπής.

Να μη μιλάς μόνο και μόνο επειδή αυτό σε ευχαριστεί.

Οι γνώμες των ανθρώπων είναι παιδιάστικα παιχνίδια.

Ο χρόνος είναι ένα παιδί που παίζει πεσσούς. Το βασίλειο ανήκει σ’ αυτό το παιδί.

Καλύτερα να κρύβεις την αμάθειά σου παρά να τη φανερώνεις.

Ακόμα και ο ήλιος δεν μπορεί να υπερβεί το μέτρο.

Τα ψυχρά θερμαίνονται, το θερμό ψύχεται, το υγρό ξεραίνεται, το στεγνό δροσίζεται.

Όλα είναι γραμμένα.

Να μην ασχολούμαστε επιπόλαια με τα μεγάλα ζητήματα.

Ο λαός πρέπει να υπερασπίζεται τον νόμο σαν να είναι το τείχος της πόλης.

Τα γαϊδούρια προτιμούν τα τρώνε σκουπίδια παρά χρυσό.

Μην ξέροντας να ακούν δεν ξέρουν και να μιλούν.

Οι αθάνατοι είναι θνητοί, οι θνητοί είναι αθάνατοι που ζουν το θάνατο εκείνων ενώ πεθαίνουν τη ζωή εκείνων.

Η πείνα έφερε τη χόρταση και η κούραση την ανάπαυση.

Θάνατος είναι όσα βλέπουμε ξύπνιοι, ενώ όσα βλέπουμε κοιμισμένοι είναι ύπνος.

Προτιμότερο να σβήνεις την υπεροψία παρά την πυρκαγιά.

Είναι πιο δύσκολο να αντιστέκεσαι στην ηδονή παρά στην επιθυμία.

Ακόμα και ο χυλός κόβει όταν δεν ανακατεύεται.

Ο θεός είναι ημέρα νύχτα, χειμώνας καλοκαίρι, πόλεμος ειρήνη, κόρος λιμός.

Η ηδονή είναι δόλωμα για τα πιο μεγάλα κακά.

Οι συνδέσεις είναι όλα κι όχι όλα, ομόνοια, διχόνοια, συμφωνία, ασυμφωνία, και το ένα γεννιέται απ’ όλα και από το ένα όλα.

Ο άρχοντας στον οποίο ανήκει το μαντείο στους Δελφούς, ούτε λέει ούτε κρύβει, αλλά μονάχα σημαίνει.

Αν όλα τα πράγματα μπορούσαν να γίνουν καπνός, οι μύτες θα τα ξεχώριζαν.

Το πρωί είναι το ξεκίνημα της νύχτας. Η γέννηση είναι το ξεκίνημα του θανάτου.

Ακόμα μια ψυχή που κοιμάται εργάζεται σκληρά να κάνει κάτι στο κόσμο.

Η ψυχή χρωματίζεται από τις σκέψεις.

Σκεφθείτε μόνο σκέψεις σε αρμονία με τις αρχές σας.

Ο χαρακτήρας σας είναι δική σας επιλογή

Η τιμιότητα είναι ο προορισμός σας – είναι το φως που σας οδηγεί.

Η ηρεμία είναι η μεγαλύτερη αρετή.

Η πολλή μάθηση δεν διδάσκει κατανόηση.

Πλησιάσουμε τον εαυτό μας όταν είμαστε σαν τα παιδιά που παίζουν.

Πως να κρυφθείς από κάτι που δεν φεύγει ποτέ;

Η σοφία είναι η ενότητα του νου που οδηγεί και διαπερνά όλα.

Μέσα από την αλλαγή βρίσκουμε το σκοπό μας.

Όταν τα διαφορετικά ενώνονται – από τις διαφορές δημιουργείται κάτι όμορφο.

Οι άνθρωποι πρέπει να παλεύουν για το δίκαιο.

Ο Ήλιος είναι καινούργιος κάθε μέρα.

Η σιωπή είναι θεραπεία.

Εσύ επιλέγεις τι κάνεις και πως θέλεις να είσαι.

Οι ξυπνοί μοιράζουν ένα κοινό κόσμο άλλα στο ύπνο βρίσκουν το προσωπικό κόσμο.

Αυτά που σκορπίζονται ξανά μαζεύονται. Αυτό που μαζεύτηκε, ξανά σκορπίζεται.

Οι θνητοί είναι αθάνατοι και οι αθάνατοι είναι θνητοί. Η ζωή του ενός είναι θάνατος του άλλου και ο θάνατος τους ενός η ζωή του άλλου.

Η ζωή έχει το όνομα “ζωή” αλλά είναι στην πραγματικότητα, θάνατος,

Ο δρόμος πάνω και κάτω είναι ίδιος.

Οι άνθρωποι είναι θνητοί ,Θεοί και οι Θείοι είναι αθάνατοι άνθρωποι.

Τα πάντα γεννιούνται από την σύγκρουση των αντιθέτων.

Χωρίς αδικίες τι θα λεγόταν δικαιοσύνη;

Να έχεις όλα όσα θέλεις δεν είναι καλό. Η αρρώστια κάνει την υγεία γλυκιά. Η πείνα μας κάνει την νιώθουμε ευγνωμοσύνη για το φαγητό. Η κούραση μας κάνει να απολαύσουμε την ξεκούραση.

Ο σκύλος γαβγίζει σε αυτό που δεν καταλαβαίνει.

Ο ήλιος έχει το φάρδος ενός ποδιού του ανθρώπου.

Δεν είναι αργά να αναζητήσουμε ένα πιο νέο κόσμο.

Ο καλός χαρακτήρας δεν γίνεται σε μια εβδομάδα ή ένα μήνα. Δημιουργείται σιγά- σιγά , μέρα με την μέρα. Χρειάζεται πολύ υπομονή.

Δεν καταλαβαίνουν πως τα διαφορετικά συμφωνούν (αλληλοσυμπληρώνονται). Είναι η εναρμόνιση των αντιθέτων – όπως η λύρα και δοξάρι.

Μερικοί δεν έχουν επίγνωση τι κάνουν στην εγρήγορση όπως δεν καταλαβαίνουν τι κάνουν στον ύπνο.

Η έννοια του ποταμού δεν είναι ότι όλα αλλάζουν ώστε να μην συναντάμε το ίδιο δυο φορές – αλλά ότι μερικά πράγματα μένουν ίδια μόνο αλλάζοντας.

Ο κόσμος λειτουργεί με την αρμονία των εντάσεων όπως η λύρα και το δοξάρι. Καλό και κακό είναι ένα. Ο θεός τα βλέπει όλα σαν καλά. Ο άνθρωπος βλέπει αδικία και δικαιοσύνη.

Ας μην βγάζουμε επιπόλαια συμπεράσματα για σημαντικά θέματα.

Επειδή η αλήθεια είναι τόσο απίστευτη, συχνά δεν κατανοείται.

Η πιο όμορφη διάταξη γίνεται όταν πολλά πράγματα έχουν χυθεί σκόρπια.

ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΤΟΥ ΣΑΤΥΑ ΣΑΙ ΜΠΑΜΠΑ»

Δείτε το ολόκληρο βιβλίο στο…

www.armonikizoi.com/storage/01%207xr/eisagogi_baba.pdf

Οι σελίδες στο βιβλίο

Ποιος είναι ο Σάι Μπάμπα;…………………. 15

Το παράδειγμα του Σάτυα Σάι Μπάμπα……41

Ποιος είναι ο Σκοπός της Ζωής…………. 57

1.Υπάρχουν τέσσερα πράγματα για τα οποία πρέπει ν’ αναρωτιέται ένας άνθρωπος: ΠΟΙΟΣ ΕΙΜΑΙ, Από που έρχομαι, Πού πηγαίνω, Πόσο καιρό

H πνευματική άσκηση είναι απαραίτητη για να φτάσει κανείς στις σωστές απαντήσεις. Τις απαντήσεις πρέπει να τις βιώσετε.

 

Είσαστε η εικόνα του οικουμενικού πνεύματος, η εικόνα που αντανακλάται σαν σώμα που είναι μέρος του κόσμου. Το αρχικό Θεϊκό Πνεύμα, το ατομικό πνεύμα, που είναι η εικόνα και ο αντικειμενικός κόσμος του οποίου το σώμα είναι μέρος – είναι τρεις οντότητες που ονομάζουμε Θεό – Άτομο – Υλικό κόσμο. Θα έχετε επιτύχει στις πνευματικές σας πειθαρχίες τη στιγμή που θα μπορέσετε ν’ απαρνηθείτε τον αντικειμενικό κόσμο σαν μία ψευδαίσθηση ή ν’ αναγνωρίσετε ότι δεν είναι τίποτα άλλο από μία προβολή του ίδιου του οικουμενικού Πνεύματος. Όταν φύγει ο καθρέφτης, εξαφανίζεται και η εικόνα.

 

5. Ο άνθρωπος έχει τον μοναδικό προορισμό να συνειδητοποιήσει την ομορφιά, την αλήθεια, την καλοσύνη, την αρμονία, τη μελωδία και να παρέχει στον εαυτό του και στους άλλους την αγάπη, την συμπόνια και την συμπάθεια.

 

Γιατί δεν βλέπουμε την ψυχή………………. 64

 

7. Πέντε καλύμματα περιβάλλουν την ψυχή και δεν αφήνουν το μεγαλείο της να εμφανιστεί. Κάντε τα όλα αυτά αγνά και λαμπερά. Εξαγνίστε το υλικό σώμα με καλή, καθαρή, αγνή τροφή, το ενεργειακό σώμα με ήρεμη, σταθερή αναπνοή και γαλήνια διάθεση, το νοητικό σώμα με ιερές σκέψεις και συναισθήματα, χωρίς προσκόλληση στις αισθησιακές απολαύσεις και ανεπηρέαστο από χαρά ή λύπη, ξυπνήστε την ανώτερη διάνοια με την εξάσκηση της πνευματικής διάκρισης ανάμεσα στα προσωρινά υλικά, συγκινησιακά και νοητικά φαινόμενα και τον αιώνιο παρατηρητή, το πνεύμα, και το αιτιατό σώμα με την έκσταση της ένωσης με το Θεό.

 

Πως να εξαγνίσουμε τα σώματα ………….. 69

9. Η συλλογική ψυχή έλκει την ατομική ψυχή προς τον εαυτό της, είναι στην αληθινή φύση και των δύο να αισθάνονται αυτή την αμοιβαία έλξη, γιατί είναι το ίδιο πράγμα. Είναι σαν το σίδερο και το μαγνήτη. Αν όμως το σίδερο είναι βρόμικο, σκεπασμένο με στρώματα σκουριάς, τότε ο μαγνήτης δεν μπορεί να το τραβήξει κοντά του. Αφαιρέστε το εμπόδιο, δεν χρειάζεται να κάνετε τίποτα άλλο. Αφήστε την αληθινή σας φύση να λάμψει και ο Θεός θα σας τραβήξει στην αγκαλιά του. Τα βάσανα και οι δοκιμασίες είναι ο τρόπος που γίνεται αυτός ο καθαρισμός.

 

Οι αμαρτίες δεν επηρεάζουν την ψυχή…….72

10. Οι πράξεις του σώματος, καλές ή κακές, δεν μολύνουν το πνεύμα. Ό,τι κάνει το σώμα, το πνεύμα το βιώνει μέσα απ’ το ίδιο το σώμα. Δεν είναι σωστό να νομίζουμε ότι οι αμαρτίες που κάνει το σώμα και που ο νους βιώνει μπορούν ν’ αποδοθούν στο πνεύμα. Το πνεύμα βρίσκεται σε αιώνια ευδαιμονία. Ό,τι αμαρτίες κάνει το σώμα, το αφήνουν ανεπηρέαστο. Οι πνευματικές ασκήσεις δεν γίνονται για ν’ αποκτήσουμε αυτοπραγμάτωση αλλά για να συνειδητοποιήσουμε την ξεχωριστότητα του σώματος από το πνεύμα και να ξεπεράσουμε την ψευδαίσθηση της ταύτισης με το σώμα.

 

Πνευματικές εφαρμογές…………. 74

14. Η καλύτερη πνευματική πειθαρχία είναι ν’ ανακαλύψετε τη φύση του πνεύματος και να συνειδητοποιήσετε την πνευματική σας ενότητα με όλους τους άλλους. Το σώμα πρέπει να κρατιέται σε καλή κατάσταση μέχρι να το πετύχετε αυτό. Αυτός είναι και ο σκοπός του. Διατηρείτε το ελαφρύ και λαμπερό. Είναι η βάρκα με την οποία θα διασχίσετε τη θάλασσα των ψευδαισθήσεων, της ψεύτικης πολλαπλότητας. Μην το βαρύνετε με την προσκόλληση σε πράγματα και άλλους ανθρώπους, γιατί τότε κινδυνεύει να βουλιάξει στη διάρκεια του ταξιδιού.

 

Με τον ίδιο τρόπο πρέπει να πειστείτε ότι και εσείς σαν προσωπικότητες δεν είστε παρά η σκιά του οικουμενικού πνεύματος. Αυτή είναι η θεραπεία για τη θλίψη, για τον κόπο και τον πόνο. Βέβαια μόνο μετά από πολύ μακριά και συστηματική διαδικασία πνευματικών πειθαρχιών θα μπορέσετε να θυμηθείτε την αλήθεια.

 

Ο Θεός δεν τιμωρεί ούτε επιβραβεύει…….. 77

 

18. Παραπονιέστε ότι ο γείτονας είναι ευτυχισμένος ενώ εσείς είσαστε δυστυχείς. Ο γείτονάς σας μπορεί να έχει πολλά χρόνια πνευματικής άσκησης στο αιτιατό σώμα με το οποίο ήρθε από την προηγούμενη γέννησή του στην τωρινή. Η φύση σας και ο χαρακτήρας έχουν διαμορφωθεί στη μακριά σειρά από ζωές που έχετε ζήσει.
19. Ο Θεός δεν ανακατεύεται σε αμοιβές και τιμωρίες. Είναι ο αιώνιος, ανεπηρέαστος παρατηρητής! Εσείς οι ίδιοι αποφασίζετε τη μοίρα σας. Ακόμη και η δημιουργία, η προστασία και η καταστροφή ακολουθούν τον ίδιο νόμο, τον έμφυτο νόμο του σύμπαντος, δράση-αντίδραση. 20. Όλοι είναι καλοί αλλά υπάρχουν κακές πράξεις. Πράξεις και αντιδράσεις.

 

Κάρμα Γιόγκα (Ανιδιοτελής υπηεσία)……. 80

24. Είναι ανώφελο όταν το άτομο δεν βελτιώνει τον εαυτό του, να προσπαθεί να βελτιώσει την κοινωνία, η προσπάθειά του θα καταλήξει σ’ αποτυχία. Πρέπει πρώτα να νοικοκυρέψουμε το σπίτι μας. Μετά να προσπαθήσουμε να καλυτερέψουμε το χωριό, μετά την περιοχή, ύστερα το νομό και έπειτα ολόκληρη τη χώρα. Πρέπει να προχωρήσουμε έτσι βήμα βήμα. Χωρίς όμως να γνωρίσουμε πρώτα τον εαυτό μας, είναι άσκοπο να προσπαθούμε να βελτιώσουμε την κοινωνία και ολόκληρη τη χώρα.

 

Η Γιόγκα της Αφοσίωσης. (Bhakti Yoga)… 94

30. Πραγματική αγάπη είναι μόνο η αγάπη για τον Θεό και καμιά άλλη αγάπη. Η πραγματική αγάπη, είναι η αγάπη που μένει αναλλοίωτη κι αυτή είναι η αγάπη για τον Θεό. Έχετε πίστη στον εαυτό σας. Τότε θα έχετε πίστη και στον Θεό.

 

Ο εγωισμός είναι η αιτία του πόνου……… 87

35. Η ευτυχία είναι απαραίτητη για τη συνειδητοποίηση του Θεού. Είναι μία από τις πιο σημαντικές πύλες προς τη θεότητα. Δεν είναι μόνο σφάλμα αν κάποιος δεν είναι ευτυχισμένος, είναι ένα από τα πιο σοβαρά σφάλματα. Είναι ένας φραγμός προς τη Φώτιση. Για τους πιο πολλούς, η ευτυχία οφείλεται στις εγκόσμιες επιδιώξεις, στις προσκολλήσεις και στην αναζήτηση των απολαύσεων. Πρέπει να συνειδητοποιήσει πως η επιθυμία δεν έχει τέλος, όπως τα κύματα της θάλασσας.

 

Η συνεχής επανάληψη του Ονόματος του Θεού 91  

Εστιάζετε τις σκέψεις σας στο Θεό, στο όνομά Του και στη μορφή Του. Θ’ ανακαλύψετε τότε πως βρίσκεται πάντα κοντά στο αγνό και το μόνιμο και θ’ αντλήσετε αγνή και μόνιμη ευτυχία. Αυτός είναι ο λόγος που δίνω τόση σημασία στην επανάληψη του ονόματος του Θεού σαν πνευματική άσκηση.

 

Η Γιόγκα της Γνώσης (Jnana Yoga)…….. 94

Γιατί δεν μπορούμε να δούμε το Θεό……. 98

43. Ο οίκος του Θεού δεν βρίσκεται στους αόρατους ουρανούς. Ο Θεός δεν ζει σ’ ένα μέγαρο πέρα απ’ τα σύννεφα. Δεν είναι ένα πνεύμα που πρέπει να ανεβαίνει από τον κάτω κόσμο ή να ξεπροβάλλει μέσα από κάποια κρυφή σπηλιά. Ο Θεός είναι η ζωντανή ουσία όλης της δημιουργίας και κάθε πλάσματος. Είναι η Θεία Εσωτερική Συνειδητότητα του κάθε ανθρώπου. Ακτινοβολεί την Θεία Αγάπη μέσα σε κάθε ανθρώπινη καρδιά.
44. Ο Θεός δεν είναι εξωτερικός’ ο Θεός δεν βρίσκεται έξω από σας’ ο Θεός υπάρχει μέσα σας. Δεν είστε ένας άνθρωπος, είστε ο ίδιος ο Θεός. Δεν είστε ένας αλλά τρεις’ – αυτός που νομίζετε πως είστε (ύλη), αυτός που οι άλλοι πιστεύουν πως είστε (νους) και αυτός που πραγματικά είστε, δηλαδή Θεός. Μην έχετε την ψευδαίσθηση πως ο Θεός βρίσκεται κάπου και πρέπει να Τον ψάξετε. Ο Θεός είναι μέσα σας και όταν μπορέσετε να το συνειδητοποιήσετε αυτό, όταν μπορέσετε να εξωτερικεύσετε την πνευματική δύναμη που υπάρχει μέσα σας, τότε θ’ αντικρίσετε το Θεό.

 

Ο Θεός αγαπάει όλους το ίδιο………….. 101

49. Οι Πνευματικοί αναζητητές, απορροφημένοι από τις προσπάθειές τους, φαντάζονται καμιά φορά πως ο Θεός είναι λιγότερο μεγαλειώδης απ’ ΄τι πραγματικά είναι! Πιστεύουν πως ο Κύριος ξεχωρίζει τους αμαρτωλούς από τους άγιους, τους καλούς από τους κακούς, τους σοφούς από τους μη-σοφούς. Αυτές είναι λανθασμένες αντιλήψεις. Ο Κύριος δεν ξεχωρίζει έτσι τους ανθρώπους.

 

Διαλογισμός…………………………………..103

52. Όταν το σώμα βρίσκεται σε μία ίδια στάση, σαν να στηρίζεται σ’ ένα ολόισιο κοντάρι, η ζωική δύναμη μπορεί ν’ ανέβει μέσα απ’ το ευθυτενές σώμα και να δώσει τη χροιά της απόλυτης συγκέντρωσης του νου.

 

Διαλογισμός με Μάντρα……………………..107

57. Το ΟΜ είναι ο πρωτογενής ήχος ο έμφυτος στην αναπνοή της ζωής. Το ΟΜ έχει πολλές άλλες έννοιες επίσης’ και ο διαλογισμός επάνω στο ΟΜ είναι μία πολύτιμη πνευματική άσκηση για τον αναζητητή της Πραγματικότητας. Είναι σαν τα επτά χρώματα των ακτίνων του ήλιου που συγχωνεύονται σε μία άχρωμη ολόλευκη λαμπρότητα.

 

Εξουδετέρωση των επιθυμιών…. 120

Η αξία της θετικής σκέψης και της σιωπής… 123

62. Το θεό αν συλλογίζεστε, Θεοί γίνεστε.

Την σκόνη αν σκέφτεστε, Σκόνη είστε.

Πραγματικά οι σκέψεις είναι γεγονότα.

Όπως σκέφτεστε, γίνεστε.

63. Φοράτε χρωματιστά γυαλιά και βλέπετε τα πάντα μέσα απ’ αυτά τα γυαλιά. Διορθώστε την όρασή σας και ο κόσμος θα διορθωθεί. Βελτιώστε τον εαυτό σας και ο κόσμος θα βελτιωθεί. Δημιουργείτε τον κόσμο της επιλογής σας.

Βλέπετε τους πολλούς γιατί αναζητάτε τους πολλούς, όχι τον Ένα. Προσπαθήστε να εντάξετε τους πολλούς στον Ένα. Αυτή είναι η πνευματική άσκηση της Αγάπης, γιατί η αγάπη είναι άνοιγμα, αγκάλιασμα, αμοιβαιότητα. Το άτομο πρέπει να οικουμενοποιείται.

66. Μην κατηγορείτε τους άλλους, επισημαίνοντας τα ελαττώματά τους.

Τα ελαττώματα που θα βρείτε υπάρχουν και μέσα σας,

Όταν διορθώσετε τον εαυτό σας,

Και ο κόσμος θα διορθωθεί.

 

Έλεγχος της δίαιτας………………..127

68. Χωρίς τον έλεγχο των αισθήσεων, η πνευματική άσκηση δεν είναι αποτελεσματική, είναι σαν να θέλουμε να συγκρατήσουμε το νερό μέσα σ’ ένα τρύπιο κανάτι. Ο Πατάντζαλι (ο πασίγνωστος συγγραφέας των Γιόγκα-Σούτρας), είπε πως όταν η γλώσσα υπερνικηθεί, η νίκη είναι δική σας. Όταν η γλώσσα λαχταρά κάποια λιχουδιά, αποφασίστε να μην ικανοποιήσετε τα καπρίτσια της. Αν επιμείνετε να προσφέρετε στον εαυτό σας αγνή τροφή που δεν είναι ούτε πολύπλοκη ούτε καυτερή αλλά απόλυτα θρεπτική, η γλώσσα ίσως να κακοπεράσει για λίγες μέρες, σύντομα όμως θα την καλωσορίσει. Αυτός είναι ο τρόπος για να ξεπεράσετε τις κακές συνέπειες που αντιμετωπίζετε όταν η γλώσσα γίνεται το αφεντικό.
69. Ο νους του ανθρώπου επηρεάζεται από την τροφή που τρώει.

 

Ο Πνευματικός Δάσκαλος……………….. 131

Αν προσεύχεστε ο εσωτερικός πνευματικός δάσκαλος – ο Θεός ο ίδιος – θα σας αλληλοκαλυφθεί και θα σας οδηγήσει. Είναι πάντα προτιμότερο να σας οδηγεί αυτός ο εσωτερικός δάσκαλος επειδή πολλοί απ’ αυτούς που έχουν βλέψεις σ’ αυτό το αξίωμα είναι και οι ίδιοι έρμαια της απληστίας.

 

Ομάδες Πνευματικής Αναζήτησης……….. 133

Υπάρχει μόνο μια Θρησκεία…………… 135

Υπάρχει μόνο μία θρησκεία. Η θρησκεία της ΑΓΑΠΗΣ.

Υπάρχει μόνο μία φυλή.Η φυλή της ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ.

Υπάρχει μόνο μία γλώσσα. Η γλώσσα της ΚΑΡΔΙΑΣ.

Υπάρχει μόνο ένας Θεός και είναι πανταχού παρών.

 

Οι δοκιμασίες της ζωής…………………….. 138

79. Όπως το ζαχαροκάλαμο δεν μας δίνει το γλυκό χυμό του αν δεν το συνθλίψουμε, όπως το σανταλόξυλο δεν μας δίνει το αρωματικό πολτό του αν δεν το τρίψουμε στην πέτρα, έτσι και η καλοσύνη των ανθρώπων δεν εμφανίζεται αν δεν περάσουν δοκιμασίες, αν δεν δοκιμάσουν τις θύελλες του κόσμου. Από την ταραγμένη αναστάτωση, αποκτάτε την ανώτερη εσωτερική γαλήνη, από τη γαλήνη, συνειδητοποιείτε τις ακτίνες της φώτισης και απ’ αυτές τις ακτίνες φτάνετε στην πηγή του ανώτερου πνευματικού Φωτός. Καλωσορίστε τις απογοητεύσεις γιατί σας σκληραγωγούν και δοκιμάζουν την ανθεκτικότητά σας. Οι δοκιμασίες σας φέρνουν πιο κοντά στο Θεό, κάνοντάς σας να Τον αποζητάτε κάθε φορά που βρίσκεστε σε δυσκολία.

 

Η Ορθή Πράξη……………………. 141

82. Θυμηθείτε πως όταν αγαπάτε τον άλλο, αγαπάτε στην πραγματικότητα τον Εαυτό σας, γιατί υπάρχετε μόνο εσείς μέσα στους άλλους. Αυτός είναι Εγώ. Όταν κάνετε κακό στον άλλο, εσείς υποφέρετε, όταν αδικείτε, εσείς είστε ο αδικημένος. Αν δεν κάνετε το καθήκον σας με όλη σας την ικανότητα και νοημοσύνη, ικανοποιώντας απόλυτα την συνείδησή σας, ξεγελάτε μόνο τον εαυτό σας.

 

Αλήθεια (Sathya)………………… 143

83. Ποια είναι ακριβώς τα καθήκοντά σας; Πρώτο, να φροντίζετε τους γονείς σας με αγάπη, σεβασμό και ευγνωμοσύνη. Δεύτερο, να λέτε την αλήθεια και να είστε ενάρετοι. Τρίτο, όταν σας μένουν δύο λεπτά ελεύθερα, να επαναλαμβάνετε το όνομα του Κυρίου, με τη μορφή Του στο νου σας. Τέταρτο, ποτέ να μη μιλάτε άσχημα για τους άλλους ή να προσπαθείτε ν’ ανακαλύψετε τα ελαττώματά τους. Και τελευταίο, να μην προξενείτε πόνο στους άλλους με οποιοδήποτε τρόπο.

 

Η Εσωτερική Γαλήνη……………………. 145

84. Η μεγαλύτερη ευτυχία είναι η εσωτερική γαλήνη. Πώς την αποκτάτε; Με την επίγνωση πως είστε το πνεύμα που δεν γνωρίζει ούτε γέννηση ούτε θάνατο, ούτε χαρά ούτε θλίψη, ούτε άλλες αμφιταλαντεύσεις.

Η Ανιδιοτελής Αγάπη (Prema)………… 147

Η Ανώτερη Αγάπη, ξεπερνά το εγώ. Είναι αγνή, είναι γλυκεία, είναι ιερή και καθαγιάζει. Η Αγάπη που πλημμυρίζει την καρδιά σας για το Θεό πρέπει να ρέει προς όλους’ γιατί, όλοι είμαστε η προσωποποίηση της ίδιας θεότητας.

 

Μη-βία (Ahimsa)……………… 149

88. 8 Η πολιτική χωρίς αρχές, η εκπαίδευση χωρίς χαρακτήρα, η επιστήμη χωρίς ανθρωπιά και το εμπόριο χωρίς ηθική είναι όχι μόνο άχρηστα, αλλά και απόλυτα επικίνδυνα. Ο χαρακτήρας είναι πιο σημαντικός από τη διάνοια. Ίσως τώρα να θεωρείτε την κακή συμπεριφορά σαν ένα τυχαίο παράπτωμα, αργότερα όμως όταν και τα δικά σας παιδιά συμπεριφερθούν με τον ίδιο τρόπο, θα καταλάβετε το λάθος σας, που την αγνοήσατε έτσι. Η αντιμετώπισή σας σήμερα είναι η ρίζα απ’ όπου θα φυτρώσει το μέλλον. Οι συνέπειες μιας πράξης δεν αποφεύγονται ποτέ. Αν δώσετε χαρά στους γονείς σας τώρα, τα παιδιά σας θα σας δώσουν χαρά στα γεράματά σας.

 

Ο Ιησούς Χριστός………………………. 153

89. Θα έπρεπε να τιμάμε και να τρέφουμε στην καρδιά μας την αγάπη, να έχουμε πάντα μπροστά μας το ιδεώδες του Ιησού, να γινόμαστε ζωντανά παραδείγματα της αγάπης και να βιώνουμε το πνεύμα του Ιησού σαν τον προσωπικό Αγγελιοφόρο που μας έστειλε το Θεός.

Προσδοκώ να αναπτύξετε τη συμπόνια και την αγάπη, να εξαγνίσετε την καρδιά σας και ν’ αφήσετε μια ιερή κληρονομιά στις μελλοντικές γενιές. Κερδίστε το πραγματικό έλεος του Ιησού, ακολουθήστε τα μονοπάτια που χάραξε για μας και φθάστε στ’ αξιώματά Του.

 

Μόνο το σώμα πεθαίνει…………………… 155

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΜΑΣ ΦΥΣΗ

 

• «Είστε το Άπειρο στον ρόλο του Πεπερασμένου, το άμορφο Άπειρο το οποίο εμφανίζεται σαν Απειροστό με μορφή, το Απόλυτο στην προσποίηση του Σχετικού, η Ψυχή με συμπεριφορά Σώματος, το Μεταφυσικό μεταμφιεσμένο σαν κάτι απλά Φυσικό. Το συμπαντικό Πνεύμα αποτελεί την Βάση κάθε όντος.
• Ο Ουρανός ήταν εκεί πριν να κτισθούν οι οικοδομές από κάτω του. Τις διαπερνούσε και τις διαπότιζε για κάποιο χρονικό διάστημα, και μετά εκείνες σωριάστηκαν και έγιναν όγκοι από χώματα και πέτρες, αλλά ο ουρανός δεν ένιωσε τίποτε. Με τον ίδιο τρόπο το Πνεύμα διαποτίζει το σώμα, και συνεχίζει να υφίσταται και όταν το σώμα καταντήσει σκόνη.
• «Τίθεται όμως το ερώτημα – Και γιατί δεν τον βλέπομε; Λοιπόν, είναι σαν το βούτυρο μέσα στο γάλα, μέσα σε κάθε του σταγόνα, μέσα και παντού. Αν θέλομε να δούμε το βούτυρο, απαιτούνται κάποιες διαδικασίες – βρασμός, πήξιμο, κτύπημα κλπ. Με τον ίδιο τρόπο, με διάφορες Πνευματικές πειθαρχίες, όπως είναι η σιωπηλή επανάληψη του Ονόματος του Θεού, είναι δυνατόν να οραματιστούμε Εκείνον ο Οποίος ενοικεί στην καρδιά μας. Ο Ενυπάρχων Θεός είναι δυνατόν να βιωθεί σαν αντικειμενικά Πραγματικός.”

Επίκουρος, 341-270 π.Χ.,

Ιδρυτής του “Κήπου” και του Επικουρισμού

Κύρια έργα: «Περί Φύσεως», «Κύριαι Δόξαι», «Προτρεπτικός», «Επιστολαί»

 

Μια φορά γεννηθήκαμε άνθρωποι, δυο φορές όμως δεν είναι δυνατό να γίνουμε.

Είναι μάταιο να ζητάς από τους θεούς αυτά που μπορείς να αποκτήσεις μόνος σου.

Ο καθένας φεύγει απ’ τη ζωή, σαν να ‘ρθε μόλις τώρα.

Ο θάνατος δεν είναι τίποτε για μας, γιατί αυτό που αποσυντίθεται δεν έχει αισθήσεις και ό,τι είναι χωρίς αισθήσεις δεν είναι τίποτε για μας.

Από τη σκληρή δουλεία συσσωρεύεται μεν μεγάλη περιουσία, αλλά η ζωή γίνεται πολύ ταλαίπωρη.

Θα πρέπει να απελευθερωθούμε από τις καθημερινές και δημόσιες ασχολίες που μας δεσμεύουν.

Πρέπει να στοχαζόμαστε τα πράγματα που φέρνουν την ευτυχία, επειδή όταν την κατέχουμε, έχουμε τα πάντα, ενώ όταν αυτή λείπει, κάνουμε τα πάντα για να την αποκτήσουμε.

Οι θεοί υπάρχουν σίγουρα, επειδή η γνώση που έχουμε γι’ αυτούς είναι εναργής.

Έχει ο Θεός τη βούληση να εμποδίσει το Κακό αλλά δεν μπορεί; Άρα δεν είναι Παντοδύναμος. Μπορεί αλλά δεν θέλει; Τότε δεν είναι Πανάγαθος. Έχει τόσο τη βούληση, όσο και τη δύναμη να το εμποδίσει; Τότε από πού προέρχεται το Κακό; Δεν έχει ούτε τη βούληση ούτε τη δύναμη; Τότε γιατί τον λέμε Θεό;

Ο θάνατος δεν θα πρέπει να μας απασχολεί, επειδή όταν εμείς υπάρχουμε, ο θάνατος δεν είναι παρών και όταν ο θάνατος είναι παρών, εμείς δεν υπάρχουμε.

Αν θέλεις να κάνεις κάποιον πλούσιο, μην του προσθέτεις χρήματα, να του αφαιρείς επιθυμίες.

Δεν μπορείς να είσαι ευτυχισμένος χωρίς να είσαι σοφός, τίμιος και δίκαιος. Ούτε να είσαι σοφός, τίμιος και δίκαιος χωρίς να είσαι ευτυχισμένος.

Δεν πρέπει να καταστρέφουμε αυτά που έχουμε και να επιθυμούμε αυτά που δεν έχουμε, αλλά να θυμόμαστε πως ό,τι έχουμε ήταν αυτό που κάποτε ευχόμασταν.

Σε κάθε επιθυμία, πρέπει να τίθεται το ερώτημα: «Τι θα μου συμβεί αν πραγματοποιηθεί αυτό που θέλω και τι αν δεν πραγματοποιηθεί»;

Τα όνειρα δεν έχουν θεία προέλευση ούτε δύναμη μαντική, αλλά προκαλούνται από σύμπτωση ειδώλων.

================

 

Ο Επίκουρος έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αθήνα, όπου ίδρυσε τον Kήπο, χώρο διδασκαλίας και διαβίωσης.

 

Επίκουρος Επικούρεια Φιλοσοφία

Eπιθυμίες: ο Επίκουρος διακρίνει δύο είδη επιθυμιών, τις φυσικές και τις κενές (μάταιες, χωρίς ουσία, ανόητες, κενές περιεχομένου). Tις φυσικές επιθυμίες διακρίνει σε τρία είδη: α) φυσικές και αναγκαίες (λ.χ. η επιθυμία για νερό). β) φυσικές αλλά όχι αναγκαίες (λ.χ. η επιθυμία για εκλεκτά φαγητά) και γ) μη φυσικές και μη αναγκαίες, δηλ. αυτές που προέρχονται από την ανθρώπινη κενοδοξία/ματαιοδοξία (λ.χ. η επιθυμία για κοινωνική άνοδο).

 

Aναγκαίες επιθυμίες: αναγκαίες επιθυμίες είναι για τον Επίκουρο εκείνες που, αν δεν ικανοποιηθούν, οδηγούν στην αύξηση του πόνου ή στον θάνατο. Στις αναγκαίες επιθυμίες συγκαταλέγεται η υγεία (αποφυγή της ασθένειας και του πόνου) και αυτές που συμβάλλουν στη διατήρηση της ζωής (διατροφή, έρωτας, φιλία, ασφάλεια κ.ά.).

 

Σωστή θεώρηση των πραγμάτων: Ο Επίκουρος έδινε πρακτικές οδηγίες για το τι πρέπει να επιλέγουμε και τι να αποφεύγουμε, προκειμένου να εξασφαλίσουμε υγιή ζωή και αταραξία της ψυχής.

 

Hδονή: για τον Επίκουρο υπάρχουν δύο είδη ηδονών: οι ηδονές των αισθήσεων, όπως όταν τρώω και απομακρύνεται ο πόνος της έλλειψης, και οι ψυχικές ή στατικές ηδονές, όπως, όταν έχω φάει, οπότε το αίσθημα πληρότητας δίνει μια σταθερή ηδονή.

Hδονή ως σκοπός της ευτυχισμένης ζωής: Κατά τον Επίκουρο, ο πόνος και η χαρά, η λύπη και η ηδονή, δηλαδή η ευχαρίστηση, είναι αντίθετες καταστάσεις. Οι άνθρωποι προσπαθούν να ελαχιστοποιήσουν τις πρώτες και να μεγιστοποιήσουν τις δεύτερες. Η ηδονή ως εσωτερική τέρψη είναι σκοπός της ευτυχισμένης ζωής, γιατί είναι η αιτία και το κίνητρο κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας.

Hδονή, το πρώτο και σύμφυτο αγαθό: Η ηδονή είναι αγαθό που επιδιώκουν από τη φύση τους όλα τα έμψυχα όντα. Για να είναι κανείς ευτυχισμένος και να αποφύγει το άγχος, πρέπει να δεχθεί, κατά τον Eπίκουρο, τέσσερις αλήθειες. Αυτή είναι η περίφημη «Επικούρεια Τετραφάρμακος» :

Απλές σκέψεις για να διώξετε τους φόβους σας και να ελέγξετε τις επιθυμίες σας [πηγή: Ψηφίδες για την ελληνική γλώσσα]

Ο Θεός δεν εμπνέει φόβο,

Ο θάνατος δε φέρνει ταραχή,

Το αγαθό αποκτιέται εύκολα

και το κακό υποφέρεται εύκολα.

Ἄφοβον ὁ Θεός»

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ

 

1 Ηδονή και φρόνηση

 

Όταν λοιπόν υποστηρίζουμε ότι ο τελικός σκοπός είναι η ηδονή, δεν εννοούμε τις ηδονές των ασώτων κι αυτές που συνίστανται στην αισθησιακή απόλαυση, όπως ορισμένοι νομίζουν –από άγνοια κι επειδή διαφωνούν με εμάς παίρνουν στραβά τα λόγια μας – αλλά εννοούμε το να μην έχει κανείς σωματικό πόνο και ψυχική ταραχή. Γιατί τη γλύκα στη ζωή δεν τη φέρνουν τα απανωτά φαγοπότια και τα γλέντια […] ούτε τα ψάρια και τα άλλα εδέσματα που προσφέρονται σ’ ένα πολυδάπανο τραπέζι, αλλά ο νηφάλιος στοχασμός, αυτός που διερευνά τους λόγους για τους οποίους προτιμάμε, αποφεύγουμε καθετί και αποδιώχνει τις δοξασίες που με τόση ταραχή γεμίζουν την ψυχή μας.

Αφετηρία για όλα αυτά και συνάμα το υπέρτατο αγαθό είναι η φρόνηση. Για τούτο κι από τη φιλοσοφία προτιμότερη είναι η φρόνηση, από την οποία απορρέουν όλες οι αρετές: Η φρόνηση που μας διδάσκει ότι δεν είναι δυνατόν να ζει κανείς χαρούμενα, αν η ζωή του δεν έχει γνώση, ομορφιά και δικαιοσύνη κι ούτε πάλι μπορεί να ‘χει η ζωή του γνώση, ομορφιά και δικαιοσύνη, αν δεν έχει και χαρά.

 

(Ἐπίκουρος, Ἐπιστολή πρὸς Μενοικέα, 131-132)

 

2 Σοφία και φιλία

 

(α) Ο ευγενικός άνθρωπος ενδιαφέρεται, πάνω απ’ όλα, για τη σοφία και τη φιλία. Από αυτά, το ένα είναι θνητό αγαθό, το άλλο αθάνατο.

 

(β) Aπό όσα παρέχει η σοφία για την ευτυχία της ζωής συνολικά, το κατά πολύ πιο σημαντικό είναι η απόκτηση φίλων.

 

(γ) H φιλία σέρνει τον χορό ολόγυρα στην οικουμένη, καλώντας μας όλους να σηκωθούμε για τον ύμνο της ευτυχίας.

 

3 Aπελευθέρωση της ψυχής

 

Δεν ελευθερώνουν την ψυχή από την ταραχή και δε φέρνουν την αληθινή χαρά τα αμέτρητα πλούτη ούτε η τιμή κι ο θαυμασμός του κόσμου ,ούτε οποιοδήποτε άλλο πράγμα απ’ όσα ανάγονται σε απροσδιόριστα αίτια.

 

4 Για τη φιλοσοφία

 

O Eπίκουρος έλεγε ότι φιλοσοφία είναι η δραστηριότητα που με λόγους και συλλογισμούς κάνει τη ζωή ευτυχισμένη.

 

Από την σελίδα

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-C119/464/3086,12354/

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤHN ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

 

Αλβέρτος Αϊνστάιν

 

• «Κάθε άνθρωπος αποτελεί τμήμα του όλου, το οποίο ονομάζομε «Σύμπαν», ένα τμήμα περιορισμένο κατά τον χρόνο και τον χώρο. Βιώνει τον εαυτό του, τις σκέψεις και τα συναισθήματά του σαν κάτι χωριστό από τα υπόλοιπα – πράγμα το οποίον είναι ένα είδος οπτικής απάτης της συνειδητότητάς του. Η οφθαλμαπάτη αυτή είναι μία μορφή φυλακής για εμάς, η οποία μας εγκλωβίζει μέσα στις προσωπικές μας επιθυμίες και στην αφοσίωσή μας προς λίγα κοντινά μας πρόσωπα. Έργο μας πρέπει να είναι η απελευθέρωσή μας από την φυλακήν αυτή με την διεύρυνση του κύκλου των συμπαθειών μας, ώστε να περιλαμβάνει κάθε ζωντανό πλάσμα, καθώς και το σύνολο της φύσης, σε όλη της την ομορφιά. Ο αγώνας για ένα τέτοιο επίτευγμα αποτελεί αφ’εαυτού του μέρος αυτής της απελευθέρωσης, και θεμέλιο για την εσωτερικήν ασφάλεια.»

 

Φρίτζιοφ Κάπρα

(Φυσικός και συγγραφέας του «Το ΤΑΟ και η Φυσική» και άλλων βιβλίων)

 

• «Μόλις την θεωρήσομε (την ύλη) σαν μορφή ενέργειας, δεν μας χρειάζεται πλέον να την πιστεύομε ακατάλυτη, αλλά σαν δυνάμενη να μετασχηματισθεί σε άλλες μορφές ενέργειας. Αυτό είναι εφικτόν όταν υποατομικά σωματίδια συγκρούονται μεταξύ τους. Όταν γίνονται τέτοιες συγκρούσεις, τα σωματίδια είναι δυνατόν να καταστρέφονται, και η ενέργεια η οποία πειρκλείεται στις μάζες τους να μετασχηματίζεται σε κινητικήν ενέργεια η οποία κατανέμεται μεταξύ των λοιπών σωματιδίων τα οποία συμμετέχουν στην σύγκρουση. Αντιστ΄ροφως, ότανσυματίδια συγκρούονται με πολύ υψηλές ταχύτητες, η κινητική τους ενέργεια είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί για την δημιουργία νέων σωματιδίων.»
• «Τα δυναμικά αυτά πρότυπα, ή «ενεργειακές δέσμες», σχηματίζουν τις σταθερές πυρηνικές, ατομικές και μοριακές δομές οι οποίες συγκροτούν την ύλη, και της προσδίδουν την μακροσκοπικήν όψη της στερεότητας, πράγμα το οποίο μας κάνει να πιστεύομε ότι είναι κατασκευασμένη από κάποιαν υλικήν ουσία.»
• «Σε μακροσκοπικό επίπεδο η άποψη αυτή περί της στερεής ουσίας αποτελεί χρήσιμη προσέγγιση, στο ατομικό όμως επίπεδο δεν έχει νόημα πλέον. Τα άτομα αποτελούνται από σωματίδια, και τα σωματίδια αυτά δεν είναι καμωμένα από κάποιαν υλική ουσία. Όταν τα παρατηρούμε, ποτέ δεν βλέπομε οποιαδήποτε ουσία. Εκείνο το οποίο παρατηρούμε είναι δυναμικά πρότυπα τα οποία συναλλάζουν μεταξύ τους – έναν αδιάλλειπτο χορό ενέργειας». «Η διάκριση μεταξύ ύλης και κενού χώρου χρειάστηκε να εγκαταλειφθεί τελικά όταν έγινε προφανές ότι δυναμικά σωματίδια είναι δυνατόν να εμφανισθούν αυτομάτως από το κενό, και πάλι να εξαφανισθούν μέσα στο κενό, χωρίς να υπάρχει η παρουσία ενός πυρήνα, ή άλλου είδους ισχυρώς αλληλεπιδρώντος σωματιδίου…   Σύμφωνα με την θεωρία του πεδίου, τέτοιου είδους γεγονότα είναι δυνατόν να συμβαίνουν συνεχώς. Το κενό δεν είναι καθόλου άδειο. Περιέχει ένα απεριόριστο αριθμό σωματιδίων τα οποία είναι δυνατόν να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται χωρίς τέλος.»
• «Στο σημείο αυτό επομένως υπάρχει ο πλησιέστερος παραλληλισμός με το κενό του Ανατολικού μυστικισμού στην σύγχονη φυσική. Όπως ακριβώς με το κενό της Ανατολής, το «φυσικό κενό» – όπως αποκαλείται στην θεωρία του πεδίου – δεν είναι μια κατάσταση του απλού «τίποτε», αλλά περιέχει το δυναμικό ύπαρξης κάθε είδους μορφής του κόσμου των σωματιδίων. Οι μορφές αυτές, με την σειρά τους, δεν είναι ανεξάρτητες φυσικές οντότητες, αλλά απλώς μεταβατικές εκδηλώσεις του υποκείμενου κενού. Όπως αναφέρουν τα ιερά κείμενα «η μορφή είναι κενότητα και η κενότητα είναι πράγματι μορφή».»
• «Η σχέση μεταξύ των εν δυνάμει υπαρκτών σωματιδίων και του κενού είναι ουσιαστικά μια δυναμική σχέση. Στην πραγματικότητα το κενό είναι ένα «ζωντανό Κενό», παλλόμενο με ατέλειωτους ρυθμούς δημιουργίας και καταστροφής. Η ανακάλυψη της ποιότητας του δυναμικού ενός κενού αντιμετωπίζεται από πολλούς φυσικούς σαν μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της σύγχρονης φυσικής. Από τον ρόλο του σαν άδειου δοχείου των φυσικών φαινομένων το κενό αναδύθηκε σαν ένα δυναμικό μέγεθος ύψιστης σημασίας. Με τον τρόπον αυτό τα αποτελεσματα της σύγχρονης φυσικής φαίνεται ότι επιβεβαιώνουν τα λόγια του Κινέζου σοφού Τσουάνγκ Τσε: «Όταν συλλάβομε ότι το μέγα κενό είναι γεμάτο από ενέργεια (CHI), τότε καταλαβαίνομε ότι δεν υπάρχει αυτό το οποίο εννοούμε σαν τίποτε».»
• «Η κύρια παραδοχή της θεωρίας της σχετικότητας είναι ότι η γεωμετρία… αποτελεί κατασκεύασμα της λογικής. Μόνον όταν γίνει δεκτή αυτή η αποκάλυψη θα κατορθώσει ο νους να αισθανθεί ελεύθερος να παραβιάσει τις από ανέκαθεν αποδεκτές αντιλήψεις περί χώρου και χρόνο, να εκτιμήσει την κλίμακα των διαθέσιμων δυνατοτήτων προδιορισμού τους, και να επιλέξει την διατύπωση η οποία συμφωνεί με την παρατήρηση». Σύμφωνα με την θεωρία της σχετικότητας, ο χρόνος και ο τόπος ενός γεγονότος εξαρτώνται από το σημείο από το οποίο το βλέπει ο παρατηρητής. Ένα συγκεκριμένο γεγονός ή αντικείμενο είναι δυνατόν να υπάρχει σε διαφορετικές διαστάσεις χώρου και χρόνου για διαφορετικούς παρατηρητές. Η επ’ αυτού αλήθεα είναι προφανής. Δύο άτομα τα οποία βλέπουν το ίδιο αντικείμενο ή γεγονότα, πράγμα το οποίο γνωρίζει καλά κάθε καλλιτέχνης… Όμως, αναφορικά με τον χρόνο, «η χρονική τάξη δύο συμβάντων εθεωρείτο ότι ήταν ανεξάρτητη από τον παρατηρητή. Προσδιορισμοί, όπως «πριν», «μετά» ή «ταυτόχρονα» εθεωτούντο ότι είχαν μιαν απόλυτη έννοια, ανεξάρτητα από οποιοδήποτε σύστημα συντεταγμένων».

«Ο Αϊνστάιν αναγνώρισε ότι και οι χρονικές προδιαγραφές είναι επίσης σχετικές, και εξαρτώνται από τον παρατηρητή. Στην καθημερινή ζωή η εντύπωση ότι είμεθα σε θέση να ρυθμίζομε τα γεγονότα γύρω μας κατά μία και μοναδική χρονικής αλληλουχία οφείλεται στο γεγονός ότι η ταχύτητα του φωτός – 186.000 μίλια (ή 300.000 χιλιόμετρα) ανά δευτερόλεπτο – είναι τόσο μεγάλη, συγκρινόμενη με οποιανδήποτε άλλη ταχύτητα την οποία βιώνουμε, ώστε το μόνο συμπέρασμά μας είναι ότι παρατηρούμε τα γεγονότα την στιγμή κατά την οποία συμβαίνουν. Αυτό όμως δεν είναι σωστό. Το φως χρειάζεται να διανύσει κάποιο χρόνο από το γεγονός μέχει τον παρατηρητή. Συνήθως ο χρόνος αυτός είναι τόσο σύντομος, ώστε η διάδοση του φωτός να θεωρείται στιγμιαία. Όταν όμως ο παρατηρητής κινείται με μεγάλη ταχύτητα σε σύγκριση με το παρατηρούμενο φαινόμενο το χρονικό διάστημα μεταξύ του γεγονότος και της παρατήρησής του παίζει κρίσιμο ρόλο στην αντίληψη της αλληλουχίας των γεγονότων. Ο Αϊνστάιν συνειδητοποίησε ότι στην περίπτωση αυτή παρατηρητές κινούμενοι με διαφορετικές ταχύτητες θα κατατάξουν τα γεγονότα διαφορετικά.».

• «Η πραγματική επανάσταση η οποία ήλθε με την θεωρία του Αϊνστάιν… ήταν αυτή: Η εγκατάλειψη της ιδέας ότι το χωροχρονικό σύστημα συντεταγμένων έχει αντικειμενικήν υπόσταση σαν ιδιαίτερη φυσική οντότητα. Αντί γι’ αυτό η θεωρία της σχετικότητας θεωρεί ότι οι χωροχρονικές συντεταγμένες αποτελούν απλά τα στοιχεία της γλώσσας την οποία χρησιμοποιεί ο παρατηρητής για να περιγράψει το περιβάλλον του».
• «Πρόκειται πράγματι για μια τελείως καινούγια κατάσταση. Κάθε αλαγή στο σύστημα των συντεταγμένων αναμειγνύει χώρο και χρόνο κατά κάποιο μαθηματικώς σαφώς καθορισμένο τρόπο. Αυτά τα δύο δεν γίνεται πλέον να διαχωρισθούν, επειδή εκείνο το οποίον αποτελεί για ένα παρατηρητή χώορ για έναν άλλον θα είναι ανάμειξη χώρου και χρόνου. Η θεωρία της σχετικότητας απέδειξεν ότι ο χώρος δεν είναι τρισδιάστατος και ο χρόνος δεν αποτελεί ιδιαίτερο μέγεθος. Και τα δύο είναι συνδεδεμένα κατά τρόπον απόλυτο και αδιαχώριστο, και σχηματίζουν ένα τετραδιάτατο συνεχές, το οποίο ονομάζομε «χωροχρόνο».»

 

 

 

 

Χέρμαν Μινκόφσυ

 

• «Οι απόψεις, τις οποίες πρόκειται να εκθέσω ενώπιόνσας, σχετικά με τον χώρο και τον χρόνο, πήγασαν απ’ το έδαφος της πειραματικής φυσικής, και εκεί ακριβώς ευρίσκεται η δύναμή τους. Είναι ριζοσπαστικές. Από τώρα και στο εξής ο χώρος και ο χρόνος, αφ’ εαυτού τους, καταδικάζονται να ξεθωριάσουν και να καταλήξουν απλές σκιές, και μόνον ένα είδος ένωσης και των δύο θα διατηρήσει μιαν ανεξάρτητη πραγματικότητα.»

 

 

Ντ.Τ. Σουζούκι                    (Δάσκαλος του Ζεν)

 

• «Η σημασία της αβαταμασάκα και η φιλοσοφία της είναι ασύλληπτη, εκτ΄ςο από την περίπτωσην όπου θα έχομε βιώσει, έστω και για μία φορά… μία κατάσταση πλήρους σύντηξης και ρευστότητας, όπου δεν υπάρχει πλέον διάκριση μεταξύ νου και σώματος, υποκειμένου και αντικειμένου…   Κοιτάζομε γύρω μας και αντιλαμβανόμεθα ότι κάθε αντικείμενο σχετίζεται με κάθε άλλο αντικείμενο… όχι μόνο κατά τον χώρο, αλλά και κατά τον χρόνο. Το γεγονός το οποίο προκύπτει από την καθαρήν εμπειρία είναι ότι δεν υπάρχει χώρος άνευ χρόνου, και ούτε χρόνος άνευ χώρου. Είναι διαστάσεις αλληλοδιαπερατές.»

 

 

Φρίτζιοφ Κάπρα

 

• «Δύναμη και ύλη, σωματίδια και κύτταρα, κίνηση και ακινησία, ύπαρξη και ανυπαρξία, όλα αυτά είναι μερικές από τις αντίθετες ή αντιτιθέμενες απόψεις τις οποίες η σύγχρονη φυσική τις έχει υπερβεί. Από όλα αυτά τα ζεύγη των αντιθέτων, το τελευταίο φαίνεται να είναι το πιο θεμελιώδες, και παρ’ όλα ταύτα στην ατομική φυσική πρέπει να προχωρήσομε πέραν της εκδοχής της ύπαρξης και της ανυπαρξίας».

«Στο ατομικό επίπεδο επομένως τα σταθερά υλικά ντικείμενα της κλασικής φυσικής διαλύονται σε πρότυπα πιθανοτήτων, και τα πρότυπα αυτά δεν εμφανίζουν πιθανότητες πραγμάτων, αλλά μάλλον πιθανότητες διασυνδέσεων. Η κβαντική θεωρία μας υποχρεώνει να θεωρούμε το σύμπαν όχι σαν συλλογή φυσικών αντικειμένων, αλλά μάλλον σαν ένα περίπλοκο ιστό σχέσεων μεταξύ τνω διαφόρων τμημάτων ενός ενοποιημένου συνόλου».

 

Ας εξετάσομε την καταπληκτικήςν ομοιότητα μεταξύ των δύο κατωτέρω αποσπασμάτων, του πρώτου εκ μέρους ενός επιστήμονα, και του δευτέρου ενός ατόμου το οποίο περιγράφει μίαν πνευματικήν εμπειρία.

 

Ο επιστήμων

 

• «Επομένως ο κόσμος ομοιάζει σαν ένας πολυσύνθετος ιστός γεγονότων, εντός του οποίου διαφόρων ειδών διασυνδέσεις εναλλάσσονται, ή αλληλοεπικαλύπτονται, ή συνδυάζονται, και ως εκ τούτου προσφιορίζουν την υφή του συνόλου.»

 

Η περιγραφή μιας πνευματικής εμπειρίας:

 

• «Το υλικό αντικείμενο αποβαίνει… κάτι διαγορετικό από ότι βλέπομε πλέον, όχι ένα ξεχωριστό αντικείμενο στο βάθος ή στο περιβάλλον της υπόλοιπης φύσης, αλλά ένα αδιαίρετο τμήμα, και ακόμη, κατά ένα λεπτό τρόπο, μιαν έκφραση της ενότητος παντός του ορατού.»

 

Τζαλλοουντίν Ρούμι                    (Ποιητής Σούφι)

 

• «Πέθανα σαν ορυκτό και έγινα φυτό,

πέθανα σαν φυτό και αναδύθηκα σαν ζώο,

πέθανα σαν ζώο και ήμουν άνθρωπος.

Γιατί να φοβάμαι; Πότε ζημιώθηκα πεθαίνοντας;

 

Ακόμη μια φορά θα πεθάνω σαν άνθρωπος,

για να πετάξω με τους ευλογημένους αγγέλους.

Αλλά κι απ’ τον Θεό, πρέπει να χαθούν.

Όταν θα έχω θυσιάσει την αγγελική ψυχή μου

Θα γίνω ότι κανένας νους δεν φαντάστηκε ποτέ.

Ω! Ας πάψω να υπάρχω! Επειδή η ανυπαρξία

Αναγγέλει με ήχους οργάνων!

«Σε Εκείνον θα επιστρέψομε».

 

 

         ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΡΙ ΣΑΤΥΑ ΣΑΙ ΜΠΑΜΠΑ

 

• «Είσθε το Άπειρο στον ρόλο του Πεπερασμένου, το άμορφο Άπειρο το οποίο εμφανίζεται σαν Απειροστό με μορφή, το Απόλυτο στην προσποίηση του Σχετικού, η Ψυχή με συμπεριφορά Σώματος, το Μεταφυσικό μεταμφιεσμένο σαν κάτι απλά Φυσικό. Το συμπαντικό Πνεύμα αποτελεί την Βάση κάθε όντος. Ο Ουρανός ήταν εκεί πριν να κτισθεούν οι οικοδομές από κάτω του. Τις διαπερνούσε και τις διαπότιζε για κάποιο χρονικό διάστημα, και μετά εκείνες σωριάσθηκαν και έγιναν όγκοι από χώματα και πέτρες, αλλά ο ουρανός δεν ένιωσε τίποτε. Με τον ίδιο τρόπο το Πνεύμα διαποτίζει το σώμα, και συνεχίζει να υφίσταται και όταν το σώμα καταντήσει σκόνη.
• «Οι σοφοί διατύπωσαν τρείς κατηγορίες οι οποίες περιλαμβάνουν τον κόσμο τον οποίον μας είναι δυνατόν να γνωρίζομε. (Θεός, Φύση και άνθρωπος). Όταν βλέπομε τον Θεό μέσα από τον καθρέπτη της Φύσης, εμφανίζεται σαν Εγώ. Ας αφαιρέσομε τον καθρέπτη και θα μείναι μόνο ο Θεός. Η εικόνα συγχωνεύεται με το Αρχετυπικό. Ο άνρθωπος δεν είναι παρά η εικόνα του Θεού, ακόμα και η Φύση μία όψη του Θεού είναι. Η πραγματικότητα είναι Αυτός (ο Θεός) μόνος. Η αρχή της Φαινομενικότητας η οποία μας εξαπατά σαν πολλαπλή εκδήλωση είναι ψευδαίσθηση. Δεν είναι κάτι εκτός Θεού, είναι εγγενής εντός του Θεού, όπως ακριβώς όλες οι δυνάμεις είναι εγγενείς εντός του.»
• «Είστε η εικόνα του Υπέρτατου Πνεύματος, η εικόνα η οποία αντανακλάται στο σώμα, μέρος και αυτό του Κόσμου. Το πρωταρχικό θείο Πνεύμα, το εξατομικευμένο πνεύμα, το οποίο είναι η εικόνα, και ο αντικειμενικός κόσμος, μέρος του οποίου αποτελεί το σώμα, αυτές είναι οι τρείς οντότητες οι ονομαζόμενες Θεός – Άτομο – Κόσμος. Οι Πνευματικές Πειθαρχίες επιτυγχάνονται την στιγμή κατά την οποία είσθε σε θέση είτε να απαρνηθείτε τον αντικειμενικό κόσμο σαν απάτη, ή να τον αναγνωρίσετε σαν το ίδιο το Υπέρτατο Πνεύμα και μόονο. Όταν φεύγει ο καθρέπτης, εξαφανίζεται επίσης και η εικόνα. Όταν ο καθρέπτης χαθεί, χάνονται δύο οντότητες, ο καθρέπτης και η αντανάκλαση την οποίαν αυτός προβάλλει. Και τότε, σεις ενώνεστε με το Θείον.»
• «Ο άνθρωπος δεν είναι απλό δίποδο, ένα ζώο το οποίο βαδίζει καμαρωτό με δύο πόδια αντί για τέσσερα. Έχει το μοναδικό πεπρωμένο να κατανοεί και να εκτιμά την ομορφιά, την αλήθεια, την καλοσύνη, την αρμονία, την μελωδία, και να παρέχει στον εαυτό του, καιστους άλλους, αγάπη, συμπόνοια και συμπάθεια. Είναι ικανός να διερευνά όχι μόνον τα μυστικά της φύσης, αλλά και το δικό του μυστήριο, και να ανακαλύπτει τον Θεό, ο οποίος ευρίσκεται πίσω και από την φύση, και από τον εαυτό του. Το πεπρωμένο αυτό του το κρύβουν τα νέφη της έπαρσης και της άγνοιας».
• «Το «ΕΓΩ ΕΙΜΙ» αναφέρεται στο Πνεύμα, το οποίο ευρίσκεται παντού και πάντοτε. Το Πνεύμα είναι όπως ο λέων, άφοβο. Ο «φόβος» αναφέρεται στο σώμα, το οποίο είναι υποκείμενο στην ανησυχία, κατάθλιψη, τρόμο, φόβο. Μοιάζει με πρόβατο, το οποίο παραπαίει δεξιά και αριστερά, αναζητεί συνεχώς πληροφορίες, συλλέγει πληροφορίες, ερωτά. Ενώ το πνεύμα, ο λέων, είναι όλο θάρρος και άφοβο. Το «Πνεύμα» είναι ο Θεός. Συ είσαι Θεός. Ο Θεός είναι πανταχού παρών. Αυτό το «ΕΓΩ» είσαι συ. Εκείνο το «ΕΓΩ» είσαι συ. Συ είσαι το παν».
• «Ο Οίκος του Θεού δεν ευρίσκεται στους αόρατους παραδείσους. Ο Θεός δεν κατοικεί σε κάποιο μέγαρο πάνω από τα σύννεφα, ούτε είναι ένα πνεύμα το οποίο αγωνίζεται να αναδυθεί από τα έγκατα της γης, ή από μέσα από κάποιο κρυφό σπήλαιο. Ο Θεός είναι η ζώσα ουσία της όλης δημιουργίας και του κάθε πλάσματος. Πρόκειται για την Θείαν Εσώτερη Συνειδητότητα κάθε ανθρώπινης ύπαρξης. Ακτινοβολεί Θείαν Αγάπη μέσα από κάθε ανθρώπινη καρδιά.»
• «Κανείς δεν γνωρίζει το μυστήριο του ηλεκτρικού ρεύματος, την αιτία της διαγωγής του, την ακριβή φύση της προέλευσης και της ροής του. Όμως το μεταχειριζόμεθα σε χίλιες χρήσεις και εκδηλώνεται μέσα από χιλιάδες συσκευές και όργανα. Με τον ίδιο τρόπο και ο Θεός είναι επίσης παρών παντού, όμως το μόνο μέρος Του το οποίο είμεθα ικανοί να αντιληφθούμε είναι εκείνο το οποίο εμφανίζεται στο δικό μας πεδίο αντίληψης. Οι κοινοί άνθρωποι θα ορκίζονταν ότι η γη δεν κινείται. Στην ποίηση εμφανίζεται σαν το σύμβολο της σταθετότητας, όμως έχει δύο κινήσεις οι οποίες είναι, και οι δύο, απίστευτα ταχείες. Περριστρέφεται γύρω από τον άξονά της με ταχύτητα ανώτερη των χιλίων μιλίων την ώρα, και, ταυτόχρονα κινείται γύρω από τον Ήλιο με καταπληκτική ταχύτητα! Μήπως το αντιλαμβανόμαστε αυτό ενώ συμβαίνει; Και ο Θεός επίσης είναι μια πραγματικότητα εντός μας και εντός κάθε πράγματος, αλλά δεν Τον αντιλαβανόμεθα, όπως μας διαφεύγει και η κίνηση της γης.»
• «Τίθεται όμως το ερώτημα – Και γιατί δεν τον βλέπομε; Λοιπόν, είναι σαν το βούτυρο μέσα στο γάλα, μέσα σε κάθε του σταγόνα, μέσα και παντού. Αν θέλομε να δούμε το βούτυρο, απαιτούνται κάποιες διαδικασίες – βρασμός, πήξιμο, κτύπημα κλπ. Με τον ίδιο τρόπο, με διάφορες Πνευματικές πειθαρχίες, όπως είναι η σιωπηλή επανάληψη του Ονόματος του Θεού, είναι δυνατόν να οραματιστούμε Εκείνον ο Οποίος ενοικεί στην καρδιά μας. Ο Ενυπάρχων Θεός είναι δυνατόν να βιωθεί σαν αντικειμενικά Πραγματικός.»
• «Ο Θεός δεν είναι κάτι εξβτερικό, όχι έξω από σένα. Ο Θεός είναι εντός σου. Συ δεν είσαι άνρθωπος, είσαι ο ίδιος ο Θεός. Δεν είσαι ένα άτομο αλλά τρία, εκείνο το οποίο νομίζεις ότι είσαι (υλικό), εκείνο το οποίο οι άλλοι νομίζουν ότι είσαι (νοητικό) και εκείνο το οποίο πραγματικά είσαι, δηλαδή Θεός.»
• «Μην πλανάσαι ότι ο Θεός είναι κάπου και πρέπει να Τον αναζητήσεις. Ο Θεός είναι εντός σου, και όταν φθάσεις να το καταλάβεις αυτό, και όταν κατορθώσεις νανα πτύξεις και να προβάλλεις τις πνευματικές δυνάμεις από εντός σου, τότε θα δεις τον Θεό. Βαδίζεις την ατραπό της εγκόσμιας συνειδητότητας, και όχι της υπερ-συνειδητότητας. Όταν εισέλθεις στην ατραπό της υπερ-συνειδητότητας, θα αποκτήσεις επίγνωση και θα καταστείς ικανός να δεις την Αλήθεια.»
• «Ο Θεός είναι πιο αιθέριος και από τον αιθέρα, ακι γεμίζει και την πιο ελάχιστη ρωγμή με το Μεγαλείο Του. Πρέπει να αναπτυχθείς υπερβαίνοντας τα είδωλα, τις εικόνες και τις παραστάσεις. Είναι υλικά νηπιαγωγείου για την πνευματική σχολή. Αναζήτησε την γνώση της Θείας Ενέργειας, η οποία δεν φέρει τα βάρη της Ονομασίας και της Μορφής. Άνελθε υψηλότερα στα αιθέρια ύψη του Αγνού, Άνευ Ιδιοτήτων, Υπερβατικού Εκείνου.»
• «Όλη η Ενέργεια, η Δύναμη ακι η Ευφυία είναι εντός σου, και δεν έχεις λόγο να τις αναζητείς έξω σου. Ο Θεός, ο εκδηλούμενος σαν Χρόνος, Χώρος και των πάντων Αίτιο, είναι εντός σου, γιατί λοιπόν αισθάνεσαι αδύναμος και αβοήθητος; Ο άνρθωπος άγεται και φέρεται από τις φιλοδοξίες του και τον πόθο του να τις πραγματοποιήσει. Πρέπει όμως να γνωρίζει και που ευρίσκεται, και που θα πρέπει να θέλει να φθάσει.»

 

* * *

 

 ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ

“ΣΟΥΤΡΑΣ ΤΟΥ PATANJALI”

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I – SAMADHI PADA…………………………………………………….9

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II – SADHANA PADA ………………………………………………... 54

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III – VIBHOOTI PADA……………………………………………….. 98

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV – KAIVALYA PADA …………………………………………….. 123

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I – “SAMADHI PADA”

Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ

Εξηγούμε την μέθοδο της συγκέντρωσης . 1. Now concentration is explained.

2. Η γιόγκα είναι το σταμάτημα των διακυμάνσεων (Vrttis) του νου (Chitta). Yoga is restraining the mind-stuff (Chitta) from taking various forms (Vrttis)

Τότε ο παρατηρητής, η ψυχή, το πνεύμα βιώνει την αγνή αληθινή της φύση. At that time (the time of concentration) the seer (the Purasa) rests in his own (unmodified) state.

Αλλιώς η ψυχή βιώνει και ταυτίζεται με το περιεχόμενο του νου. Otherwise there is an assimilation of the seer with the content of the mind.

5. Υπάρχουν 5 τύποι διακυμάνσεων του νου – οδυνηρές και όχι οδυνηρές. There are five classes of modification, painful and not painfu

6. Σωστή γνώση, λάθος αντίληψη, ψευδαίσθηση, ύπνος και μνήμη. Right knowledge, indiscrimination, verbal delusion, sleep, and memo

7. Η αντίληψη αποκτάται με βίωμα, συμπεράσματα και υπερβατική γνώση. Direct perception, inference, and competent evidence, are proofs.

8. Η λάθος αντίληψη βασίζεται σε λάθος γνώση και δεν αντιπροσωπεύει την αληθινή φύση. Indiscrimination is false knowledge not established in real natu

9. Η ψευδαίσθηση δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα. follows from words having no (corresponding) reali Delusion follows from words having no (corresponding) reality.

10. Στον ύπνο βιώνουμε το κενό. Sleep is a Vrtti which embraces the feeling of voidness.

11. Η μνήμη είναι οι εικόνες του παρελθόντος που ξανά έρχονται στο συνειδητό νου. Memory is when the (Vrttis of) perceived subjects do not slip away (and through impressions come back to consciousness).

12. Ελέγχονται με την άσκηση της μη προσκόλλησης (απο-ταυτιση) . Their control is by practice-non-attachmen

13. H συνεχή προσπάθεια να περιορίσουμε τις διακυμάνσεις. Continuous struggle to keep them (the Vrttis) perfectly restrained is practice.

14. Γίνεται με μακρόχρονη, συνεχή προσπάθεια με μεγάλη αγάπη για τον στόχο. Its ground becomes firm by long, constant efforts with great love (for the end to be attained).

15. Η προσπάθεια αυτή έρχεται σε αυτούς που έχουν χορτάσει τα αντικείμενα των αισθήσεων και που θέλουν να πετύχουν την μη προσκόλληση. That effort, which comes to those who have given up their thirst after objects either seen or heard, and which wills to control the objects, is non-attachmen

16. Αυτή η απόλυτη αποταύτιση που υπερβαίνει όλες τις ιδιότητες του κόσμου δείχνει την αληθινή φύση της ψυχής, του αληθινού εαυτού (παρατηρητή). That extreme non-attachment, giving up even the qualities, shows (the real nature of) the Purusa.

17. Η συγκέντρωση στη σωστή γνώση είναι αιτία της λογικής, διάκρισης, ευδαιμονίας και το μη ατομικό εγώ. (SAMADHI) The concentration called right knowledge is that which is followed by reasoning, discrimination, bliss, unqualified ego.

18. Υπάρχει ένα άλλο Samadhi που γίνεται με την αποχή από κάθε νοητική δραστηριότητα όπου ο νους περιέχει μόνο μη εκδηλωμένες εντυπώσεις. There is another Samadhi which is attained by the constant practice of cessation of all mental activity, in which the Chitta retains only the unmanifested impressions.

19. Αυτό το Samadhi γίνεται η αιτία της θέωσης. (Μερικοί γεννιούνται με την ικανότητα αυτή.) (This Samadhi becomes   the   cause   of   the re-manifestation of the gods and of those that become merged in natu

20. Για άλλους το Samadhi αυτό γίνεται με πίστη, ενεργειακή προσπάθεια, μνήμη, συγκέντρωση και με τη διάκριση μεταξύ του αληθινού και του προσωρινού. To others (this Samadhi) comes through faith, energy, memory, concentration, and discrimination of the rea

21. Αυτοί που κάνουν έντονη προσπάθεια έχουν πιο γρήγορα αποτελέσματα. Success is speeded for the extremely energetic.

22. Υπάρχουν επίσης χαλαροί, μεσαίοι και έντονοι μέθοδοι. They again differ according as the means are mild, medium or supreme.

23. Ο Θεός (ενσαρκωμένος ή όχι) είναι ένα ιδιαίτερο πνεύμα που δεν έχει επηρεαστεί από πόνο, επιθυμίες ή τα αποτελέσματα των πράξεων. Isvara (the Supreme Ruler) is a special Purusa, untouched by misery, the results of actions, or desires.

25. Μέσα σε Αυτόν υπάρχει η γνώση των πάντων που βρίσκεται σε άλλους μόνο σαν σπόρος. In Him becomes infinite that all-knowing – ness which in others is (only) a germ.

26. Αυτός είναι ο Δάσκαλος ακόμα των αρχαίων δασκάλων επειδή δεν περιορίζεται από χρόνο. He is the Teacher of even the ancient teachers, being not limited by time.

27. Ο λόγος (ήχος) της εκδήλωσης του είναι ΟΜ. His manifesting word is Om.

28. Η επανάληψη του ΟΜ και ο διαλογισμός πάνω στην έννοια του ΟΜ είναι ο τρόπος. The repetition of this (Om) and meditating on its meaning (is the way).

29. Με τον τρόπο αυτό καταστρέφονται τα εμπόδια. From that is gain (the knowledge of) introspection, and the destruction of obstac

30. Τα εμπόδια είναι: αρρώστια, οκνηρία, αμφιβολία, αδιαφορία, προσκόλληση στα εγκόσμια, ψευδαίσθηση, έλλειψη συγκέντρωσης και μη ικανότητα να κρατάμε μια θετική κατάσταση. Disease, mental laziness, doubt, carelessness, worldly mindedness, false perception, non-attaining concentration, and falling away from the state when obtained, are the obstructing distractions.

31. Τα αποτελέσματα της μη συγκέντρωσης είναι … λύπη, στεναχώρια, απόγνωση, νευρικότητα και δυσκολία της αναπνοής. Grief, mental distress, tremor of the body and irregular breathing, accompany non-retention of concentration.

32. Η λύση είναι η συγκέντρωση σε ένα σημείο ή αλήθεια. To remedy this practice of one subject (should be made).

33. Τότε ο νους βιώνει, αποχτάει διαύγεια, φιλικότητα, συμπόνια, ευτυχία, χαρά και επίσης μια υπέρβαση από την ευτυχία, δυστυχία, καλό και κακό. Friendship, mercy, gladness, indifference, being thought of in regard to subjects, happy, unhappy, good and evil respectively, pacify the Chit

34. Αυτό γίνεται επίσης με τον έλεγχο της αναπνοής (ενέργειας). By throwing out and restraining the Breath. Ida, pingala, sushumna.

35. Αυτοί οι τρόποι (συγκέντρωση και έλεγχος της αναπνοής – ενέργειας) δημιουργούν την σταθερότητα του νου. Those forms of concentration bring perseverance of the mind.

36. Επίσης με την συγκέντρωση εσωτερικές φωτεινές καταστάσεις. Or (by the meditation on) the luminous states within.

37. Ή με τον διαλογισμό πάνω σε Αυτούς που έχουν ελευθερωθεί. Or (by meditation on) those who have given up all attachment to sense objects.

38. Ή με τον διαλογισμό πάνω στην γνώση που μας έρχεται από τα όνειρα. Or by meditating on the knowledge that comes in sleep.

39. Ή με τον διαλογισμό πάνω σε ότι φαίνεται σαν Καλό. Or by meditation on anything that appeals to one as good.

40. Τότε ο νους ελευθερώνεται από κάθε εμπόδιο και αποκτάει την γνώση και την κυριαρχία πάνω σε όλα, από το μικρό άτομο μέχρι το απεριόριστο σύμπαν. The mind thus meditating, becomes un-obstructed from the atomic to the Infinite.

41. Όταν οι διακυμάνσεις έχουν ελεγχθεί η συνειδητότητα, ο νους και τα αντικείμενα ενώνονται όπως ένα κρύσταλλο πάνω σε ένα χρώμα. The Yogi whose Vrttis have thus become powerless (controlled) obtains in the receiver, receiving, and received (the self, the mind and external objects), concentratedness and sameness, like the crystal (before different coloured objects.)

Σούτρας 1.42 έως 1.51 Αναφέρονται στις διάφορες μορφές του Samadhi.

Sound, meaning, and resulting knowledge, being mixed up, is (called Samadhi) with reasoning.

43. The Samadhi called without reasoning (comes) when the memory is purified, or devoid of qualities, expressing only the meaning (of the meditated object).

44. By   this   process   (the   concentrations)   with discrimination and without discrimination, whose objects are finer, are (also) explained.

45. The finer objects end with the Pradhana.

46. These concentrations are with seed.

These do not destroy the seeds of past actions, thus cannot give liberation, but what they bring to the Yogi is stated in the following aphorisms.

47. The concentration “without reasoning” being purified, the Chitta becomes firmly fixed.

48. The knowledge in that is called “filled with Truth.”

49. The knowledge that is gained from testimony and inference is about common objects. That from the Samadhi just mentioned is of a much higher order, being able to penetrate where inference and testimony cannot go.

50. The resulting impression from this Samadhi obstructs all other impressions.

51. By the restraint of even this (impression, which obstructs all other impressions), all being restrained, comes the “seedless” Samadhi.

=================

CHAPTER II – SADHANA PADA

Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ – CONCENTRATION – ITS PRACTICE

 

1. Πειθαρχεία, αυτό- μελέτη και αφιερώνοντας τα αποτελέσματα στο Θεό είναι Κρύα γιόγκα. Austerity, study, and surrendering fruits of work to God are called Kriya Yoga.

 

2. Είναι για την μείωση του πόνου (klesas) και το βίωμα του Samadhi.

(They are for) the practice of Samadhi and minimising the pain-bearing obstructions.

 

3. Οι αιτίες των δυσάρεστων συναισθημάτων που εμποδίζουν το βίωμα της αληθινής φύσης είναι η άγνοια, ταύτιση, προσκόλληση, αποστροφή και φόβος για την αποχώρηση από το σώμα. The pain-bearing obstructions are – ignorance, egoism, attachment, aversion, and clinging to life.

 

4. Η άγνοια είναι η αιτία των άλλων που μπορεί να είναι λανθάνουσα, μειωμένα, καταπιεσμένα ή διευρυμένα. Ignorance is the productive field of all them that follow, whether they are dormant, attenuated, overpowered, or expanded.

 

5. Η άγνοια είναι να μπερδέψουμε αυτό που είναι προσωρινό, μη αγνό, οδυνηρό και τον μη εαυτό με τον αιώνιο, αγνό, ευτυχισμένο εαυτό – το πνεύμα. Ignorance is taking that which is non-eternal, impure, painful, and non-Self, for the eternal, pure, happy, Atman (Self).

 

6. Ο εγωισμός είναι η ταύτιση με το όργανο της όρασης (σώμα, αισθήσεις, νους) Egoism is the identification of the seer with the instrument of seeing.

 

7. Η προσκόλληση εστιάζεται στην απόλαυση.

Attachment is that which dwells on pleasure.

 

8. Η αποστροφή προσπαθεί να αποφύγει τον πόνο.

Aversion is that which dwells on pain.

 

9. Λόγω της φύσης του σώματος, ακόμα οι σοφοί προτιμούν να μην φύγουν από το σώμα. Flowing through its own nature, and established even in the learned, is the clinging to life.

 

10. Η λύση είναι να καλλιεργήσουμε τα αντίθετα (θετικά) από αυτά.

They, to-be-rejected-by-opposite-modifications, are fine.

 

Μπορούμε να περιορίσουμε τις διακυμάνσεις αυτές με το διαλογισμό.

By meditation, their modifications are to be rejected.

 

12. Οι τάσεις που δημιουργούν πόνο υπάρχουν μέσα στο βάθος του νου και το υποσυνείδητο. The receptacle of works has its root in these pain-bearing obstructions, and their experience in this visible life, or in the unseen life. Samskaras

 

13. Οι τάσεις αυτές γίνονται οι αιτίες των συνθηκών της ζωής μας καθώς και τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα. The root being there, the fruition comes (in the form of) species, life, and expression of pleasure and pain.

 

14. Καρποφορούν σαν ευχάριστα ή δυσάρεστα ανάλογα με την ενάρετη ή τη μη ενάρετη συμπεριφορά. They bear fruit as pleasure or pain, caused by virtue or vice.

 

15. Αυτοί που έχουν πνευματική διάκριση δεν επηρεάζονται πια από ευχάριστα και δυσάρεστα γεγονότα του προσωρινού κόσμου. To the discriminating, all is, as it were, painful on account of everything bringing pain, either in the consequences, or in apprehension, or in attitude caused by impressions, also on account of the counter action of qualities.

 

16. Ο πόνος (καρμικός) που δεν έχει έρθει ακόμα μπορεί να αποφευχθεί.

The misery which is not yet come is to be avoided.

 

17. Ο τρόπος είναι να αποφύγουμε την ταύτιση με το σώμα και το νου.

The cause of that which is to be avoided is the junction of the seer and the seen.

 

18. Το σώμα και ο νους υπάρχουν για το σκοπό της εμπειρίας και απελευθέρωσης της συνειδητότητας και αποτελούνται από sattwa – αρμόνια, tamas – αδράνεια και rajas – υπερκινητικότητα. The experienced is composed of elements and organs, is of the nature of illumination, action and inertia, and is for the purpose of experience and release (of the experiencer).

 

19. Αυτές οι τάσεις και ποιότητες είναι από πολύ λεπτές και αόρατες έως και ξεκάθαρες και απτές. The states of the qualities are the defined, the undefined, the indicated only, and the signless.

 

20. Η ψυχή είναι αγνή συνειδητότητα και παρόλο που είναι αγνή φαίνεται να χρωματίζεται από το περιεχόμενο του νου.

The seer is intelligence only, and though pure, seen through the colouring of the intellect.

 

21. Κάθε όψη της φύσης (του υλικού και νοητικού κόσμου) είναι για τις εμπειρίες και την απελευθέρωση της ψυχής. The nature of the experience is for him.

 

22. Παρόλο που ο φωτισμένος ελευθερώνεται από τον υλικό κόσμο – συνεχίζει να υπάρχει για να εξυπηρετεί την εξέλιξη των άλλων. Though destroyed for him whose goal has been gained, yet is not destroyed, being common to others.

 

23. Η ένωση της ψυχής με το σώμα δημιουργεί ένα φαινόμενο με τις δυνάμεις των δυο . Ο Θεός βιώνει το κόσμο αυτό μέσα από μας. Junction is the cause of the realisation of the nature of both the powers, the experienced and its Lord.

24. Η αιτία είναι η άγνοια (ταύτιση με το σώμα). Ignorance is its cause.

 

25. Ο στόχος της ψυχής είναι η απελευθέρωση από την άγνοια αυτή.

There being absence of that (ignorance) there is absence of junction, which is the thing to be avoided; that is the independence of the seer.

 

26. O τρόπος της απελευθέρωσης από την άγνοια είναι η συνεχή άσκηση της πνευματικής διάκρισης. The means of destruction of ignorance is unbroken practice of discrimination.

 

27. Η Γνώση έρχεται σε επτά στάδια. His knowledge is of the sevenfold highest ground.

 

28. Με την άσκηση η Ράτζα γιόγκα καταστρέφει τα εμπόδια προς την διαύγεια και πνευματική διάκριση. By the practice of the different parts of Yoga the impurities being destroyed knowledge becomes effulgent, up to discrimination.

 

29. Yama, Niyama, Asana, Pranayama, Pratyahara, Dharana, Dhyana, Samadhi, are the limbs of Yoga.

 

30. Τα “Υάμας” είναι μη βία, αλήθεια, μη κλοπή, αυτάρκεια και σεξουαλική ισορροπία. Non-killing, truthfulness, non-stealing, continence, and non-possessiveness, are called Yama.

 

31. Όλοι χρειάζονται να εφαρμόσουν τις οδηγίες αυτές.

These, unbroken by time, place, purpose, and caste, are (universal) great vows.

 

32. Τα “Niyamas” είναι αγνότητα, ικανοποίηση, πειθαρχεία, μελέτη και η αφοσίωση στο Θεό. Internal and external purification, contentment, austerity, study, and worship of God, are the Niyamas.

 

33. Όταν έρχονται αρνητικές ή εγωιστικές σκέψεις, να φέρνουμε την αντίθετη θετική σκέψη. To obstruct thoughts which are inimical to Yoga contrary thoughts will be brough

34. Τα εμπόδια στην γιόγκα είναι ή βία (σωματική, λεκτική, νοερή) για οποιοδήποτε λόγο. Η λύση είναι η αντίθετη σκέψη. The obstructions to Yoga are violence etc., whether committed, caused, or approved; either through avarice, or anger, or ignorance; whether slight, middling, or great, and result is innumerable ignorances and miseries. This is (the method of) thinking the contrary.

 

35. Όταν κάποιος πετυχαίνει την μη βία σε όλα τα επίπεδα, τότε οι άλλοι ηρεμούν στην παρουσία του. When non-violence is established, in his presence all emnities cease (in others).

 

36. Όταν έχει τελειοποιήσει την αλήθεια αποκτάει την δύναμη της υλοποίησης για τον εαυτό του και τους άλλους χωρίς προσπάθεια. By the establishment of truthfulness the Yogi gets the power of attaining for himself and others the fruits of work without the works.

 

37. Με την τελειοποίηση της μη κλοπής έρχεται μεγάλη αφθονία.

By the establishment of non-stealing all wealth comes to the Yogi.

 

38. Με την σεξουαλική αποχή, μεγάλη ενέργεια.

By the establishment of continence energy is gained.

 

39. Με την απελευθέρωση από υλικές προσκολλήσεις αποκτάει μνήμες από προηγούμενες ζωές. When he is fixed in non-receiving he gets the memory of past li

 

40. Η τελειοποίηση της αγνότητας δημιουργεί αποστροφή προς το μη καθαρό.

Internal and external cleanliness being established, arises disgust for whatever is not clean.

 

41. Επίσης δημιουργείται Sattva, καλή διάθεση, συγκέντρωση και κυριαρχία πάνω στα όργανα και ετοιμότητα για την επίγνωση του αληθινού εαυτού.

There also            arises purification of the Sattva, cheerfulness of the mind, concentration, conquest of the organs, and fitness for the realisation of the Self.

 

42. Από την ικανοποίηση έρχεται σταθερή ευτυχία.

From contentment comes superlative happiness.

 

43. Το αποτέλεσμα της πειθαρχίας είναι μεγάλες δυνάμεις στο σώμα και το νου.

The result of austerity is bringing powers to the organs and the body.

 

44. Με την επανάληψη των «μαντρα» έρχεται η επαφή με το Θειο.

By repetition of the mantram comes the realisation of the intended deity.

 

45. Με την θυσία και αφοσίωση στο Θειο έρχεται Samadhi.

By sacrificing all to Isvara comes Samadhi.

 

46. Η θέση (της Γιόγκα – ασανα) πρέπει να είναι ευχάριστη και σταθερή.

Posture is that which is firm and pleasant.

 

47. Με απαλή προσπάθεια και συγκέντρωση στο απεριόριστο η θέση γίνεται άνετη και σταθερή. By slight effort and meditating on the unlimited (posture becomes firm and pleasant).

 

48. Όταν έχουμε τελειοποιήσει την θέση (Asana) δεν μας ενοχλούν τα αντίθετα (κρύο, ζέστη, ωραίο – άσχημο) Seat being conquered, the dualities do not obstruc

 

49. Μετά από αυτό, ελέγχουμε την εκπνοή και την εισπνοή. (Pranayama)

Controlling the motion of the exhalation and the inhalation follows after this.

 

50. Τα αποτελέσματα του ελέγχου της αναπνοής είναι διάφορα.

Its modifications are either external or internal, or motionless, regulated by place, time, and number, either long or short.

 

51. Μετά μπορούμε να κατευθύνουμε την ενέργεια εσωτερικά και εξωτερικά.

The fourth is restraining the Prana by directing it either to the external or internal objects.

52. Με τον τρόπο αυτό ανακαλύπτουμε το φως της συνειδητότητας.

From that, the covering to the light of the Chitta is attenuated.

 

53. Ο νους γίνεται κατάλληλος για συγκέντρωση. (Dharana)

The mind becomes fit for Dharana.

 

54. Με την απόσυρση των αισθήσεων ο νους ελευθερώνεται. (Pratyahara)

The drawing in of the organs is by their giving up their own objects and taking the form of the mind-stuff.

Το αποτέλεσμα είναι ο έλεγχος επάνω στις αισθήσεις.

Pratyahara results in the absolute control of the sense organs”.

====================

CHAPTER III – VIBHOOTI PADA

THE CHAPTER OF POWERS

Το ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ME ΤΙΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ.

1. Dharana είναι η συγκέντρωση σε ένα σημείο. Dharana is holding the mind on to some particular objec

2. Όταν η συγκέντρωση είναι χωρίς διαλείμματα ή διακοπές, λέγεται Dhyana An unbroken flow of knowledge to that object is Dhyana.

3. Όταν υπερβούμε όλες τις μορφές, βιώνουμε Sama When that, giving up all forms, reflects only the meaning, it is Samadhi.

4. Όταν ασκούμε αυτά σε σχέση με ένα αντικείμενο λέγεται Samyama (These) three (when practised) in regard to one object is Samyama.

5. Όταν κυριαρχούμε πάνω σε αυτό έρχεται το φως της γνώσης. By the conquest of that comes light of knowledge.

6. Πρέπει να γίνει σταδιακά – όχι απότομα. That should be employed in s This is a note of warning not to attempt to go too fast.

7. Dharana, Dhyana και Samadhi είναι εσωτερικά σε σχέση με τα προηγούμενα These three are nearer than those that precede.

8. Αλλά ακόμα αυτά είναι εξωτερικά σε σχέση με το Samadhi χωρίς σπόρο. But even they are external to the seedless (Samadhi).

9. Σε αυτήν την κατάσταση αν εμφανίζονται διακυμάνσεις, τότε ο νους δημιουργεί άλλες διακυμάνσεις για την εξουδετέρωση τους. By the suppression of the disturbed modifications of the mind, and by the rise of modifications of control, the mind is said to attain the controlling modifications – following the controlling powers of the mind.

10. Ο έλεγχος γίνεται σταθερός με την συνήθεια. Its flow becomes steady by habit.

11. Samadhi γίνεται με την συνεχή υπέρβαση των ερεθισμάτων. Taking in all sorts of objects and concentrating upon one object, these two powers being destroyed and manifested respectively, the Chitta gets the modification called Samadhi.

12. Η συγκέντρωση αυτή επιτυγχάνεται όταν αφήνουμε το παρελθόν και είμαστε στο παρόν. The one-pointedness of the Chitta is when it grasps in one, the past and presen

 

Από το 13 έως 56, ο Πατάντζελι αναφέρεται στις δυνάμεις που μπορεί ο Yogi να αποκτήσει με την έντονη συγκέντρωση σε διάφορα «αντικείμενα», άλλα προειδοποιεί ότι υπάρχουν κίνδυνοι για τον μη φωτισμένο και ότι δεν είναι ο στόχος της ζωής.

 

13. By this is explained the threefold transformations of form, time and state, in fine or gross matter, and in the organs.

14.That which is acted upon by transformations, either past, present or yet to be manifested, is the qualified.

15. The succession of changes is the cause of manifold evolution.

16. By making Samyama on the three sorts of changes comes the knowledge of past and future.

17. By making Samyama on word, meaning, and knowledge, which are ordinarily confused, comes the knowledge of all animal sounds.

18. By perceiving the impressions, knowledge of past li

19. By making Samyama on the signs in another’s both knowledge of that mind comes.

20. But not its contents, that not being the object of the Samyama.

21. By making Samyama on the form of the body the power of perceiving forms being obstructed, the power of manifestation in the eye being separated, the Yogi’s body becomes unseen.

22. By this the disappearance or concealment of words which are being spoken is also explained.

23. Karma is of two kinds, soon to be fructified, and late to be fructif By making Samyama on that, or by the signs called Aristha, portents, the Yogis know the exact time of separation from their bodies.

24. By making Samyama on friendship, etc., various strength comes.

25. By making Samyama on the strength of the elephant, etc., that strength comes to the Yogi.

26. By making Samyama on that effulgent light comes the knowledge of the fine, the obstructed, and the remo

27. By making Samyama on the sun, (comes) the knowledge of the world.

28. On the moon, (comes) the knowledge of the cluster of stars.

29. On the pole star (comes) the knowledge of the motions of the stars.

30. On the navel circle (comes) the knowledge of the constitution of the body.

31. On the hollow of the throat (comes) cessation of hunge

32. On the nerve called Kurma (comes) fixity of the body.

33. On the light emanating from the top of the head sight of the Siddhas.

34. Or by the power of Pratibha all knowledge. (enlightenment from purity).

36. Enjoyment comes by the non-discrimination of the very distant soul and Sattva. Its actions are for another; Samyama on this gives knowledge of the Purusa.

37. From that arises the knowledge of hearing, touching, seeing, tasting, and smelling, belonging to Pratibha. “genius”, “ingenuity”, “light”, “intelligence” and “splendour”.

38. These are obstacles to Samadhi; but they are powers in the worldly state.

39. When the cause of bondage has become loosened, the Yogi, by his knowledge of manifestation through the organs, enters another’s body.

40. By conquering the current called Udana the Yogi does not sink in water, or in swamps, and he can walk on thorns.

41. By the conquest of the     current Samana he is surrounded by blaze.

42. By making Samyama on the relation between the ear and the Akasa comes divine hearing.

By making Samyama on the relation between the Akasa and the body the Yogi becoming light as cotton wool goes through the skies.

44. By making Samyama on the real modifications of the mind, which are outside, called great disembodiness, comes disappearance of the covering to ligh

45. By making Samyama on the elements, beginning with the gross, and ending with the superfine, comes mastery of the elements.

46. From that comes minuteness, and the rest of the powers, “glorification of the body,” and indestructibleness of the bodily qualities.

47. The glorifications of the body are beauty, complexion, strength, adamantine hardness.

48. By making Samyama on the objectivity, knowledge and egoism of the organs, by gradation comes the conquest of the organs.

49. From that comes glorified mind, power of the organs independently of the body, and conquest of nature.

5 By making Samyama on the Sattva, to him who has discriminated between the intellect and the Purusa comes omnipresence and omniscience.

51. By giving up even these comes the destruction of the very seed of evil; he attains Kaivalya. He attains aloneness, independence

52. The Yogi should not feel allured or flattered by the overtures of celestial beings, for fear of evil again.

53. By making Samyama on a particle of time and its multiples comes discrimination.

54. Those which cannot be differentiated by species, sign and place, even they will be discriminated by the above Samyama.

55. The saving knowledge is that knowledge of discrimination which covers all objects, all means.

56. By the similarity of purity between the Sattva and the Purusa comes Kaivalya. “detachment” or “isolation”

====================

CHAPTER IV – KAIVALYA PADA –

INDEPENDENCE – ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ

Οι “δυνάμεις” Siddhis είναι το αποτέλεσμα της γέννησης, χημικών ουσιών, της δύναμης των Mantrams, πειθαρχείας ή συγκέντρωσης. The Siddhis (powers) are attained by birth, chemical means, power of words, mortification or concentration.

2. Οι δραστικές εξελικτικές αλλαγές στην φύση μας γίνονται μέσω της εξέλιξης της φύσης. The change into another species is by the filling in of natu

3. Οι καλές πράξεις δεν είναι οι αιτία αυτών των αλλαγών αλλά απομακρύνουν τα εμπόδια όπως ένας αγρότης που αφαιρεί τα εμπόδια για να διευκολύνει την ροή του νερού. Good deeds, etc., are not the direct causes in the transformation of nature, but they act as breakers of obstacles to the evolutions of nature, as a farmer breaks the obstacles to the course of water, which then runs down by its own natu

4. Από το εγώ δημιουργείται ο νους και δεν αφορά την ψυχή. From egoism alone proceed the created minds.

5. Ο νους του καθενός είναι διαφορετικός – όμως αυτός που φτάνει στον ανώτερο νου ελέγχει τον νου του. Though the activities of the different created minds are various, the one original mind is the controller of them all.

6. Όταν έχουμε πετύχει το Samadhi είμαστε χωρίς επιθυμίες. Among the various Chittas that which is attained by Samadhi is desireless.

7. Οι πράξεις του Yogi δεν τον δεσμεύουν, όπως τους άλλους, επειδή δεν έχει καμία επιθυμία από αυτές. Works are neither black nor white for the Yogis; for others they are threefold, black, white, and mixed.

ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΟΙ ΦΡΑΣΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΥ

 

8. From these threefold works are manifested in each state only those desires (which are) fitting to that state alone. (The others are held in abeyance for the time being.)

9. There is connectiveness in desire, even though separated by speices, space and time, there being identification of memory and impressions.

10. Thirst for happiness being eternal, desires are without beginning.

11. Being held together by cause, effect, support, and objects, in the absence of these is its absence.

12. The past and future exist in their own nature, qualities having different ways.

13.They are manifested or fine, being of the nature of the Gunas.

14. The unity in things is from the unity in changes. Though there are three substances their changes being co-ordinated all objects have their uni

15. The object being the same, perception and desire vary according to the various minds.

16. Things are known or unknown to the mind, being de-pendent on the colouring which they give to the mind.

17. The states of the mind are always known because the lord of the mind is unchangeab

18. Mind is not self-luminous, being an objec

19. From its being unable to cognise two things at the same time.

20. Another cognising mind being assumed there will be no end to such assumptions and confusion of memo

21. The essence of knowledge (the Purusa) being un-changeable, when the mind takes its form, it becomes conscious.

22. Coloured by the seer and the seen the mind is able to understand everything.

23. The mind through its innumerable desires acts for another (the Purusa), being combinations.

24. For the discriminating the perception of the mind as Atman ceases.

25. Then bent on discriminating the mind attains the previous state of Kaivalya (isolation).

26. The thoughts that arise as obstructions to that are from impressions.

27. Their destruction is in the same manner as of ignorance, etc., as said befo

28. Even when arriving at the right discriminating knowledge of the senses, he who gives up the fruits, unto him comes as the result of perfect discrimination, the Samadhi called the cloud of virtue.

29. From that comes cessation of pains and works.

30. Then knowledge, bereft of covering and impurities, becoming infinite, the knowable becomes small.

31. Then are finished the successive transformations of the qualities, they having attained the end.

32. The changes that exist in relation to moments, and which are perceived at the other end are succession.

33. The resolution in the inverse order of the qualities, perfect of any motive of action for the Purusa, is Kaivalya, or it is the establishment of the power of knowledge in its own natu

Glory unto those who have realised their own nature!

May their blessings be on us all!

Ο Επίκτητος (50 – 138 μ.Χ. ) ήταν Έλληνας στωϊκός φιλόσοφος που γεννήθηκε στην Ιεράπολη της Φρυγίας. Ήταν δούλος και ζούσε στη Ρώμη, αλλά κάποια στιγμή κατάφερε – δεν ξέρουμε πώς- να ζει ελεύθερος. Έγινε φιλόσοφος και διώχθηκε από τη Ρώμη. Πήγε μετά στη Νικόπολη της Ηπείρου, όπου ίδρυσε φιλοσοφική σχολή. Ήταν ανάπηρος από το ένα πόδι.

 

Οι άνθρωποι ταράζονται όχι απ’ αυτά που συμβαίνουν, αλλά από την άποψή τους γι’ αυτά που συμβαίνουν.

Είναι σημάδι βλακείας να ασχολείται πολύ κάποιος με το σώμα του.

Να έχεις υπομονή και εγκράτεια.

Όπως το ίσιο δεν χρειάζεται χάρακα, έτσι και το δίκαιο δεν χρειάζεται δικαιοσύνη.

Αν θέλεις να σε επαινούν, μάθε πρώτα να λες καλά λόγια, και αφού μάθεις να λες καλά λόγια, να κάνεις καλές πράξεις, τότε θα ακούς καλά λόγια για εσένα.

Αν θες να ζεις χωρίς άγχος, να αντιμετωπίζεις τα μέλλοντα να συμβούν ,σαν να έχουν ήδη συμβεί.

Πρώτα πες στον εαυτό σου ποιος θέλεις να είσαι. Μετά να ενεργείς σύμφωνα μ’ αυτό.

Μπορείς να είσαι ανίκητος αν δεν κατεβαίνεις σε κανένα αγώνα που δεν θα μπορούσες να νικήσεις.

Μη ζητάς να γίνουν τα γεγονότα όπως θέλεις, αλλά να γίνουν όπως είναι καλύτερο για σένα.

Να μη γελάς πολύ ούτε με πολλά πράγματα ούτε υπερβολικά.

Για κάθε έργο να αναλογίζεσαι αυτά που οδήγησαν σ’ αυτό και τις συνέπειές του, και μετά να το αναλαμβάνεις

Τα καθήκοντα εξαρτώνται από τις σχέσεις.

Δεν είναι η φτώχεια που προξενεί λύπη αλλά η επιθυμία.

Αν θέλεις να είσαι καλός, πρώτα να πιστέψεις ότι είσαι κακός.

Φρόντιζε να τιμωρείς τα ελαττώματα σου, για να μην τιμωρείσαι από αυτά.

Όρισε στον εαυτό σου έναν χαρακτήρα και έναν τρόπο ζωής που θα τον κρατάς είτε είσαι μόνος είτε με άλλους.

Κανείς δεν μπορεί να είναι ελεύθερος, αν δεν είναι κύριος του εαυτού του.

Είναι αδύνατο για έναν άνθρωπο να μάθει αυτά που νομίζει ότι ήδη ξέρει.

Όταν πρόκειται να κινδυνέψεις για την πατρίδα σου ή για έναν φίλο, μη ρωτάς το μαντείο αν πρέπει να κινδυνέψεις.

Αν αναλάβεις κάποια θέση που ξεπερνά τις δυνάμεις σου, αφενός θα ρεζιλευτείς αφετέρου θα παραλείψεις να κάνεις αυτό που μπορείς.

Όσοι με σοβαρότητα αντιμετωπίζουν τα γελοία, γίνονται καταγέλαστοι στα σοβαρά.

Όταν κάποιος υπερβαίνει το μέτρο, τα πιο ευχάριστα γίνονται τα πιο δυσάρεστα.

Έχουμε δυο αυτιά και ένα στόμα για να ακούμε δυο φορές περισσότερα από το να μιλάμε.

Ένας άνθρωπος είναι ελεύθερος μόνο αν κυριαρχεί πάνω στο εαυτό του.

Δεν έχει σημασία αυτό που σου συμβαίνει αλλά πως αντιδράς προς αυτό.

Δεν μας ενοχλούν τα πράγματα αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα βλέπουμε.

Κάνει ότι καλύτερο μπορείς και δέξου τα αποτελέσματα.

Ο σοφός δεν στεναχωριέται για αυτά που δεν έχει και χαίρεται για αυτά που έχει.

Μην διδάσκεις την φιλοσοφία σου – να την ζεις.

Ο μόνος τρόπος να είναι κάνεις ευτυχισμένος είναι να σταματήσει να στεναχωρείται για αυτά που δεν μπορεί να αλλάξει.

Δεν στεναχωρούνται οι άνθρωποι τόσο για πραγματικά προβλήματα αλλά για τις φαντασιώσεις τους για τα προβλήματα.

Αν θέλεις να βελτιωθείς να δέχεσαι να σε βλέπουν σαν χαζό.

Όταν μπορεί κάποιος να σε κάνει να θυμώσεις γίνεται ο Κύριος σου.

Η ελευθερία είναι ο μόνος αξιόλογος στόχος και την κερδίζουμε με το να αγνοήσουμε αυτά που δεν μπορούμε να αλλάξουμε.

Οι καταστάσεις δεν δημιουργούν τον άνθρωπο – απλώς το κάνουν να δει τον εαυτό του.

Όταν κατηγορούμε τους άλλους για την δική μας δυστυχία χρειαζόμαστε γνώση. Όταν κατηγορούμε τον εαυτό μας έχουμε αρχίσει να μαθαίνουμε. Όταν δεν κατηγορούμε κανέναν η εκπαίδευση μας με έχει ολοκληρωθεί.

Την επιθυμία κατάργησέ την τελείως γιατί αν επιθυμείς κάτι που δεν είναι της εξουσίας σου θα αποτύχεις.

Είσαι μια ψυχή που κουβαλάει ένα σώμα.

Πρέπει να αγαπάμε τα παιδιά μας, τα αδέρφια μας, τους φίλους μας αλλά ταυτόχρονα να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας την θνητότητά τους.

Η κυρίαρχη σχέση μας είναι με τον Θεό

 

===Η συνεχεία είναι σχόλια από την Δήμητρα Αθανασάκου, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια ===

(Σημειώσεις από παρουσίαση που έγινε στο “γίγνεσθαι” την Ελληνική Εταιρεία Υπαρξιακής Ψυχολογίας, στα πλαίσια του Εργαστηρίου Υπαρξιακών Θεμάτων, τον Οκτώβριο του 2012)

 

Τα κύρια σημεία που εστιάζει ο Επίκτητος είναι η ακεραιότητα, η αυτοδιαχείριση και η προσωπική ελευθερία, την οποία προωθεί με το να ζητάει στους μαθητές του την λεπτομερή εξέταση δύο κεντρικών ιδεών, την προαίρεση ελεύθερη εκλογή στάσης ζωής  και τη σωστή χρήση των εντυπώσεων.

 

Κάποια πράγματα τα εξουσιάζουμε και άλλα όχι, λέει ο Επίκτητος, και πρέπει να μάθουμε την διαφορά. Της εξουσίας μας είναι η γνώμη μας, η διάθεσή μας, η επιθυμία να απολαύσουμε, η προσπάθεια να αποφύγουμε, με άλλα λόγια όσα είναι δική μας ενέργεια. Δεν είναι της εξουσίας μας το σώμα, η περιουσία, οι δόξες, τα αξιώματα, με μια λέξη όσα δεν είναι δικής μας ενέργειας.

Κάθε τι που αγαπάς να εξακριβώνεις τι είναι, πχ να λες χύτρα είναι έτσι ώστε αν σπάσει να μην ταραχθείς, αν φιλάς το παιδί σου ή την γυναίκα σου να λες, άνθρωπος είναι, έτσι δε θα ταραχθείς όταν πεθάνει. Αν θες η γυναίκα σου, τα παιδιά σου και οι φίλοι σου να ζουν αιωνίως, είσαι ηλίθιος. Θέλεις δηλαδή να εξουσιάζεις εκείνα που δεν είναι της δικής σου εξουσίας. Θάνατο και εξορία και όλα που σου φαίνονται τρομερά λογάριαζέ τα κάθε μέρα. Περισσότερο από όλα τον θάνατο, μ” αυτό ποτέ δε θα συλλογισθείς τίποτα ταπεινό, ούτε θα επιθυμήσεις τίποτα με υπερβολή.

 

Δεν πειράζουν τους ανθρώπους τα πράγματα, αλλά οι γνώμες που σχηματίζουν για τα πράγματα. Πχ ο θάνατος δεν είναι κάτι φοβερό, αν ήταν θα φαινόταν και στον Σωκράτη, η ιδέα του θανάτου, επειδή είναι τρομερή, αυτή μας τρομάζει. Αν αλλάξουμε τις εντυπώσεις μας, θα αλλάξουν και τα συναισθήματά μας.

 

Η πραγματική διαδικασία αυτοβελτίωσης είναι αρχικά ζήτημα του συνειδητά να επιβραδύνεις τη διαδικασία των σκέψεών σου  ώστε να επιτρέψεις την αντανάκλαση όσων συμβαίνουν. Μοιάζει κάπως με τα φίλτρα που λέμε στην ψυχοθεραπεία, ανάμεσα στην σκέψη και τη δράση. Λέει “Εντύπωση, περίμενέ με λίγο. Άσε να δω τι είσαι και τι συμβολίζεις, άσε να σε τεστάρω”. Το να έχω μία εντύπωση σημαίνει να έχω επίγνωση για κάτι στον κόσμο.

 

Η βάση της φιλοσοφίας είναι η αυτογνωσία. Η φιλοσοφία είναι τρόπος ζωής, διδάσκει ο Επίκτητος, και όχι απλά θεωρία. Για εκείνον όλα τα εξωτερικά γεγονότα κανονίζονται από τη μοίρα, επομένως δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Πρέπει να τα δεχόμαστε ήρεμα, χωρίς πάθη. Ωστόσο είμαστε υπεύθυνοι για τις ενέργειές μας. Προσπαθώντας να ελέγξουμε τα ανεξέλεγκτα αρχίζουμε να υποφέρουμε. Στην περίπτωση της ειμαρμένης μπορούμε να επιλέγουμε παρόλο που όλες οι δυνατότητες στις οποίες ένα γεγονός ενδέχεται να εξελιχθεί είναι ήδη δεδομένες. Το ποια όμως από τις προκαθορισμένες δυνατότητες θα επιλέξουμε ανήκει στη δική μας δικαιοδοσία. Γι’ αυτό προκειμένου να προβούμε στις σωστές επιλογές θα πρέπει να έχουμε μελετήσει την φύση, ώστε γνωρίζοντας τις δυνατότητες των γεγονότων να επιλέξουμε αυτές που θα μας κάνουν ευτυχισμένους. Πχ η αρρώστια δεν είναι κάτι που μπορούμε να ελέγξουμε, το πότε θα αρρωστήσουμε, το για πόσο, το αν θα συνέλθουμε, δεν εξαρτώνται από εμάς. Μπορούμε βέβαια να επισκεφτούμε έναν καλό γιατρό αλλά δεν μπορούμε να έχουμε έλεγχο στο αν θα πετύχει η θεραπεία.

 

Για να πετύχουμε τη γαλήνη, την απάθεια, πρέπει να σταματήσουμε να ασχολούμαστε με χαζές ανησυχίες, προσπάθειες να ελέγξουμε τους άλλους, γιατί θα οδηγούμαστε συνεχώς σε αγωνία και άγχος. Αντίθετα, θα έπρεπε να δίνουμε την ενέργειά μας στο να προσπαθούμε να αυτοβελτιωθούμε και να κάνουμε το καθήκον μας και να ζούμε με τιμή, προσπαθώντας να δεχτούμε όσο πιο ήρεμα γίνεται τις προκλήσεις που εμφανίζονται μπροστά μας.

 

Η απάθεια, δηλαδή η αταραξία της ψυχής είναι προϋπόθεση της αρετής και της ευτυχίας.

Τα συναισθήματα πένθους, οίκτου και στοργής είναι γνωστές ενοχλήσεις της ψυχής. Η θλίψη είναι το πιο επιθετικό, και ο Επίκτητος θεωρούσε το να πενθούμε ή να θλιβόμαστε πράξη κάκιστη. Είναι σα να πηγαίνουμε ενάντια στην θέληση του Θεού, έλεγε.

Της περιουσίας καθενός μέτρο είναι το σώμα του. Για το σώμα μόνο ό,τι έχεις ανάγκη να παίρνεις (πχ ρούχα, τροφή). Μιας και περάσεις το μέτρο δεν υπάρχει πια όριο. Ηθική προστυχιά η υπερβολική ενασχόληση με το σώμα, να τρως υπερβολικά, να πίνεις υπερβολικά και τέτοια. Η προσοχή πρέπει να είναι στο πνεύμα. Τα σώματά μας δε μας ανήκουν στην πραγματικότητα, αφού δεν μπορούμε πάντα να αποφασίσουμε τι θα τους συμβεί.

 

Μη λες πώς πρέπει να τρώνε αλλά αλλά τρώγε όπως πρέπει. Θυμήσου ο Σωκράτης τόσο είχε βγάλει από την ζωή του την επίδειξη που άνθρωποι έρχονταν και του ζητούσαν να τους συστήσει σε φιλοσόφους κι εκείνος τους έστελνε, τόσο δεν τον πείραζε να τον παραβλέπουν. Μην καυχιέσαι για ό,τι κάνεις.

 

Προσδιόρισε για τον εαυτό σου έναν χαρακτήρα κι έναν τρόπο ζωής που θα τον κρατήσεις ανάλλαχτο και μόνος όταν είσαι και με άλλους.

Του απαίδευτου κατάσταση και χαρακτήρας: ποτέ δεν περιμένει ωφέλεια ή βλάβη από τον εαυτό του, αλλά απ’ έξω. Του φιλόσοφου κατάσταση και χαρακτήρας: κάθε ωφέλεια ή βλάβη από τον εαυτό του την περιμένει.

 

Έλεγε πως η ελευθερία και η σκλαβιά δεν είναι παρά ονόματα για την αρετή και την κακία και οι δύο εξαρτώνται από τη βούληση. Κανένας του οποίου η βούληση είναι ελεύθερη, δεν είναι δούλος. Εδώ θυμίζει λίγο αυτό που έλεγε ο Φρανκλ ότι μπορείς να διαλέξεις πως θα συμπεριφερθείς σε κάθε κατάσταση. Όπως και ο Επίκτητος ήταν δούλος, έτσι και ο Φρανκλ ήταν κρατούμενος σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

 

Εστιάζει πολύ στην ελευθερία. Ένα αληθινά ελεύθερο άτομο δεν είναι ελεύθερο μόνο από χρέη, αλλά και από τις ενοχλήσεις που προκαλούνται προσπαθώντας να πείσουν τους άλλους ή να τους αλλάξουν. Δυσκολευόμαστε πάρα πολύ να αντέξουμε την κριτική, ειδικά όταν δε δίνεται με καλό τρόπο. Ο Επίκτητος ρωτάει: “Αν κάποιος έδινε το σώμα σου σε κάποιον που γνώριζε τυχαία στον δρόμο θα θύμωνες πολύ. Και δεν ντρέπεσαι να δίνεις ο ίδιος το μυαλό σου, να αφήνεις να σε επηρεάζει όποιος τύχει να σου επιτεθεί λεκτικά;”

 

Η ουσία του θεού είναι η καλοσύνη, έχουμε όλα τα καλά που θα μπορούσαν να μας δοθούν.

Δεν ήταν υπέρ του γάμου και των παιδιών. Ο γάμος μπορεί να ήταν καλός σε μια κοινωνία σοφών ανδρών, αλλά με την επικρατούσα κατάσταση που είναι σα να βρίσκεσαι σε μάχη διαρκώς, μάλλον θα αποσπάσει τον φιλόσοφο από την υπηρεσία του Θεού. Ο γάμος θα μας βγάλει τις χειρότερές μας πλευρές, έλεγε ο Επίκτητος. Πίστευε πολύ στην φιλία, αλλά δεν πίστευε με τίποτα ότι μπορούν δύο σύζυγοι να είναι φίλοι. Ο γάμος, έλεγε, είναι μια τρομερή διάσπαση από την καλή ζωή. Το να ασχολείσαι καθημερινά με μικροπράγματα και με το να ασχολείσαι με τι κάνει το παιδί σου (αν έφαγε ή όχι) αν είναι άρρωστος ο άντρας σου κλπ είναι σκέτη αγγαρεία. Η συνεχής συναισθηματική προσοχή που απαιτείται από τους συζύγους συνεχώς είναι μεγάλο βάρος. Οι σοφοί δεν πρέπει να ανησυχούν και να ασχολούνται με τις ασήμαντες λεπτομέρειες της οικογενειακής ζωής. Στη μόνη περίπτωση που ήταν υπέρ του γάμου ήταν μεταξύ 2 φιλοσόφων, όπως στην περίπτωση του Κράτη και της Ιππαρχίας (Κυνικών φιλοσόφων) που ζούσαν λιτά, χωρίς σπίτι ή υπάρχοντα, ζώντας στους δρόμους, χωρίς να αναλώνονται σε τσακωμούς για το ποιος θα πλύνει τα πιάτα.

 

Ο Επίκτητος χρησιμοποιεί τις εξής αναφορές σχετικά με το πώς θα έπρεπε να ζουν οι Στωικοί την ζωή τους.

 

Η ζωή σαν μια γιορτή

Ενθαρρύνει να σκεφτούμε τη ζωή μας σαν γιορτή, κανονισμένη προς όφελός μας από τον Θεό, σαν κάτι που πρέπει να ζούμε με χαρά και να μη λυγίζουμε από τις δυσκολίες, αλλά να βλέπουμε την μεγαλύτερη εικόνα.

 

Η ζωή σαν παιχνίδι

Ενθαρρύνει τους μαθητές του να εκτιμήσουν τα εξωτερικά πράγματα που είναι αδιάφορα (ούτε καλά, ούτε κακά). Το τι μετράει είναι το πώς παίζουμε το παιχνίδι. Όπως και όταν κάποιοι παίζουν μπάλα δε σκέφτονται αν η μπάλα είναι καλή ή κακή, θέλουν απλά να την πετάξουν και να την πιάσουν. Με τα παιχνίδια συζητά και περί της αυτοκτονίας. Λέει δηλαδή, αν δεν αντέχεις την ζωή μπορείς να παραιτηθείς, όπως αν δε σου άρεσε ένα παιχνίδι θα το σταματούσες. Να είσαι σαν τα παιδιά που λένε “δε θα παίξω άλλο” και φεύγουν όταν δεν απολαμβάνουν το παιχνίδι. Έτσι να κάνεις κι εσύ και αν μείνεις τελικά, να σταματήσεις να γκρινιάζεις. Όποιος βρίσκει την ζωή αβάσταχτη είναι ελεύθερος να παραιτηθεί, αλλά να το σκεφτεί καλά πριν αφήσει τον ρόλο του. Οι Στωικοί ποτέ δε θα την βρουν αβάσταχτη και δε θα παραπονεθούν σε κανέναν – Θεό ή άνθρωπο.

 

Η ζωή σαν ύφανση

Ό,τι υλικό μας δίνεται πρέπει να το χρησιμοποιήσουμε σωστά και όσο καλύτερα μπορούμε. (όπως αυτοί που φτιάχνουν τις πλέξεις, κλπ)

 

Η ζωή σαν θεατρικό έργο

Ο ρόλος που παίζουμε στην ζωή κανονίζει και ποιες πράξεις είναι κατάλληλες για μας. Πρέπει να δεχόμαστε την μοίρα μας, όποια κι αν είναι, αφού δεν επιλέγουμε τον ρόλο μας. Να θυμάσαι ότι είσαι ένας ηθοποιός του οποίου ο χαρακτήρας έχει αποφασιστεί από τον συγγραφέα – είτε είναι μικρός, είτε είναι μεγάλος. ‘Ο,τι κι αν θέλει να είσαι, παίξε τον ρόλο που σου δόθηκε όσο καλύτερα μπορείς. Είναι δουλειά σου να κάνεις το καλύτερο που μπορείς, αλλά είναι δουλειά άλλου να επιλέξει τι ρόλο θα παίζεις.

 

Η ζωή σαν ένας αθλητικός αγώνας

Όπως οι αθλητές πρέπει να προετοιμάζονται για να μπουν στην αρένα, έτσι και οι Στωικοί προετοιμάζονται για την φιλοσοφική ζωή μέσων της ηθικής που διδάσκονται. Η εκπαίδευση για τη Στωική ζωή είναι όπως η εκπαίδευση του αθλητή, δύσκολη, απαιτητική και δυσάρεστη. Πρέπει να τα έχουμε σκεφτεί όλα αυτά που χρειάζονται για να προετοιμαστεί κάποιος για κάτι, ώστε να μη φανούμε μετά χαζοί, αν δεν έχουμε υπολογίσει σωστά. Πρέπει να εκπαιδευόμαστε συνεχώς και να είμαστε έτοιμοι για όλα όσα μπορεί να συναντήσουμε μπροστά μας, ο αγώνας είναι εδώ κάθε στιγμή.

 

Η ζωή σαν στρατιωτική θητεία

Η μεταφορά αυτή επιστρέφει στην Στωική ιδέα ότι το σύμπαν κυβερνάται από τον Θεό και είτε μας αρέσει είτε όχι, είμαστε όλοι στην υπηρεσία του. Η ζωή είναι σαν την υπηρεσία του στρατιώτη, καθένας είναι υπεύθυνος για κάτι. Αν δεν το κάνεις, ο στρατηγός σου θα παραπονεθεί και θα φέρεις και όλους τους υπόλοιπους σε δυσμενή θέση όλο τον στρατό με το λάθος σου. Αν ο καθένας έκανε ό,τι ήθελε δε θα υπήρχε στρατιώτης να κρατά σκοπιά ή να πολεμήσει. Έτσι είναι και στην ζωή του κάθε ανθρώπου είναι μια εκστρατεία. Είναι για σένα να παίξεις τον ρόλο του στρατιώτη, να κάνεις τα πάντα για να ευχαριστήσεις τον Στρατηγό.

 

Η φιλοσοφία των Στωικών μπορεί να περιληφθεί και στην φράση που λένε στα προγράμματα των 12 βημάτων: “Θεέ μου δώσε μου τη δύναμη να αλλάξω αυτά που μπορώ, την υπομονή να αντέξω αυτά που δεν μπορώ, και την σοφία για να γνωρίζω την διαφορά μεταξύ τους”.

 

 

Πλάτων, 427-347 π.Χ.

Ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο και άσκησε τεράστια επιρροή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και γενικότερα στη δυτική φιλοσοφική παράδοση μέχρι τις ημέρες μας.

Μεταξύ άλλων, έγραψε την «Απολογία του Σωκράτους», το «Συμπόσιο», όπου μιλά για την φύση του έρωτα, ενώ σε δύο μακρούς διαλόγους, την «Πολιτεία» και τους «Νόμους», περιέγραψε την ιδανική πολιτεία. Τα έργα του Πλάτωνα είναι 36. Yπήρξε και ο ιδρυτής της Ακαδημίας.

 

Αυτό που αξίζει δεν είναι να ζεις για να αποκτήσεις περισσότερα αλλά να ζεις καλά.

Άνθρωπος: αυτός που αναλογίζεται και κρίνει όσα έχει δει.

Φαίνεται πως η υπερβολική ελευθερία μετατρέπεται σε υπερβολική υποδούλωση.

Ο Θεός δεν έχει ευθύνη όταν έχουμε ελευθερία επιλογής.

Καλύτερα να σε αδικούν παρά να αδικείς.

Νομίζω πως ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο διαχωρισμός δύο πραγμάτων, του ενός από το άλλο, δηλαδή της ψυχής από το σώμα.

Όλοι οι πόλεμοι γίνονται για την απόκτηση υλικών αγαθών.

Το δίκαιο δεν είναι τίποτε άλλο παρά το συμφέρον του ισχυρού.

Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από το πεπρωμένο του.

Ο Θεός δεν είναι ποτέ και καθόλου άδικος.

Ένας που σκέφτεται σωστά είναι καλύτερος από μύριους που δεν σκέφτονται.

Η ένωση της ψυχής και του σώματος [η γέννηση] δεν είναι με κανένα τρόπο καλύτερη από το διαχωρισμό τους [το θάνατο].

Η ψυχή έρχεται στον Άδη χωρίς να κουβαλάει τίποτε άλλο πέρα από την παιδεία της και την αγωγή της.

Από όλες τις ηδονές ο έπαινος είναι η πιο γλυκιά.

Η γνώση δημιουργεί ευδαιμονία.

Δεν πρέπει κανείς επειδή κινδυνεύει να κάνει κάτι δουλοπρεπές να υποκύπτει.

Ο αληθινός άρχοντας δεν πρέπει να κοιτάζει το δικό του συμφέρον αλλά των υπηκόων του.

Αν κοιμάται [συνέχεια] κανείς, δεν είναι άξιος για τίποτα, όχι περισσότερο από κάποιον που δεν είναι ζωντανός.

Το καλό είναι καλό επειδή αρέσει στους θεούς ή αρέσει στους θεούς επειδή είναι καλό;

Η θρησκεία κρατάει αποστάσεις από ηδονή και λύπη.

Συμφωνούμε λοιπόν, ότι οι ζωντανοί προέρχονται απ’ αυτούς που έχουν πεθάνει, όπως κι αυτοί που έχουν πεθάνει από τους ζωντανούς.

Το καλύτερο είναι η υγεία, το δεύτερο η ομορφιά, το τρίτο ο πλούτος.

Δεν πρέπει να πίνεις μέχρι να μεθύσεις ποτέ εκτός από τις γιορτές.

Είναι έλλειψη δικαιοσύνης η συνήθεια να περιφρονούνται οι νόμοι.

Πολλοί έλαβαν μέρος εις τα «Ελευσίνια μυστήρια» αλλά λίγοι είναι οι εκλεκτοί.

Το πλήθος των αριθμών είναι άπειρο.

Η εξέγερση είναι ο πιο δύσκολος από όλους τους πολέμους.

Στον καλό άνθρωπο για κανένα λόγο δεν δημιουργείται φθόνος ούτε φόβος ούτε οργή ή μίσος.

Τις ιδέες τις σκεφτόμαστε αλλά δεν τις βλέπουμε.

Ευνομία είναι η υπακοή σε σπουδαίους νόμους.

Η μεγαλύτερη ευτυχία που δίνεται από τους θεούς είναι αυτή η μανία [ο έρωτας].

Η εμπειρία μας κάνει να πορευόμαστε στη ζωή ξέροντας τι κάνουμε, ενώ με την απειρία βαδίζουμε στην τύχη.

Πολλά και ανόσια κακουργήματα έχουν γίνει για το χρήμα.

Τον βλάκα μπορείς να τον καταλάβεις από δυο ενδείξεις: μιλάει για πράματα που είναι γι’ αυτόν άχρηστα και εκφράζει γνώμη για κάτι που κανένας δεν τον ρωτάει.

Μια από τις τιμωρίες που δεν καταδέχεσαι να ασχοληθείς με την πολιτική είναι ότι καταλήγεις να σε κυβερνούν οι κατώτεροί σου.

Οι σοφοί μιλούν επειδή έχουν κάτι να πουν. Οι ανόητοι μιλούν επειδή πρέπει κάτι να πουν.

Δεν υπάρχει πιο ακριβής ένδειξη κακής οργάνωσης της πολιτείας, από την αφθονία γιατρών και νομικών.

Φόβος είναι η ψυχική ταραχή που προκαλείται από την αναμονή του κακού.

Η τιμιότητα, ως επί το πλείστων, είναι λιγότερο επικερδής από την ατιμία.

Ο έρωτας είναι μια σοβαρή νοητική αρρώστια.

Καταλαβαίνεις τον άνθρωπο από το τι κάνει με τον τρόπο που διαχειρίζεται την εξουσία του.

Να είσαι ευγενικός – όλοι παλεύουν με σκληρή μάχη.

Μπορούμε να συγχωρούμε ένα παιδί που φοβάται το σκοτάδι. Η μεγάλη τραγωδία είναι όταν οι άνθρωποι φοβούνται το φως.

Μην πιέζεις το παιδί με βία αλλά να βρεις τι το ενδιαφέρει, για να μάθεις την κλίση του στην ζωή.

Ποτέ να μη αποθαρρύνεις κάποιο που προχωράει αργά.

Οι καλοί ανθρώποι δεν χρειάζονται νόμους και η κακοί να βρουν τρόπο να τους παρακάμψουν.

Η άγνοια είναι η αιτία του κάθε κακού.

Υπάρχει αλήθεια στο κρασί και στα παιδιά.

Αυτοί που λένε ιστορίες κυβερνάνε την κοινωνία.

Η παιδεία είναι να διδάσκουμε στα παιδιά μας να συμπεριφέρονται σωστά.

Το κουράγιο δεν ξέρει τι να φοβάται

Αν σε συκοφαντούν, να ζεις σκεφτόμενος ότι κανένας θα τους πιστέψει.

Να μην τιμούνε τους ανθρώπους περισότερο από την αλήθεια.

Πως μπορούμε να ξέρουμε αν κοιμόμαστε και όλες οι σκέψεις μας είναι ένα όνειρο ή αν είμαστε ξύπνιοι και μιλάμε στην κατάσταση της εγρήγορης;

Η αρχή είναι το πιο σημαντικό μέρος ενός έργου.

Η ανάγκη είναι η μητέρα της εφεύρεσης.

Ο θάνατος δεν είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί στους ανθρώπους.

Αυτοί που βλέπουν πέρα από τις ψευδαισθήσεις της κουλτούρας τους δεν θα κατανοούνται από το λαό.

Ο μεγαλύτερος πλούτος είναι να είσαι καλά με λίγα.

Οι άνθρωποι είναι σαν το χώμα. Μπορούν να σε τρέφουν και να σε βοηθήσουν να αναπτυχθείς ή να εμποδίζουν την ανάπτυξη σου.

Η μουσική έμπνευση είναι επικίνδυνη για το κράτος επειδή όταν αλλάζει, οι νόμοι αλλάζουν μαζί της.

Η αγάπη είναι η επιθυμία για το όλο.

Κάλες πράξεις μας δίνουν δύναμη και εμπνέουν τους άλλους στο ίδιο.

Η ψυχή θα πάρει μαζί της στο άλλο κόσμο την παιδεία και κουλτούρα της. Στην αρχή του ταξιδιού στο άλλο κόσμο η παιδεία και καλλιέργεια μας, μπορούν να μας βοηθήσουν ή να μας εμποδίζουν.

Να διδάσκουμε μουσική στα παιδιά μας – είναι το κλειδί της μάθησης.

Η πιο σημαντική νίκη είναι η νίκη του νου μας.

Ο άνθρωπος ψάχνει για νόημα.

Η αληθινή φιλία μπορεί να υπάρχει μόνο μεταξύ ίσων.

Η ψυχή πάει σε ένα αόρατο κόσμο – αλλά εκεί βρίσκει ευδαιμονία και ζει το παράδεισο.

Καμία ανθρώπινη κατάσταση δεν έχει σοβαρή σημασία για την ψυχή.

Όλα αλλάζουν – τίποτε δεν μένει ίδιο.

Από όλα τα ζώα, το αγόρι είναι το πιο δύσκολο να κουμαντάρεις.

 

Αριστοτέλης, 384-322 π.Χ.

Η διδασκαλία του κυριάρχησε στη δυτική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη μέχρι και την Επιστημονική Επανάσταση του 17ου αιώνα. Θεωρείται πάντα από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους όλων των εποχών. Υπήρξε φυσιοδίφης, φιλόσοφος, δημιουργός της λογικής και ο σημαντικότερος από τους διαλεκτικούς της αρχαιότητας. Από το τεράστιο έργο του (400 βιβλία, κυρίως σε μορφή διαλόγων) τελικά σώθηκαν 47 βιβλία και μερικά αποσπάσματα από τα άλλα.

 

Η φιλία [ή η αγάπη] είναι μια ψυχή που κατοικεί σε δυο σώματα.

Το ελληνικό γένος ζει ελεύθερα και διοικείται άριστα και θα μπορούσε να κυριαρχήσει, αν ήταν πολιτικά ενωμένο.

Όταν ρωτήθηκε τι είναι ελπίδα, απάντησε «το όνειρο ενός ξύπνιου»» (από τον Διογένη Λαέρτιο)

Η φύση δεν κάνει τίποτα ούτε ατελές ούτε μάταιο.

Περισσότερο αγαπούν οι ευεργέτες τους ευεργετούμενους παρά οι ευεργετούμενοι τους ευεργέτες.

Σε όλα υπάρχει εκ φύσεως κάτι το θείο.

Όπως το σώμα, όταν στερηθεί την ψυχή πεθαίνει, έτσι και η πόλη, όταν δεν υπάρχουν νόμοι, καταλύεται.

Η ομορφιά είναι η καλύτερη συστατική επιστολή.

Τίποτα απ’ όσα είναι δοσμένα από τη φύση δεν είναι χωρίς τάξη.

Ανδρείος είναι αυτός που δεν φοβάται τον τιμημένο θάνατο.

Αυτό που πέτυχα με τη φιλοσοφία, ήταν να κάνω με τη θέλησή μου αυτά που οι άλλοι τα κάνουν επειδή φοβούνται τους νόμους. (από τον Διογένη Λαέρτιο)

Τις περιουσίες οι μικρές δαπάνες τις εξαφανίζουν.

Το κύριο γνώρισμα του πολίτη είναι η συμμετοχή στην απονομή δικαιοσύνης και στην άσκηση εξουσίας.

Περί ουδέν των ανθρωπίνων έργων υπάρχει βεβαιότης.

Σε όλα τα πράγματα στη φύση υπάρχει κάτι άξιο θαυμασμού.

Η ποίηση είναι για τους ευφυείς ή για τους τρελούς.

Η ποίηση είναι πιο φιλοσοφική και πιο σπουδαία από την ιστορία, επειδή η ποίηση μιλάει περισσότερο για το όλον ενώ η ιστορία για το συγκεκριμένο.

Αυτός που δεν ξέρει να σωπαίνει, δεν ξέρει να συζητά.

Ο σοφός δεν πρέπει να δέχεται εντολές αλλά να διατάζει, και να μη υπακούει σε άλλους αλλά σ’ αυτόν να υπακούν οι λιγότερο σοφοί.

Αυτός που προκαλεί φόβο σε πολλούς, φοβάται πολλούς.

Το ερώτημα δεν είναι ποιος είναι τώρα, αλλά ποιος ήταν ανέκαθεν.

Με την αλήθεια όλα τα δεδομένα βρίσκονται σε αρμονική συμφωνία, ενώ με το ψεύδος γρήγορα έρχεται σε διαφωνία και σύγκρουση το αληθές. (Ηθικά Νικομάχεια Α’, 1098Β)

Σε τίποτα δεν διαφέρει το να μην υπάρχουν νόμοι από το να μην εφαρμόζονται οι νόμοι.

Δεν υπάρχει τίποτε πιο άνισο από την ίση μεταχείριση των ανίσων.

Ο άνθρωπος είναι ον φύσει κοινωνικό και πολιτικό. Αυτός που μπορεί να ζήσει μακριά απ’ τις ανθρώπινες κοινωνίες είναι είτε θηρίο είτε θεός. (σσ: ή και τα δύο)

Ο καθένας μπορεί να θυμώσει, είναι εύκολο. Αλλά να θυμώσεις με τον σωστό άνθρωπο, στο σωστό βαθμό, για τον σωστό λόγο, τη σωστή στιγμή και με τον σωστό τρόπο, αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο.

Οι μητέρες αγαπούν τα παιδιά τους πιο πολύ από τους πατεράδες. Κι αυτό, διότι πρώτον ο τοκετός είναι οδυνηρός, και δεύτερο, είναι σίγουρες ότι τα παιδιά που γέννησαν είναι δικά τους.

Τα πράγματα που πρέπει να κάνεις, τα μαθαίνεις κάνοντάς τα.

Είναι χαρακτηριστικό του καλλιεργημένου μυαλού να μπορεί να απολαύσει μια ιδέα χωρίς να την αποδεχθεί.

Η φτώχεια είναι ο γονιός της επανάστασης και του εγκλήματος.

Είναι χαρακτηριστικό του μεγαλόψυχου ανθρώπου να μη ζητάει χάρες, αλλά να είναι έτοιμος να κάνει το καλό στους άλλους.

Άμιλλα είναι η τάση να φτάσει κανείς τον άλλον, που τον θαυμάζει, ή και να τον ξεπεράσει, χωρίς να αισθάνεται φθόνο, αν ο άλλος τον ξεπερνάει.

Όλες οι ανθρώπινες πράξεις έχουν ως αίτιο ένα από τα εξής επτά: τύχη, φύση, παρόρμηση, συνήθεια, λογική, πάθος, πόθο.

Η οικογένεια είναι η ένωση που καθιερώθηκε από τη φύση για την εξυπηρέτηση των καθημερινών αναγκών του ανθρώπου.

Το όλον είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των μερών του.

Ποιος είναι πολίτης; Πολίτης είναι αυτός που είναι ικανός να κυβερνήσει και να κυβερνηθεί.

 

Δημόκριτος, 470-370 π.Χ.

Προσωκρατικός φιλόσοφος που, γεννήθηκε στα Άβδηρα στη Θράκη. Μαθητής του Λεύκιππου. Πίστευε ότι η ύλη αποτελείτο από αδιάσπαστα, αόρατα στοιχεία, τα άτομα. Επίσης ήταν ο πρώτος που αντιλήφθηκε ότι ο Γαλαξίας είναι το φως από μακρινά αστέρια. Ήταν ανάμεσα στους πρώτους που ανέφεραν ότι το σύμπαν έχει και άλλους “κόσμους” και μάλιστα ορισμένους κατοικημένους.

Ασχολήθηκε σχεδόν με όλους τους τομείς της ανθρώπινης γνώσης. Το ύφος του Δημόκριτου επαινούνταν πολύ στην αρχαιότητα και αξιολογούνταν στο ίδιο επίπεδο με αυτό του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Από τον τεράστιο όγκο των γραπτών του σώζονται ελάχιστα αποσπάσματα.

 

Οι άνθρωποι επινόησαν τη θεά της τύχης για να δικαιολογήσουν τη δική τους έλλειψη θέλησης.

Οι ανόητοι ζουν χωρίς να είναι ευχαριστημένοι που ζουν.

Ο γέρος υπήρξε νέος αλλά ο νέος δεν είναι σίγουρο ότι θα φτάσει να γίνει γέρος.

Ο κόσμος είναι μια συνεχής αλλαγή, η ζωή είναι γέννημα της φαντασίας.

Η γυναίκα είναι πιο ξύπνια από τον άντρα στις πονηριές.

Διάλεξε να είσαι αγαπητός παρά να σε φοβούνται. Αυτός που τον φοβούνται όλοι, τους φοβάται όλους.

Μια ζωή χωρίς γιορτές [και πανηγύρια] είναι σαν ένας μακρύς δρόμος χωρίς πανδοχείο.

Κάποιοι κυβερνούν πόλεις αλλά είναι δούλοι γυναικών.

Το καλό [και σωστό] είναι όχι μόνο να μην αδικείς αλλά ούτε να θέλεις να το κάνεις.

Μην επιθυμείς να τα μάθεις καλά όλα για να μη μείνεις αμαθής σε όλα.

Οι περισσότεροι γίνονται ικανοί με την άσκηση παρά από τη φύση τους.

Είναι μεγαλοψυχία να αντιμετωπίζεις με πραότητα ένα μικρό σφάλμα.

Πολλοί που είναι πολυμαθείς δεν έχουν μυαλό.

Τα άτομα και το κενό είναι η αρχή των πάντων και τα υπόλοιπα είναι κατασκευάσματα του νου.

Όχι από φόβο, αλλά επειδή έτσι είναι το σωστό πρέπει να απέχει κανείς από τα αμαρτήματα.

Η διαρκής αναβολή δεν ολοκληρώνει τις πράξεις.

Για όλους τους ανθρώπους, το καλό και το αληθινό είναι το ίδιο. Αυτό που προκαλεί ευχαρίστηση όμως είναι διαφορετικό στον καθέναν.

Γήρας και πενία δύο τραύματα δυσθεράπευτα.

Είναι αγαπητοί στους θεούς μόνο όσοι εχθρεύονται την αδικία.

Στο νόμο, στον άρχοντα και στον σοφό είναι σωστό να υποχωρεί κανείς.

Καλύτερα να δίνεις λίγα παρά να εγγυάσαι πολλά.

Αν δεν επιθυμείς πολλά, τα λίγα θα σου φαίνονται πολλά.

Η τόλμη είναι η αρχή κάθε πράξης, όμως η τύχη καθορίζει το τέλος.

Όποιος ξεχνά τα δικά του σφάλματα, αποθρασύνεται.

Ο φθόνος είναι πληγή της αλήθειας.

Να αποκτάς αγαθά δεν είναι αισχρό· όμως, το να τα αποκτάς αδικώντας, είναι το χειρότερο από όλα.

Να σκέφτεσαι σωστά, να μιλάς σωστά και να κάνεις αυτά που πρέπει.

Είναι προτιμότερο να σκέφτεσαι πριν από τις πράξεις παρά να μετανοείς αργότερα.

Είναι πλεονεξία το να λες τα πάντα, αλλά να μη θέλεις να ακούς τίποτα.

Δεν γνωρίζουμε τίποτα στην πραγματικότητα, επειδή η αλήθεια είναι στον βυθό.

Έχουμε χρέος να λέμε την αλήθεια, όχι να λέμε πολλά.

Στα ζώα η καλή ράτσα φαίνεται από το γερό σώμα και στους ανθρώπους από τον καλό χαρακτήρα.

Ο λόγος είναι η σκιά της πράξης.

Αυτοί που η συμπεριφορά τους είναι σε τάξη και η ζωή τους είναι τακτοποιημένη.

Ο υποταγμένος σε υλικά αγαθά δεν μπορεί να είναι ποτέ δίκαιος.

Αυτός που φθονεί βασανίζει τον εαυτό του σαν να είναι εχθρός.

Είναι προτιμότερο να εξετάζεις τα δικά σου λάθη παρά των άλλων.

Ευτυχισμένος αυτός που με λίγα πράγματα είναι χαρούμενος και δυστυχισμένος εκείνος που έχοντας πολλά πράγματα, δεν μπορεί να χαρεί.

Η ιατρική θεραπεύει τις νόσους του σώματος και η σοφία αφαιρεί τους πόνους της ψυχής.

Από τη σοφία ωφελείσαι σε τρία πράγματα: παίρνεις σωστές αποφάσεις, μιλάς σωστά και κάνεις αυτά που πρέπει.

Οι σφοδρές επιθυμίες για ένα πράγμα τυφλώνουν την ψυχή για τα άλλα πράγματα.

Μην είσαι καχύποπτος με όλους, αλλά να είσαι προσεκτικός, οπότε θα είσαι ασφαλής.

Οι πολύ μεγάλες επιθυμίες φέρνουν πολύ μεγάλες φτώχειες.