Οι Ουπανισάδες και η Βεδάντα

Οι Ουπανισάδες και η Βεδάντα

 

Οι Ουπανισάδες αποτελούν το τελευταίο μέρος των τεσσάρων Βέδα δηλαδή Rigveda, Yajurveda, Samaveda και Atharvaveda. Είναι επίσης γνωστές ως Βεδάντα, που σημαίνει το τέλος των Βέδα (Βέδα + Άντα). Αντιπροσωπεύουν την ύψιστη σκέψη της Βεδικής φιλοσοφίας.

 

Η σχολή φιλοσοφίας της Βεδάντα πηγάζει κυρίως από τη γνώση των Ουπανισάδων. Έχει πολλούς κλάδους, όπως τη Ντβάιτα (δυαδικότητα), Αντβάιτα (μη-δυαδικότητα), Βισίσταντβάιτα (ημιδυαδικότητα). Όλες αυτές οι σχολές αναγνωρίζουν τον Μπράχμαν (Θεό) ως την ύψιστη ανώτατη πραγματικότητα και ολόκληρη τη δημιουργία ως εκδήλωση, εκροή ή προβολή δική του, που απεικονίζει την προσωρινή πραγματικότητα ή την ψευδαίσθηση Μάγια). Η κατανόηση της σχέσης μας με τον Θεό είναι κρίσιμη για την πνευματικοποίηση της ζωής μας και την επίτευξη απελευθέρωσης με την εφαρμογή ενάρετης ζωής (Ντάρμα).

 

Η γνώση των Ουπανισάδων είναι ουσιαστικά η γνώση του Ανώτερου Εαυτού (Μπράχμαν) και του ατομικού Εαυτού (Άτμαν). Η γνώση αυτών των δύο αιώνιων πραγματικοτήτων θεωρείται αληθινή γνώση ή αγνή γνώση (σατ), σε αντίθεση με την κοσμική γνώση (ασάτ), η οποία είναι προσωρινή και οδηγεί στην άγνοια, την αυταπάτη και την σκλαβιά του κύκλου των γεννήσεων και θανάτων.

 

Οι κύριες διδασκαλίες της Βεδάντα είναι:

  1. Δεν είμαστε το σώμα, είμαστε ψυχές (άτμαν).
  2. Το φυσικό σώμα υπόκειται σε γέννηση και θάνατο, αλλά όχι εμείς σαν ψυχές (άτμαν).
  3. Σαν παρατηρητές, βιώνουμε τρεις καταστάσεις, ξυπνητή κατάσταση, όνειρο και βαθύς ύπνος.
  4. Η ξυπνητή κατάσταση και το όνειρο είναι αναληθή. Όμως, πιστεύουμε πως είναι αληθινά.
  5. Ο βαθύς ύπνος είναι το βίωμα του Άτμαν. Δεν υπάρχουν αισθήσεις, νους, σώμα, χώρος και χρόνος στον βαθύ ύπνο.
  6. Η ψευδαίσθηση (μάγια) είναι η αιτία που αυτός ο κόσμος εμφανίζεται και εκλαμβάνεται σαν αληθινός.
  7. Έχουμε επιλέξει αυτή την ψευδαίσθηση (Μάγια).
  8. Αυτός ο κόσμος είναι ψευδαίσθηση όπως ο «αντικατοπτρισμός». Είναι ορατός αλλά όχι αληθινός.
  9. Ο νους πιστεύει τις ψευδαισθήσεις του χωροχρόνου και τις θεωρεί πραγματικότητα.
  10. Επίσης, πιστεύει τις ψευδαισθήσεις της γέννησης και του θανάτου.
  11. Ο σκοπός της Βεδάντα είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν είμαστε το φυσικό σώμα.
  12. Στη Βεδάντα δεν υπάρχει κάτι σαν την αμαρτία.
  13. Ο πρωταρχικός σκοπός των Βέδα είναι να μας βοηθήσουν να πετύχουμε αληθινή ελευθερία – απελευθέρωση από όλες τις ψευδαισθήσεις και την πλάνη.
  14. Η κοσμική τάξη των πραγμάτων είναι να διατηρούμε και να συντηρούμε με σεβασμό και φροντίδα ολόκληρη τη Δημιουργία.
  15. Επίσης, να ζούμε και να σκεφτόμαστε απλά και ενάρετα.
  16. Οι Βέδα αντιλαμβάνονται θεϊκό Φως μέσα σε όλη τη δημιουργία, εξίσου μέσα στο «καλό» και το «κακό».
  17. Ο Θεός είναι το καθετί, όχι μόνο το «καλό».
  18. Μια σταδιακή εσωτερίκευση αυτής της έννοιας θα μας δώσει αυτοκυριαρχία και ελευθερία.
  19. Όλα τα ενσαρκωμένα όντα έχουν τρεις ποιότητες:

α. Τάμας: κατώτερα ένστικτα, αυτοσυντήρηση, εγωκεντρισμός.

β. Ράτζας: επιθετικά ένστικτα, δράση, κίνηση, φιλοδοξία, περηφάνια, επίτευξη αποτελεσμάτων.

γ. Σάτβα: αρμονική σκέψη, λόγος και πράξη, ηθική ζωή, περισυλλογή.

  1. Η αληθινή απελευθέρωση επιτυγχάνεται μόνον όταν κάποιος υπερβεί και τις τρεις ποιότητες.
  2. Το τελετουργικό αναφέρεται στις Βέδα, καθώς προσδίδει αξία στον τελετάρχη. Σκοπός όλων των τελετουργικών είναι η ευημερία ολόκληρης της δημιουργίας.
  3. Οι Βέδα δηλώνουν ότι η γνώση είναι πέρα από το εύρος της αντιληπτικής αίσθησης και το συμπέρασμα.
  4. Η αντιληπτική αίσθηση έχει έναν περιορισμό επιβεβλημένο από τις αισθήσεις και το νου.
  5. Προτείνουν να ζούμε τη ζωή σαν ιερή θυσία, εκτελώντας κάθε δραστηριότητα σαν προσφορά στην ανώτατη αρχή που μας παρουσιάζεται μέσα σε όλες τις μορφές, συμπεριλαμβάνοντας το χώρο, το νερό, την ενέργεια, τη γη, τα φυτά, τα ζώα, τα πουλιά και όλους τους ανθρώπους γύρω μας.
  6. Θεός είναι, επίσης, τα εσωτερικά μας αισθήματα, όπως θυμός, πείνα, δίψα, επιθυμία, συμπόνια, αγάπη, μίσος.
  7. Ολόκληρο το σύμπαν που εμφανίζεται σ’ εμάς με τη μορφή του κόσμου είναι ενιαίο σώμα του Θεού.
  8. Όλα τα σώματα, τα κεφάλια, τα χέρια και τα πόδια είναι του Θεού. Όλα είναι θεϊκά.
  9. Ο σκοπός της ζωής είναι να ξαναενωθούμε με το Θείο.
  10. Οι δύο τύποι γνώσης αναφέρονται σε κάποιες Ουπανισάδες:

α. Η γνώση των τελετουργικών (Κάρμα κάντα)

β. Η γνώση της απελευθέρωσης (τζνιάνα κάντα)

  1. Επίσης, περιγράφονται εναλλακτικά σαν βίντυα και αβίντυα (γνώση και άγνοια).
  2. Βίντυα είναι η γνώση του Εαυτού, που οδηγεί σε απελευθέρωση και αθανασία.
  3. Αβίντυα είναι η γνώση των θυσιών, τελετών και τελετουργικών, συμπεριλαμβάνοντας τη λεκτική γνώση, η οποία βοηθά τα άτομα να «κατευνάσουν τους θεούς» και να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους.
  4. Εντούτοις, οι Ουπανισάδες σέβονται τη σημασία της κοσμικής γνώσης και τις υποχρεώσεις της κοσμικής ζωής, χωρίς τις οποίες ο κόσμος δεν μπορεί να λειτουργήσει αρμονικά.
  5. Μπορεί κανείς να ζει τη ζωή ενός νοικοκύρη και να επιτυγχάνει τον ίδιο στόχο διάγοντας μια ηθική και ενάρετη ζωή.
  6. Ενθαρρυνόμαστε να ασκούμε ισορροπία και μετριοπάθεια και να ακολουθούμε και τους δύο τύπους γνώσης.
  7. Θα πρέπει να ακολουθούμε την κοσμική γνώση (αβίντυα) για να εκτελούμε τις υποχρεώσεις και να διασφαλίσουμε τη συνέχεια των κόσμων και τη γενεαλογία της οικογένειας.
  8. Αφού έχουμε αντιμετωπίσει τις υποχρεώσεις, θα πρέπει να ακολουθούμε τη πνευματική γνώση (βίντυα) και να αγωνιζόμαστε για απελευθέρωση.
  9. Εφόσον είμαστε θεία όντα που κατέχουν τη σπίθα του Θεού, χρειάζεται να ανταποκριθούμε στην υψηλή εικόνα που εκπροσωπούμε και να ανυψώσουμε τη συνειδητότητά μας σε ακόμη μεγαλύτερα ύψη.
  10. Λατρεύουμε τον Θεό σε αρχικά στάδια, αλλά τελικά πρέπει να υπερβούμε τα όρια και να γίνουμε Θεός στα λόγια και τις πράξεις, ώστε να εκδηλώσουμε τον ενάρετο εαυτό μας.
  11. Με επιμονή, πίστη και αγνότητα πρέπει να υπερβούμε τη θνητότητα και να ενωθούμε με τον Θεό.
  12. Όπως υπονοεί η Μπαγκαβάτ Γκίτα, από εκατομμύρια ανθρώπους μόνο λίγοι νιώθουν την έμπνευση να ακολουθήσουν τη γνώση του Εαυτού και την απελευθέρωση.

 

=============================

 

 

Η Παραβολή των δύο Πουλιών από τις τρεις Ουπανισάδες

 

Δύο πουλιά ζούσαν στο ίδιο δένδρο. Το ένα καθόταν στο υψηλότερο κλαδί, δεν είχε ανάγκες και ήταν ευτυχισμένο και γαλήνιο. Το πουλί στο χαμηλότερο κλαδί ήταν ανήσυχο και έτρωγε τα φρούτα του δένδρου. Μερικές φορές έτρωγε ξινά φρούτα που το έκαναν να μορφάζει και μερικές φορές έβρισκε γλυκά φρούτα που το έκαναν ευτυχισμένο. Κάθε φορά που έτρωγε ένα ξινό φρούτο, κοιτούσε επάνω στο πουλί που έμοιαζε ευτυχισμένο. Άρχισε να κινείται προς το άλλο πουλί αναπηδώντας στα υψηλότερα κλαδιά. Κάθε φορά που έτρωγε ένα γλυκό φρούτο, χανόταν στην αναζήτηση περισσότερης ευχαρίστησης. Ώσπου μια μέρα έφαγε ένα πολύ πικρό φρούτο και αναζήτησε το υψηλότερο πουλί. Μια μέρα έφθασε στο πιο ψηλό κλαδί όπου καθόταν το άλλο πουλί. Καθώς κινήθηκε πιο κοντά στο άλλο πουλί, συνειδητοποίησε ότι ήταν ένα και το αυτό. Αυτό που φαινόταν σαν ο προηγούμενος εαυτός που αναζητούσε ήταν ψευδαίσθηση και στην πραγματικότητα ήταν ο εαυτός του ίδιου πουλιού που παρατηρούσε το καθετί από το υψηλότερο κλαδί.

 

Τα δύο πουλιά είναι ο Θεός και η ανθρώπινη ψυχή. Είναι αδιαχώριστα όντα. Απολαμβάνουν την ύπαρξή τους επάνω στο δένδρο. Η μόνη διαφορά είναι ότι το ένα από τα πουλιά είναι απασχολημένο αναζητώντας την ευτυχία στα νόστιμα φρούτα του δένδρου και το άλλο πουλί είναι απλώς παρατηρητής, χωρίς έγνοιες και αποστασιοποιημένο. Αυτό το αποστασιοποιημένο πουλί είναι ο Θεός, ο παρατηρητής μέσα σε όλα τα όντα. Το πουλί που τρώει τα γλυκά και πικρά φρούτα είναι η ατομική ψυχή, το σύμπλεγμα νου-σώματος. Είμαστε το δένδρο που περιέχει και το θείο και την προσωπικότητα. Η αποταυτισμένη συνειδητότητα μέσα μας είναι αμόλυντη, ανεξάρτητα με το τι κάνει το άλλο μέρος μας. Το πουλί που τρώει τα γλυκά και πικρά φρούτα (η προσωπικότητα) δεν θυμάται ότι ο θείος εαυτός του είναι παρών εδώ, καθώς είναι πολύ απορροφημένο στην απόλαυση της ευδαιμονίας, της χαράς, της ευχαρίστησης τού να τρώει τα γλυκά φρούτα. Στο τέλος συνειδητοποιούμε ότι υπάρχει μόνον ένα «πουλί» – η θεία συνειδητότητα – και ότι η ταύτισή μας με το πουλί που αναζητά ήταν ψευδαίσθηση (αυτό ισχύει ακόμη και για την ψευδαίσθηση της πνευματικής αναζήτησης).

 

=============================

 

Ακολουθούν τα σημαντικά και επαναλαμβανόμενα θέματα, που βρίσκουμε συχνά στις περισσότερες Ουπανισάδες.

 

Ο Μπράχμαν είναι ο οικουμενικός, ανώτερος Εαυτός, ο ύψιστος Θεός, ο οποίος είναι η πηγή όλων και ο προορισμός όλων. Ο Θεός είναι απερίγραπτος, αιώνιος, άτρωτος, ένα μυστηριώδες ανώτερο ον που είναι και γνωστό και άγνωστο, και με μορφή και χωρίς μορφή, και υπερβατικό και ενυπάρχον.

 

Ο Άτμαν είναι ο ατομικός Εαυτός, ο οποίος είναι αγνός, αιώνιος, απερίγραπτος και άφθαρτος στην υπερβατική κατάστασή του. Στο πεδίο της Φύσης, γίνεται ο ενσαρκωμένος Εαυτός (τζιβάτμα), βιώνει τη δυαδικότητα και υφίσταται πολυάριθμες γεννήσεις και θανάτους μέχρι την απελευθέρωσή του.

 

Η Πρακρίτι είναι η υλική όψη του Θεού (Μπράχμαν), η οποία προσδίδει υλική υπόσταση, δυναμισμό, ποικιλία και αλλαγή στην εκδηλωμένη πραγματικότητα του Θεού. Είναι η ενεργή αρχή του Μπράχμαν, διαιρέσιμη και άφθαρτη, η οποία διοικεί όλη τη δημιουργία με τις αναρίθμητες δυνάμεις της (σάκτι) και την απατηλή της φύση (μάγια).

 

Η Δημιουργία ήταν μια πράξη προσωπικής θυσίας του Μπράχμαν. Στην αρχή υπήρχε μόνον ο Μπράχμαν. Δεν υπήρχε τίποτα άλλο. Μετά έγινε πολλοί και εκδήλωσε τους κόσμους και τα όντα.

 

Οι Ντέβα είναι ημίθεοι, οι οποίοι είναι όψεις του Μπράχμαν. Παίζουν ένα σημαντικό ρόλο μέσα στη δημιουργία και στην ύψιστη και αγνότερη κατάστασή τους αναπαριστούν τον Μπράχμαν. Η ιεραρχία τους στη δημιουργία εξαρτάται από την αγνότητά τους και τη γνώση τους για τον Μπράχμαν.

 

Τα Όργανα μέσα στο σώμα είναι εν μέρει εκδηλώσεις του Μπράχμαν. Θεωρούνται, επίσης, ντέβα στον μικρόκοσμο των όντων. Είναι ευάλωτα σε κακές επιρροές και πράξεις με ροπή προς την επιθυμία. Η αναπνοή είναι ο κύριός τους. Παραμένουν μέσα στο σώμα όσο το σώμα είναι ζωντανό. Κατά το θάνατο, αφήνουν το σώμα και αναχωρούν προς τις αντίστοιχες σφαίρες τους.

 

Θυσία – Οι Ουπανισάδες περιγράφουν τις τελετουργικές θυσίες όπως οι θυσίες αλόγων ή οι θυσίες της πανσελήνου καθώς και την εσωτερική θυσία όπως ο διαλογισμός. Επίσης, περιέχουν περιγραφές των συμβολικών θυσιών όπως η σεξουαλική επαφή, η αναπνοή και η πέψη της τροφής μέσα στο σώμα. Η ίδια η θυσία συγκρίνεται με τον Μπράχμαν και οι διαφορετικές όψεις της συγκρίνονται με τις διαφορετικές όψεις του Μπράχμαν ή της δημιουργίας του.

 

Ομ είναι ο ήχος της δημιουργίας και, επίσης, ο δρόμος επιστροφής προς την πηγή.

 

Ο Θάνατος είναι ένα από τα επαναλαμβανόμενα θέματα στις Ουπανισάδες και περιγράφεται σαν μία από τα πρώτες εκδηλώσεις του Μπράχμαν. Ο θάνατος κυβερνά τον κόσμο μας. Επομένως, ο κόσμος μας είναι θνητός κόσμος. Ο θάνατος είναι αυτός που αφανίζει τα πάντα. Όλα όσα υπάρχουν εδώ είναι η τροφή του και καταλήγουν να γίνουν η τροφή του. Στη θυσία της ζωής, όλα τα όντα γίνονται προσφορά στον θεό του Θανάτου.

 

Γιόγκα – Οι συχνές αναφορές στη Γιόγκα μέσα στις Ουπανισάδες αποδεικνύουν χωρίς αμφιβολία ότι η πρακτική της Γιόγκα είναι παγιωμένη στη γνώση των Ουπανισάδων.

 

Επαναγέννηση – Οι Ουπανισάδες εξηγούν τη διαδικασία της επαναγέννησης, το τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει, πώς η ψυχή αφήνει το σώμα και αναχωρεί για τον κόσμο των προγόνων, πώς επιστρέφει στη γη και ξαναγεννιέται. Επίσης, εξηγούν τις συνθήκες που οδηγούν στην επαναγέννηση.

 

Το Κάρμα εξηγεί πώς οι πράξεις με ροπή στην επιθυμία υποβάλλουν το σώμα σε ανηθικότητες και οδηγούν στην επαναγέννηση των ψυχών μέσα στο θνητό κόσμο.

 

Απελευθέρωση είναι η υπέρβαση των επιθυμιών, της άγνοιας, της πλάνης και είναι ο ύψιστος στόχος των Ουπανισάδων. Εξηγούν τη σημασία της καλλιέργειας της αγνότητας μέσα από την αποταύτιση και την απάρνηση και την περισυλλογή του Εαυτού. Απελευθέρωση σημαίνει ελευθερία από τη γέννηση και το θάνατο.

 

Μαχαβάκυα (σημαντικές φράσεις που μας υπενθυμίζουν την αλήθεια)

  1. Άχαμ Μπραχμάσμι (Είμαι Θεός).
  2. Πρατζνάναμ Μπράχμα (Ο Θεός είναι συνειδητότητα).
  3. Τατ Τβάμασι (Είσαι αυτό).

 

Comments are closed.