AΓAΠΩNTAΣ TOYΣ AΛΛOYΣ 

O σκοπός των σχέσεων και της ζωής, γενικά, είναι να καλλιεργήσουμε μια σταθερή και χωρίς όρους αγάπη προς τους άλλους και τον εαυτό μας.

Το θέμα «Αγαπώντας τους Άλλους», έχει καλυφθεί στα βιβλία «Ψυχολογία της Ευτυχίας», «Εμείς και οι Σχέσεις μας», «Θαύματα Αγάπης και Γνώσης» και «Αυτογνωσία και Συναισθηματική Αρμονία».

AΓAΠAME ΠPAΓMATIKA;

Αγαπάμε πραγματικά ή μήπως είμαστε απλά προσκολλημένοι, ταυτισμένοι ή εξαρτημένοι από κάποιον; Είναι η αγάπη μας ελεύθερη, χωρίς όρους ή μήπως είναι ανάμικτη με ορισμένες προϋποθέσεις και απαιτήσεις; Τι θα πει αγάπη χωρίς όρους; Είναι δυνατό να την καλλιεργήσουμε; Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αγάπης και προσκόλλησης; Πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε αν αυτό που νιώθουμε είναι αγάπη ή προσκόλληση; Πώς μπορούμε να εξαγνίσουμε την αγάπη μας, για να μπορέσουμε να κινηθούμε προς ένα ανώτερο επίπεδο συνειδητότητας προσφέροντας μεγαλύτερη ευτυχία σ’ όλους, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μας;

 

Αυτά είναι μερικά από τα πάρα πολλά ερωτήματα, στα οποία θα αναφερθούμε και θα αναλύσουμε σ’ αυτό το κεφάλαιο.

 

TI TEΛIKA EINAI H AΓAΠH;

 

Είναι πολύ δύσκολο να δώσει κανείς ορισμό στη λέξη αγάπη. Ίσως επειδή η έννοια της αγάπης αγγίζει πνευματικές διαστάσεις που δεν μπορούν να προσδιοριστούν, γιατί βρίσκονται πέρα από το χρόνο και το χώρο και, γι’ αυτό, πέρα από τη σύλληψη του ανθρώπινου νου. Μπορεί να περιγράψει κανείς την αγάπη καλύτερα, όπως άλλωστε κι όλες τις άλλες πνευματικές πραγματικότητες, μέσα από αυτά που «δεν είναι». Για παράδειγμα η αγάπη δεν είναι φόβος, δεν είναι πλήγωμα, πόνος, ζήλια, πικρία, μίσος, ξεχωριστότητα, λαγνεία, προσκόλληση, επιθετικότητα, εγωκεντρισμός, αδιαφορία, κτητικότητα, καταπίεση …….. κι ο κατάλογος συνεχίζεται.

H αγάπη, όπως κι ο Θεός, η ειρήνη και άλλες πνευματικές πραγματικότητες, μπορεί να κατανοηθεί ευκολότερα από τις αντιδράσεις που δημιουργούνται, δηλαδή τα αποτελέσματα. Δεν μπορούμε να δούμε τον άνεμο, μπορούμε όμως να δούμε το αποτέλεσμα των ενεργειών του, όπως τα φύλλα και τα χαρτιά που κινούνται, τα κλαδιά των δέντρων που ταλαντεύονται ή τον ήχο που κάνει ο αέρας που περνάει. Ξέρουμε ότι υπάρχει ο άνεμος από τις διάφορες επιδράσεις που έχει. Γνωρίζουμε ότι υπάρχει η πρωταρχική αιτία της δημιουργίας (ο Θεός) γιατί αντιλαμβανόμαστε τις εκδηλώσεις Του, δηλαδή αυτή καθαυτή τη δημιουργία. Ποια λοιπόν είναι τα αποτελέσματα της αγάπης;

H αγάπη δημιουργεί αισθήματα ενότητας. Νιώθουμε για τους άλλους ό,τι νιώθουμε για τον εαυτό μας. Ενδιαφερόμαστε για την ευημερία τους, την επιτυχία, την υγεία και την πνευματική τους ανάπτυξη, όπως ενδιαφερόμαστε για τη δική μας. Το να αγαπάς κάποιον σημαίνει ότι θέλεις να είναι ευτυχισμένος, ανεξάρτητα από το τι είναι αυτό που τον κάνει πραγματικά ευτυχισμένο. H αγάπη φέρνει την κατανόηση, τη συμπόνια, τη συγχώρεση, την ευτυχία, τον ενθουσιασμό, την ειρήνη, τη χαρά και την επιθυμία να βοηθήσουμε τον άλλον με οποιονδήποτε τρόπο (εφ’ όσον βέβαια χρειάζεται και θέλει τη βοήθειά μας).

Αγάπη είναι η προέκταση πέρα από το μικρό, εγωιστικό μας εαυτό. Είναι η ικανότητα να ταυτιζόμαστε με τον άλλον. H ικανότητα να παραμερίζουμε ένα μέρος από το ενδιαφέρον για τον εαυτό μας και τις προσωπικές μας ανάγκες, για να μπορέσουμε ν’ ακούσουμε και να καταλάβουμε τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του άλλου. Σημαίνει να νοιαζόμαστε τόσο, ώστε να μπορέσουμε να θυσιάσουμε τις προσωπικές μας απολαύσεις και επιθυμίες, όταν είναι φανερό ότι οι ανάγκες του άλλου είναι πιο σημαντικές.

 

H αγάπη είναι η δύναμη που φέρνει την ενότητα και την αρμονία. Είναι η «κόλλα» του σύμπαντος. Βοηθάει άτομα με διαφορετικά «εγώ», επιθυμίες, προγραμματισμούς και ανάγκες, να υπερπηδήσουν όλες αυτές τις απωθητικές δυνάμεις και να ενωθούν. Μερικοί συγκεντρώνουν τις προσπάθειές τους στο να βιώσουν αυτήν την ενότητα μέσα στο υλικό επίπεδο, μόνο μέσα από το σεξουαλικό οργασμό. Αυτό όμως είναι μόνο το πρώτο στάδιο μιας σειράς ενώσεων, που μπορούν να επιτευχθούν στο συγκινησιακό, νοητικό και πνευματικό επίπεδο.

 

H αγάπη είναι η δύναμη της ενότητας, που διευκολύνει την ήδη υπάρχουσα πνευματική ενότητα και αρμονία να εκδηλωθεί και στο νοητικό, συγκινησιακό, υλικό, οικογενειακό, πολιτικό και διεθνές επίπεδο. Προχωρούμε προς την ενότητα (παρόλο που πολλές φορές φαίνεται το αντίθετο) και οι κυρίαρχες δυνάμεις, που υπηρετούν αυτό το σκοπό, είναι η αγάπη και η σοφία. Επειδή, λοιπόν, η αγάπη είναι η πιο σημαντική, η ανώτατη ανθρώπινη ιδιότητα, είναι φυσικό να της δώσουμε προτεραιότητα σε σχέση με όλες τις άλλες ανάγκες και τα ενδιαφέροντά μας. Μόνο μ’ αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουμε να αποκτήσουμε ειρήνη, ευτυχία και ευημερία στη Γη.

H BAΣIKH MAΣ ΦYΣH EINAI AΓAΠH

 Δεν χρειάζεται τόσο πολύ να διδαχθεί ή να καλλιεργηθεί η αγάπη, όσο χρειάζεται να ξεμπλοκαριστεί από μέσα μας, ν’ αναδυθεί στην επιφάνεια. Είμαστε αγάπη.

H βασική μας φύση είναι αγάπη. Όμως η άγνοια, ο φόβος και η προσκόλληση την έχουν θάψει τόσο βαθιά μέσα μας, που δυσκολευόμαστε να τη φέρουμε πάλι στην επιφάνεια.

H AΓAΠH ΣE ANTIΘEΣH ME THN ANAΓKH

 H δύναμη της έλξης, που ονομάζουμε αγάπη, εκφράζεται σε πολλά επίπεδα και με αναρίθμητους τρόπους. Το βασικότερο επίπεδο είναι το επίπεδο της ανάγκης. Πολύ συχνά χρησιμοποιούμε τη λέξη αγάπη, ενώ αυτό που πραγματικά εννοούμε είναι ανάγκη. Λέμε «σ’ αγαπώ», αν όμως αναλύσουμε βαθύτερα αυτό που λέμε, ουσιαστικά λέμε «σ’ έχω ανάγκη».

Αυτό είναι και το βασικό μήνυμα των περισσότερων ερωτικών τραγουδιών. Είναι γεμάτα από λύπη, καημό και αγωνία. Φωνάζουν «μ’ εγκατέλειψες», «δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα», «σε χρειάζομαι».

Αυτό δεν είναι αγάπη. Είναι ανάγκη, είναι προσκόλληση, είναι εθισμός. Αν ήταν αγάπη και το άλλο πρόσωπο ήταν ευτυχισμένο εγκαταλείποντάς μας ή ακόμα πιο ευτυχισμένο με κάποιον άλλον, τότε θα έπρεπε κι εμείς να είμαστε ευτυχισμένοι γι’ αυτόν κι όχι γεμάτοι θλίψη και πόνο για τον εαυτό μας. Το ν’ αγαπάς κάποιον σημαίνει ότι θέλεις να είναι ευτυχισμένος, υγιής και επιτυχημένος στις επιδιώξεις του. Αυτό δεν έχει καμιά σχέση με τον πόνο που νιώθουμε, αν κάποιος μας εγκαταλείψει ή μας απορρίψει. Αυτός ο πόνος δεν προέρχεται από αγάπη, αλλά από την προσωπική μας ανάγκη για ασφάλεια, ευχαρίστηση ή επιβεβαίωση, που παίρνουμε από αυτό το πρόσωπο. H αγάπη δημιουργεί μόνο ευτυχία. Οι ανάγκες και οι προσκολλήσεις δημιουργούν ως επί το πλείστον φόβο, πόνο και δυστυχία.

Για τους περισσότερους από μας η αγάπη είναι ακόμα συνυφασμένη με την ανάγκη. H αγάπη θέλει να δίνει, η ανάγκη θέλει να παίρνει. Μερικές φορές αυτό που θέλουμε να πάρουμε είναι τόσο δυσδιάκριτο, που χρειάζεται να ψάξουμε πολύ βαθιά μέσα μας για να το βρούμε. Βασικά, υπάρχουν τριών ειδών ανάγκες που προσπαθούμε να καλύψουμε μέσα από τις σχέσεις μας. Αυτές οι βασικές ανάγκες είναι η ασφάλεια, η απόλαυση και η επιβεβαίωση ή δύναμη. Υπάρχει ακόμη μια ανάγκη που, καμία φορά, δημιουργεί σύγκρουση στη σχέση και αυτή είναι η ανάγκη για «ελευθερία». Όποτε μας ενοχλεί κάτι στις σχέσεις μας είναι γιατί κάποια απ’ αυτές τις ανάγκες κινδυνεύει ή δεν ικανοποιείται. Όταν συμβαίνει αυτό, τότε η αγάπη μας μετατρέπεται σε πόνο, απογοήτευση, φόβο, αισθήματα μοναξιάς, κατωτερότητας ή αδικίας και, μερικές φορές, σε αισθήματα θυμού, μίσους και εκδίκησης.

Πώς είναι δυνατόν η αγάπη να μετατρέπεται σ’ όλα αυτά τα αρνητικά συναισθήματα; Δεν μπορεί. Απλούστατα δεν ήταν ποτέ αληθινή αγάπη. Ήταν μια αγάπη (ή μια έλξη, θα ήταν ο καλύτερος χαρακτηρισμός) βασισμένη στην ανάγκη. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει ν’ απορρίψουμε τον εαυτό μας, επειδή σπάνια έχουμε αγαπήσει πραγματικά. Άλλωστε πώς θα μπορούσαμε, αφού δεν είμαστε φωτισμένες υπάρξεις. Είναι σαν να απορρίπτουμε τον εαυτό μας, γιατί δεν έχουμε ακόμη αποκτήσει ένα πανεπιστημιακό δίπλωμα, ενώ βρισκόμαστε στην πρώτη δημοτικού. Είναι φυσικό να μην μπορούμε ακόμη ν’ αγαπήσουμε χωρίς όρους. Αυτό είναι το επίπεδο της εξέλιξής μας.

TA ΣTAΔΙA THΣ AΓAΠHΣ

1. Στο πρώτο επίπεδο «αγαπάμε» τον άλλον, επειδή μας προσφέρει ασφάλεια.

Αν σταματήσει να μας προσφέρει αυτήν την ασφάλεια ή αρχίσει να την προσφέρει σε άλλους, το πιο πιθανό είναι να πληγωθούμε, να θυμώσουμε και να ζηλέψουμε. Έτσι λοιπόν, αυτή η «αγάπη» μας βασίζεται στην προϋπόθεση της συμφωνίας ότι ο άλλος θα μας κάνει να νιώσουμε ασφαλείς

2. Στο δεύτερο επίπεδο, «αγαπάμε» τον άλλον, επειδή μας προσφέρει ευχαρίστηση, άνεση ή ικανοποίηση. Αν σταματήσει να μας τα προφέρει ή τα προσφέρει σε άλλους, χάνουμε το συναίσθημα της «αγάπης» μας.
3. Στο τρίτο επίπεδο, «αγαπάμε» τον άλλον, επειδή, κατά κάποιον τρόπο, μας επιβεβαιώνει, ίσως υπακούοντάς μας ή έχοντας την ανάγκη μας ή συμφωνώντας μαζί μας ή επαινώντας μας. Αν αυτά αλλάξουν, θα αλλάξουν και τα συναισθήματά μας.
4. Στο τέταρτο επίπεδο, αρχίζουμε, για πρώτη φορά, να βιώνουμε την ανιδιοτελή αγάπη για κάποιον, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά του. Ωστόσο, υπάρχει ακόμα η προϋπόθεση ότι αυτός είναι «δικός μας άνθρωπος» – συνήθως παιδί ή γονιός. Αγαπάμε αυτό το πρόσωπο, ακόμα και αν δεν μας δίνει ασφάλεια, ικανοποίηση ή επιβεβαίωση. Αλλά αυτό δεν το νιώθουμε για όλους τους ανθρώπους. Το νιώθουμε μόνο για το «δικό μας άνθρωπο».
5. Μετά, στο πέμπτο επίπεδο, αρχίζουμε να νοιώθουμε Οικουμενική Ανιδιοτελή Αγάπη. Αγαπάμε όλο και περισσότερους ανθρώπους, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά τους.
6. Στο έκτο επίπεδο, βιώνουμε την Πνευματική Αγάπη. Η αγάπη μας είναι για την ψυχή, που προσωρινά εκφράζεται μέσα από αυτήν την προσωπικότητα. Δεν είμαστε καθόλου ταυτισμένοι μ’ αυτήν την προσωπικότητα και δεν μας ενδιαφέρουν οι διάφορες αλλαγές της, ακόμα και ο θάνατός της, γιατί συνειδητοποιούμε ότι το σώμα και η προσωπικότητα δεν είναι αληθινά, αλλά είναι απλά προσωρινά όργανα έκφρασης.
7. Στο έβδομο επίπεδο, που είναι το επίπεδο της Θεϊκής Αγάπης, δεν βιώνουμε πια ξεχωριστότητα από κανέναν. Είμαστε η συνειδητότητα που υπάρχει μέσα σε όλα τα πλάσματα γύρω μας. Υπάρχει ένα βίωμα πλήρους ενότητας με τα πάντα.

EΛEYΘEPΩNONTAΣ THN AΓAΠH MAΣ AΠO THN ANAΓKH

Το πρώτο μας βήμα για ν’ ανοίξουμε την καρδιά μας στην πραγματική αγάπη είναι να δεχτούμε τον εαυτό μας και να τον αγαπήσουμε έτσι όπως είναι, με όλες του τις αδυναμίες και τα ελαττώματα. Μόνο τότε θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε αποτελεσματικά.

Το δεύτερο βήμα είναι να νιώθουμε ασφαλείς εσωτερικά. H κοινωνία μας έχει συμβάλλει πολύ στο να βρισκόμαστε σε πλήρη σύγχυση στο θέμα αυτό. Πιστεύουμε ότι, αν αγαπάμε κάποιον, θα πρέπει να εξαρτιόμαστε απόλυτα απ’ αυτόν και να νιώθουμε ότι ο κόσμος θα χαθεί κάτω από τα πόδια μας, αν τον χάσουμε. Αυτό, όμως, είναι ανασφάλεια. Αυτό δείχνει έλλειψη πίστης στο Θεό. Είναι έλλειψη πίστης στις επαγγελίες του Χριστού. Είναι έλλειψη πίστης στη δική μας πνευματική φύση. Δεν έχει καμιά σχέση με την αγάπη. Ίσως γι’ αυτό ο Απόστολος Ιωάννης έγραψε: «Όπου υπάρχει τέλεια αγάπη, δεν μπορεί να υπάρξει φόβος».

 

Το τρίτο μας βήμα είναι ν’ αρχίσουμε να παρατηρούμε τα συναισθήματα, που πηγάζουν μέσα από τις σχέσεις μας. Μπορούμε, με αντικειμενική ανάλυση, να προσδιορίσουμε σε ποιες καταστάσεις αγαπάμε πραγματικά και σε ποιες είμαστε απλώς προσκολλημένοι και αγαπάμε κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις.

TO ΠPOBΛHMA THΣ ANAΣΦAΛEIAΣ

Εφόσον δεν έχουμε ακόμη συνειδητοποιήσει πλήρως τον αθάνατο πνευματικό εαυτό μας, ζούμε μέσα στην άγνοια και το φόβο. Δεν νιώθουμε απόλυτα ασφαλείς, όταν είμαστε μόνοι. Θέλουμε να έχουμε κάποιον δίπλα μας. Προσδοκούμε από τους άλλους ασφάλεια. Τα παιδιά τη ζητούν από τους γονείς τους, οι σύζυγοι από τους συζύγους τους, οι γονείς από τα παιδιά τους, οι υπάλληλοι από τους εργοδότες τους, οι φίλοι από τους φίλους τους, οι πνευματικοί αναζητητές από τους

δασκάλους τους. Μερικές φορές οι άνθρωποι νιώθουν πιο ασφαλείς, έχοντας κοντά τους το σκύλο τους ή ακόμα κι ένα νεογέννητο μωρό. Αυτά τα συναισθήματα φόβου και ανασφάλειας είναι συνήθως εντελώς παράλογα, αλλά αυτό βέβαια είναι ένα άλλο θέμα.

Νιώθουμε αγάπη γι’ αυτούς τους ανθρώπους, αλλά πολύ συχνά αυτή βασίζεται στο ότι μας προσφέρουν το αίσθημα της ασφάλειας. Αν αρχίσουν να συμπεριφέρονται με τρόπο που μας εμποδίζει να νιώθουμε ασφαλείς ή αν αποφασίσουν να μας εγκαταλείψουν για να ζήσουν είτε μόνοι τους είτε με κάποιον άλλον, άραγε θα τους αγαπάμε ακόμα; Αν μας απολύσει ο εργοδότης μας, θα εξακολουθούμε να τον αγαπάμε; Αν οι γονείς μας μάς διώξουν από το σπίτι και δεν έχουμε πού να μείνουμε, θα συνεχίσουμε να τους αγαπάμε; Ή μήπως η αγάπη μας είναι εντελώς συνυφασμένη με την ανάγκη μας για ασφάλεια;

Σαν γονείς, με το όνειρο τα παιδιά μας να γίνουν οικονομικά ανεξάρτητα και κοινωνικά αποδεκτά στο επάγγελμά τους, άραγε θα εξακολουθούμε να τ’ αγαπάμε το ίδιο αν γίνουν «αλήτες» ή «αναρχικοί»; Κάποιοι γονείς ίσως θα εξακολουθήσουν να τα αγαπάνε με τον ίδιο τρόπο, άλλοι όμως όχι.

Το βασικό ερώτημα είναι αν τα αισθήματα αγάπης που τρέφουμε παραμένουν σταθερά, παρ’ όλες τις αλλαγές συμπεριφοράς αυτών που αγαπάμε. Κάθε φορά που νιώθουμε να κλείνει η καρδιά μας, θα πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τι μας φοβίζει. Τι είναι αυτό που φοβόμαστε ότι κινδυνεύουμε να στερηθούμε, στην κάθε περίπτωση που χάνουμε την αγάπη μας;

Μόνο όταν θα έχουμε αισθανθεί ολοκληρωτική εσωτερική ασφάλεια, βασισμένη στο πνευματικό μας ξύπνημα ή την πίστη μας στο Θεό και την πανταχού παρούσα προστατευτική Του συνειδητότητα, θα μπορέσουμε ν’ αγαπήσουμε χωρίς προσκολλήσεις ασφάλειας. Μόνο όταν έχουμε εσωτερική ασφάλεια και ξέρουμε ότι μπορούμε να ζήσουμε χωρίς τον άλλον, μπορούμε να τον αγαπήσουμε πραγματικά.

H AΓAΠH ENANTIA ΣTHN AΠOΛAYΣH KAI THN EΠIBEBAIΩΣH

Ας εξετάσουμε πώς οι ανάγκες μας για ευχαρίστηση και επιβεβαίωση μπορούν να περιορίσουν την έκφραση της αγάπης μας. Δημιουργούμε σχέσεις που μας δίνουν ευχαρίστηση, επιβεβαίωση και ασφάλεια. Μπορούμε να εξαρτιόμαστε από τον άλλον για τα χρήματα, τα ταξίδια, τα ρούχα, το σεξ, τα καλά λόγια, τις φιλοφρονήσεις, το χιούμορ, το καλό φαγητό, το καθαρό σπίτι, τις ανέσεις ή ακόμη για την ομορφιά του. Αλλά αν εκείνος πάψει να μας τροφοδοτεί με αυτά ή αποφασίσει να τα προσφέρει σε κάποιον άλλον ή απομακρυνθεί από μας, εξακολουθούμε να τον αγαπάμε ή νιώθουμε πληγωμένοι, εξαπατημένοι, απογοητευμένοι, πλημμυρισμένοι με αισθήματα αδικίας, θυμού, ίσως ακόμη και εκδικητικότητας; H κατάσταση εδώ είναι κάπως έτσι: «Σ’ αγαπώ, γιατί μου δίνεις απόλαυση, ευτυχία ή διέγερση. Αν πάψεις να μου τα δίνεις, τα αισθήματά μου αλλάζουν». Αυτή είναι η αγάπη με όρους.

Ακόμη, μπορεί να είμαστε εξαρτημένοι από κάποιον για επιβεβαίωση. Αυτό μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Μία είναι: «Να με υπακούς και να κάνεις ό,τι σου λέω. Έτσι μπορώ να σε ελέγχω. Αυτό με κάνει να νιώθω δυνατός και ότι αξίζω. Αν όμως πάψεις να κάνεις ό,τι σου λέω, θα πάψω να σ’ αγαπώ και να νιώθω ενότητα μαζί σου». Αυτό το πρόβλημα συχνά παρουσιάζεται ανάμεσα στα παιδιά και τους γονείς, όταν το παιδί ξεκινά την περίοδο της εφηβείας του. Επίσης μεταξύ συζύγων. Συνήθως η σύζυγος στην αρχή είναι πολύ καταπιεσμένη και ο σύζυγος νιώθει δυνατός και σίγουρος. Αν τύχει κι εκείνη αρχίσει να σκέφτεται και να ενεργεί για τον εαυτό της, εκείνος μπορεί να αρχίσει να αισθάνεται πανικό, να θυμώνει και κάποτε να γίνεται και επιθετικός. Άλλοτε πάλι οι ρόλοι αλλάζουν και είναι η γυναίκα που έχει ανάγκη να ελέγχει την κατάσταση.

Επίσης νιώθουμε επιβεβαίωση, όταν κάποιος μας χρειάζεται, όταν κάποιος εξαρτάται από μας. Αυτό μπορεί να συμβαίνει σε μια σχέση γονιού-παιδιού, ή δάσκαλου-μαθητή, φίλων ή ακόμη και σε μια σχέση «ανιδιοτελούς υπηρεσίας» με τον υπηρετούμενο. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να νιώθουμε άξιοι ή ίσως ανώτεροι. Μπορεί να βρίσκουμε νόημα ζωής, γιατί κάποιος μας χρειάζεται ή εξαρτάται από μας. Αν, όμως, ο άλλος δεν θέλει να είναι το παιδί, ο μαθητής ή αυτός που χρειάζεται βοήθεια, τότε νιώθουμε την ίδια έλξη, την ίδια αγάπη; Αυτή η αγάπη είναι ανάμικτη με την ανάγκη μας να μας χρειάζονται. H ανάγκη μας είναι να δίνουμε, να προσφέρουμε, να θυσιαζόμαστε, για να νιώθουμε χρήσιμοι, άξιοι, ή για να τονώσουμε την εικόνα του εαυτού μας. Όταν συμβαίνει αυτό, τότε όλα όσα προσφέρουμε, όλες οι θυσίες μας, είναι στην πραγματικότητα για μας και όχι για τους άλλους. Νιώθουμε την ανάγκη να προσφέρουμε για μας, όχι για τους άλλους. Αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι αυτοί μπορεί πραγματικά να χρειάζονται βοήθεια ή ότι εμείς έχουμε αλτρουιστικά αισθήματα αγάπης, ανάμικτα με την ανάγκη να μας χρειάζονται. Συχνά λειτουργούμε με δύο ή τρία κίνητρα συγχρόνως. Ένα κόσκινο είναι να ελέγχουμε, αν θα νιώθαμε την ίδια χαρά στην περίπτωση που αυτά τα άτομα βοηθήθηκαν από άλλους και όχι από μας και αν είχανε ευγνωμοσύνη σε άλλους ευεργέτες και όχι σε εμάς. Αν θα νιώθαμε την ίδια ευτυχία, τότε η αγάπη και η προσφορά μας είναι αγνές.

Μια τρίτη όψη αυτής της έλξης από ανάγκη επιβεβαίωσης είναι η κατάσταση στην οποία «αγαπάμε» όσους επιβεβαιώνουν τις πεποιθήσεις ή αντιλήψεις μας είτε προφορικά, λέγοντάς μας ότι έχουμε δίκιο είτε απλώς ανήκοντας στην ίδια ομάδα, το ίδιο σύστημα, το ίδιο κοινωνικό, πολιτικό, θρησκευτικό πλαίσιο, τις ίδιες πνευματικές ομάδες κλπ. Εδώ η αλήθεια είναι ότι: «Σ’ αγαπώ, γιατί συμφωνείς μαζί μου, είσαι σαν εμένα, με επιβεβαιώνεις». Αν, όμως, ο άλλος αλλάξει τα πιστεύω του, αν αλλάξει πολιτικό κόμμα, θρησκεία ή πνευματική ομάδα ή αφοσιώνεται σε κάποιον άλλο σκοπό, τότε θα νιώθουμε την ίδια ενότητα και αγάπη; Ίσως ναι, ίσως όχι.

H τέταρτη όψη, που μας δίνει μεγαλύτερη επιβεβαίωση, ονομάζεται έρωτας. Σ’ αυτήν την περίπτωση υπάρχει αμοιβαία έλξη (ή ίσως μερικές φορές μονόπλευρα) στο σωματικό, σεξουαλικό, συναισθηματικό, πνευματικό επίπεδο. Υπάρχει μια ιδιαίτερη έλξη μεταξύ δύο προσωπικοτήτων, που προκαλούν ευχαρίστηση και διεγείρουν η μια την άλλη θετικά. H έλξη αυτή συνήθως σχετίζεται με ανάγκες όπως η ασφάλεια, η ευχαρίστηση ή η επιβεβαίωση. Αυτή η συναισθηματική ένταση σπάνια διαρκεί περισσότερο από μερικά χρόνια το πολύ. Το ζευγάρι έχει, τότε, την ευκαιρία να μεταμορφώσει τον έρωτα σε μια σταθερή σχέση αγάπης χωρίς όρους ή ν’ αντιμετωπίσει τη σύγκρουση ή το χωρισμό ή το νέκρωμα της σχέσης. Δεν είναι δυνατό μια σχέση να διαρκέσει πολύ, όταν βασίζεται σε επιφανειακά δεδομένα. Αργά ή γρήγορα θ’ αντιμετωπίσουμε τις διάφορες αρνητικές πλευρές του άλλου ατόμου και, αν δεν μπορέσουμε παρόλα αυτά να τον αγαπήσουμε, η σχέση θα διαλυθεί.

Μέχρις ότου είμαστε ικανοί ν’ αγαπάμε χωρίς όρους, θα είμαστε δυστυχισμένοι, ανασφαλείς και συχνά σε σύγκρουση με όλους γύρω μας. Θα είμαστε ικανοί γι’ αυτήν την αγάπη μόνο όταν θα έχουμε ωριμάσει αρκετά, ώστε να νιώθουμε εσωτερική ασφάλεια, εσωτερική ικανοποίηση και σταθερά συναισθήματα αυτοπαραδοχής. Με άλλα λόγια, μπορούμε να αγαπάμε αληθινά μόνον όσους δεν χρειαζόμαστε. Όταν χρειαζόμαστε κάποιον δεν μπορούμε, στην πραγματικότητα, να τον αγαπάμε χωρίς όρους. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο να το καταλάβουμε στην αρχή, όταν όμως το σκεφτούμε βαθιά και το δοκιμάσουμε στη ζωή μας, τότε θα δούμε ότι πραγματικά έτσι είναι. H αγάπη χωρίς όρους είναι μια βασική προϋπόθεση, τόσο για την πνευματική ανάπτυξη, όσο και για μια ευτυχισμένη ζωή.

Ποια είδη αγάπης υπάρχουν πέρα από την αγάπη με όρους;

H ANIΔIOTEΛHΣ AΓAΠH ΓIA ENA ΣYΓKEKPIMENO ATOMO

Το επόμενο στάδιο στην εξέλιξη της αγάπης είναι να μπορούμε να αγαπάμε κάποιον σταθερά, ανεξάρτητα από τις πράξεις του. Πιθανότατα οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν βιώσει αυτήν την αγάπη μέσα από την αγάπη για τα παιδιά τους. Υπάρχουν γονείς που έχουν μια αγάπη τέλειας ανιδιοτέλειας για τα παιδιά τους. Ακόμη κι αν το παιδί αποφασίσει να ζήσει μια τελείως διαφορετική ζωή, από εκείνη που οι γονείς του έχουν σχεδιάσει, ακόμη κι αν το παιδί απορρίπτει ή συμπεριφέρεται άσχημα προς τους γονείς, ακόμη κι αν γίνει επικίνδυνος εγκληματίας, οι γονείς είναι ικανοί να διατηρήσουν το ίδιο επίπεδο αγάπης γι’ αυτή την ύπαρξη επειδή είναι «το παιδί τους». Βέβαια δεν το καταφέρνουν όλοι οι γονείς.

Αυτή η αγάπη δεν είναι οικουμενική και δεν είναι εντελώς χωρίς όρους, γιατί υπάρχει ο όρος «είσαι παιδί μου» και όχι παιδί κάποιου άλλου. Άλλοι μπορεί να βιώνουν αυτό το είδος ανιδιοτελούς αγάπης για μια συγκεκριμένη ύπαρξη, όταν αυτή η ύπαρξη είναι «μαθητής τους» ή «υπό την φροντίδα» ή «την ευθύνη τους». Αυτό το είδος αγάπης έχει να κάνει προφανώς με το ρόλο του προστάτη ή την ευθύνη για κάποιον. Μας κάνει ικανούς να δεχόμαστε οποιαδήποτε συμπεριφορά από κάποιον και να συνεχίζουμε να τον δεχόμαστε και να τον αγαπάμε με κατανόηση και συμπόνια.

Σε σπάνιες περιπτώσεις κάποιος μπορεί να αισθάνεται αυτήν την αγάπη για άτομα που ανήκουν στην ίδια ομάδα, εθνικότητα, θρησκεία ή κοινωνική τάξη. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις δεν κερδίζουμε κάτι απ’ αυτά τα άτομα. Δεν τους ζητάμε τίποτε. H αγάπη μας δεν εξαρτάται από την προσαρμογή τους σε ένα συγκεκριμένο τύπο συμπεριφοράς, ούτε ακόμα από την ανταπόδοση της αγάπης μας.

 

OIKOYMENIKH ANIΔIOTEΛHΣ AΓAΠH  

Το επόμενο στάδιο είναι να εξαπλωθεί αυτό το συναίσθημα της αγάπης και αποδοχής χωρίς όρους σε όλο και περισσότερα άτομα και σιγά-σιγά σε όλες τις υπάρξεις, συμπεριλαμβανομένων των ζώων και των φυτών. Αυτή η αγάπη και το αίσθημα ενότητας με αυτές τις υπάρξεις δεν εξαρτάται από κάτι που αυτές μας δίνουν. Είναι αγάπη χωρίς όρους.

Ακόμα όμως κι αυτή η αγάπη κατευθύνεται προς κάποια μορφή. Συνεχίζουμε να την επικεντρώνουμε στη μορφή αυτών των υπάρξεων. Γι’ αυτό νιώθουμε θλίψη, όταν υποφέρουν ή είναι δυστυχισμένες. Αντιλαμβανόμαστε τη μορφή σαν πραγματικότητα. Αισθανόμαστε αγάπη, αποδοχή και ενότητα με την άλλη ύπαρξη, αλλά ζούμε ακόμη με την ψευδαίσθηση ότι η μορφή είναι πραγματική. Συνεχίζουμε να ξεχνάμε ότι πίσω απ’ αυτήν τη μορφή υπάρχει μια αθάνατη, μακάρια συνειδητότητα, που προσωρινά προβάλλει αυτήν τη μορφή στο γήινο επίπεδο. Αυτή η παγκόσμια συνειδητότητα δεν πονά ποτέ, δεν υποφέρει και δεν είναι ποτέ δυστυχισμένη. Αυτή είναι η πραγματικότητα της ύπαρξης ή των υπάρξεων, που αγαπάμε.

Εκείνοι, που βιώνουν αυτήν την οικουμενική ανιδιοτελή αγάπη, συχνά επιλέγουν επαγγέλματα ή τρόπο ζωής, που τους επιτρέπουν να προσφέρουν με κάποιον τρόπο στο σύνολο. Συμμετέχουν σε κινήματα όπως το Κίνημα Ειρήνης, την UNICEF, τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, τους Γιατρούς του Κόσμου, σε διάφορους ιεραποστολικούς οργανισμούς ή σε κάποιο είδος κοινωνικής υπηρεσίας στους τόπους κατοικίας τους. Νιώθουν την ανάγκη να εκφράσουν την αγάπη μέσα από πράξεις, που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής για τους ανθρώπους γύρω τους, ειδικά για εκείνους που υποφέρουν, που είναι μόνοι ή δυστυχισμένοι. Το ενδιαφέρον τους αναπτύσσεται πέρα από τα όριά τους και αυτά των οικογενειών τους. Αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι όλες οι υπάρξεις είναι αδέρφια στην πνευματική οικογένεια όλης της ανθρωπότητας. Όσο αυτή η συνειδητοποίηση μεγαλώνει, βλέπουν ακόμη και τα ζώα και τα φυτά να ανήκουν στην «οικογένειά τους». Θέλουν να εκφράσουν την αγάπη μέσα από πράξεις υπηρεσίας, πράξεις συμπόνιας, πράξεις αγάπης.

ΠNEYMATIKH OIKOYMENIKH AΓAΠH

Το επόμενο στάδιο στην ανάπτυξη της τέλειας θείας αγάπης είναι η πνευματική, οικουμενική αγάπη. Υπάρχει μια μικρή διαφορά από το προηγούμενο στάδιο της οικουμενικής ανιδιοτελούς αγάπης. Σ’ αυτό το επόμενο στάδιο προστίθεται η σοφία της πνευματικής διάκρισης. Βλέπουμε όλες τις μορφές σαν διαφορετικές εκδηλώσεις της μίας OIKOYMENIKHΣ θείας συνειδητότητας. Έτσι, παρόλο που συνεχίζουμε να βοηθάμε και να υπηρετούμε όπου μπορούμε, κατανοούμε το λόγο ύπαρξης του πόνου, των βασάνων ή της δυστυχίας που βλέπουμε, γιατί συνειδητοποιούμε ότι η αληθινή ύπαρξη πίσω από την συγκεκριμένη μορφή επέλεξε να ζήσει αυτήν την εμπειρία, γιατί είναι ακριβώς το επόμενο ερέθισμα που αυτή η ύπαρξη χρειάζεται για την πνευματική της εξέλιξη. Συνειδητοποιούμε ότι όλοι περνάμε μέσα από τις εμπειρίες εκείνες, ευχάριστες ή δυσάρεστες, που χρειαζόμαστε, ώστε να αναγκαστούμε να ξυπνήσουμε από το όνειρο της ψευδαίσθησης της υλικής πραγματικότητας και των προσκολλήσεων που δημιουργούνται απ’ αυτό.

Μ’ αυτόν τον τρόπο αγαπάμε και δεχόμαστε όλες τις υπάρξεις, νιώθοντας πλήρη ενότητα μ’ αυτές και προσφέρουμε τη ζωή μας ολοκληρωτικά στη διευκόλυνση της διαδικασίας της αμοιβαίας πνευματικής ανάπτυξης. Καθένας το κάνει αυτό με τον μοναδικό τρόπο που μπορεί. Παρότι δεν επηρεαζόμαστε τόσο όσο πριν από τη δυστυχία που βλέπουμε, είμαστε πιο ολοκληρωτικά αφοσιωμένοι στην εξάλειψή της. H μέθοδός μας μπορεί τώρα να αλλάξει. Ενώ προηγουμένως μπορεί να είχαμε δοκιμάσει να λύσουμε τα προβλήματα των ανθρώπων με τα χρήματά μας ή με τη δύναμή μας, τώρα συνειδητοποιούμε ότι υπάρχουν μόνο δύο λύσεις, δύο πραγματικοί τρόποι βοήθειας μακροπρόθεσμα. Ο πρώτος είναι η αγάπη μας χωρίς όρους και η συναισθηματική υποστήριξη προς τον άλλον και ο δεύτερος η εκπαίδευση του στις πνευματικές αλήθειες σε όλα τα επίπεδα, που αυτές εφαρμόζονται: κοινωνικά, συναισθηματικά, πνευματικά και σωματικά.

Τώρα συνειδητοποιούμε ότι η μόνη θεραπεία, η μόνη λύση για τα οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα του κόσμου είναι η εκπαίδευση στις πνευματικές αλήθειες της αθάνατης φύσης μας και της έμφυτης ενότητας με όλες τις υπάρξεις. Όταν οι άνθρωποι κατανοήσουν και πιστέψουν τις πνευματικές αλήθειες ολοκληρωτικά, τότε θα είναι υγιείς, ευτυχισμένοι και σε αρμονία με τους άλλους γύρω τους.

Έχουμε βιώσει τέτοια «σοφή αγάπη» ή «σοφία με αγάπη» από τους ύψιστους πνευματικούς δασκάλους. Δεν είναι πάντοτε εύκολο να καταλάβουμε την αγάπη τους και το ενδιαφέρον τους, που ορισμένες φορές για τον αρχάριο μπορεί να φανεί σαν αδιαφορία, ειδικά όταν περνάμε από δοκιμασίες και περιμένουμε συμπάθεια και συναισθηματική υποστήριξη. Είναι δύσκολο για τον αρχάριο να συνειδητοποιήσει ότι μερικές φορές σημαίνει αγάπη το να αφήνεις κάποιον να υποφέρει λίγο περισσότερο, ώστε να μπορέσει να βρει τη λύση μόνος του, να δυναμώσει και να ελευθερωθεί από την άγνοιά του. Όμως μόνο μια συνειδητοποιημένη ύπαρξη μπορεί να γνωρίζει πότε μπορεί να «μη βοηθήσει» εξωτερικά, γιατί αυτή είναι η καλύτερη εκδήλωση αγάπης γι’ αυτό το άτομο.

Πολλοί γονείς θα έκαναν καλά να μάθουν αυτήν τη μορφή διάκρισης. Θα βοηθούσαν τα παιδιά τους πολύ περισσότερο, εάν δεν έλυναν τα προβλήματά τους κάθε φορά που παρουσιάζονταν. Δεν θα έπρεπε, όμως, κανείς να βγάλει το συμπέρασμα, ότι αυτό το κείμενο δηλώνει ότι δεν θα έπρεπε να βοηθάμε εκείνους που έχουν ανάγκη. Πρέπει να βοηθάμε, αλλά πρέπει επίσης να αναρωτηθούμε ποια θα είναι η καταλληλότερη βοήθεια στην κάθε περίπτωση. Το μεγαλύτερο δώρο, η πιο πολύτιμη βοήθεια που μπορούμε να προσφέρουμε σε κάποιον που αγαπάμε, είναι να τον βοηθήσουμε να έρθει σε επαφή με τη δύναμη και τη σοφία που υπάρχουν μέσα του. Αυτό σημαίνει ορισμένες φορές να βοηθάμε και άλλες να τον αφήνουμε ν’ αγωνίζεται μόνος του, ενώ του στέλνουμε φως νοερά.

Mια φωτισμένη πνευματική ύπαρξη όταν βλέπει κάποιον να κλαίει για κάποιο δυσάρεστο γεγονός στη ζωή του ή να φοβάται για κάτι που πρόκειται να συμβεί, πρέπει να νιώθει όπως νιώθουμε όταν παρακολουθούμε ένα μικρό παιδί να κλαίει για ένα σπασμένο παιχνίδι ή να φοβάται τον μπαμπούλα. Συμπονούμε το παιδί, το αγαπάμε, θέλουμε να το βοηθήσουμε, αλλά δεν μπορούμε ν’ ανησυχούμε πραγματικά γι’ αυτό που το στενοχωρεί. Όταν έχουμε φτάσει στο στάδιο της πνευματικής κατανόησης, όπου όλη αυτή η δημιουργία είναι ένα προσωρινό στάδιο, όπου οι ψυχές έρχονται να παίξουν το ρόλο τους και μετά αναχωρούν, πώς μπορούμε ν’ ανησυχούμε πραγματικά για κάτι; Όταν παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση, μπορεί να παγιδευτούμε κάποια στιγμή και να νιώσουμε ένταση με την πλοκή, αλλά ποτέ δεν μπορεί να χαθούμε τόσο πολύ μέσα σ’ αυτήν, ώστε να πιστέψουμε ότι είναι πραγματικότητα και να ανέβουμε στη σκηνή και ν’ αρχίσουμε να φωνάζουμε ή να μαλώνουμε.

Έτσι λοιπόν, εκείνοι που βιώνουν αυτό το επίπεδο αγάπης, μερικές φορές δεν εκδηλώνουν όλα τα συναισθήματα που έχουμε συνηθίσει να ερμηνεύουμε σαν αγάπη. Όμως, όσο αναπτυσσόμαστε πνευματικά, αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι αληθινή αγάπη είναι η αγάπη για την ψυχή, που βρίσκεται μέσα στον άλλον, η οποία προσπαθεί να ελευθερωθεί από την άγνοια και το μύθο της αδυναμίας και του φόβου και όχι απλά η αγάπη για μια συγκεκριμένη προσωπικότητα. Τίποτα κακό δεν μπορεί να συμβεί σε μας ή σε κανέναν άλλον. Αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε.

Αυτές οι πνευματικά φωτισμένες υπάρξεις συχνά προσφέρουν βοήθεια σε άλλα επίπεδα, μέσα από τις θετικές τους σκεπτομορφές, τις προσευχές, ή μερικές φορές με άμεση επαφή στο αστρικό επίπεδο, συνήθως στα όνειρα. Με τον τρόπο αυτόν βοηθούν χωρίς να υπονομεύουν την αυτοπεποίθηση του ατόμου. Έτσι μπορούν επίσης να βοηθούν πολύ περισσότερους ανθρώπους από όσους μπορούν να βοηθήσουν με λόγια ή με έργα στο υλικό επίπεδο.

H αγάπη, λοιπόν, είναι σαν το χρυσό που έχει εξορυχτεί. Είναι ανάμικτος με άλλα μέταλλα (συναισθήματα, ανάγκες). Το έργο μας είναι να εξαγνίσουμε αυτό το χρυσό μέσα από τις προσπάθειές μας να αγαπάμε χωρίς όρους σε όλες μας τις σχέσεις, ανεξάρτητα με το τι κάνει ή δεν κάνει ο άλλος. Τότε θα είμαστε ευτυχισμένοι.

AΓAΠΩNTAΣ TO KYMA Ή TON ΩKEANO

Όταν περιορίζουμε την αγάπη μας σ’ ένα συγκεκριμένο άτομο, είναι δύσκολο να βιώσουμε την αγάπη στα υψηλότερα επίπεδα. Αγαπάμε αυτό το άτομο και όχι τους άλλους (δεν αναφερόμαστε στο σεξουαλικό επίπεδο, αλλά στο συναισθηματικό), γιατί αυτό το άτομο μάς προσφέρει κάτι που οι άλλοι δεν μας δίνουν. Έχουμε δώσει ποτέ στους άλλους την ευκαιρία να μας αγαπήσουν; Συνήθως συγκεντρώνουμε την προσοχή μας σε ένα συγκεκριμένο άτομο και νιώθουμε αγάπη γι’ αυτό, γιατί μας προσφέρει ασφάλεια, ευχαρίστηση ή επιβεβαίωση ή γιατί είναι «δικό μας». Είναι το παιδί μου, ο σύντροφος μου, ο γονιός μου, ο συμπατριώτης μου, ή ο ομόθρησκός μου, αυτός που συμφωνούμε πολιτικά, ανήκουμε στην ίδια κοινωνική τάξη ή στο ίδιο πνευματικό επίπεδο. Αισθάνομαι ασφάλεια μαζί του. Είναι σαν εμένα. Αισθάνομαι επιβεβαιωμένος.

H αληθινή αγάπη είναι οικουμενική. Μπορεί να εκφραστεί προς οποιονδήποτε άνθρωπο. Αλλά δεν μπορεί να περιοριστεί σ’ αυτόν τον άνθρωπο ή σε μια ομάδα ανθρώπων. Αν περιοριστεί, τότε γίνεται αγάπη με όρους. Κάθε άνθρωπος είναι ένα από τα αμέτρητα κύματα στον ωκεανό της συνειδητότητας, που εκφράζεται ταυτόχρονα με όλα τα άλλα άτομα. O ωκεανός είναι ο Θεός, η οικουμενική συνειδητότητα που παίρνει την μορφή αυτών των κυμάτων προσωρινά και μετά εξαφανίζεται και εμφανίζεται πάλι σαν εκατομμύρια άλλα κύματα. Όταν ξεχωρίζουμε ένα συγκεκριμένο κύμα από τον ωκεανό των υπάρξεων και περιορίζουμε την αγάπη μας σ’ αυτό, στην ουσία ζούμε μια ψευδαίσθηση. Το άτομο αυτό που αγαπάμε είναι μόνο μια προσωρινή έκφραση της μίας και μοναδικής οικουμενικής ύπαρξης. H έκφραση αυτή είναι η προσωρινή συγκινησιακή, σωματική, πνευματική εκδήλωση, που θα απορροφηθεί από τον ωκεανό.

Όταν αγαπάμε το νερό μέσα στο κύμα, δηλαδή την πνευματική του ουσία, το πνεύμα που ενυπάρχει σ’ αυτό, τότε αγαπάμε όλα τα κύματα. Το ίδιο νερό είναι μέσα σε όλα τα κύματα. H ίδια πνευματική συνειδητότητα είναι μέσα σε όλα τα όντα.

Mόνο τότε αγαπάμε την πνευματική ουσία του άλλου ατόμου και όχι μόνο τη μορφή ή τα συγκεκριμένα οφέλη που δεχόμαστε από την παρουσία αυτής της μορφής. Αγαπάμε το πνεύμα που υπάρχει μέσα σ’ αυτό. H αγάπη μας είναι τότε χωρίς όρους και οικουμενική. Είναι χωρίς όρους, επειδή δεν εξαρτάται από το τι κάνει και τι δεν κάνει αυτό το άτομο. Οικουμενική, γιατί αρχίζουμε ν’ αγαπάμε όλο και περισσότερο τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από την εμφάνισή τους, το χαρακτήρα τους και άλλους επιφανειακούς παράγοντες.

Αγαπάμε το πνεύμα που υπάρχει μέσα τους. Εμείς, σαν πνεύμα, είμαστε ένα με το πνεύμα που βρίσκεται μέσα τους. Έτσι, μπορούμε ν’ αγαπάμε το κύμα ή μπορούμε ν’ αγαπάμε τον Ωκεανό, άρα όλα τα κύματα. Αυτό είναι δική μας επιλογή.