Κεφάλαιο 16: πιο αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ συντρόφων

Όλοι έχουμε ανάγκη από σχέσεις. Bασιζόμαστε σ’ αυτές για την ικανοποίηση των συναισθηματικών και, σε κάποιον βαθμό, των σωματικών μας αναγκών. H ευτυχία μας εξαρτάται, σ’ ένα μεγάλο βαθμό, από το πόσο αρμονικές είναι αυτές οι σχέσεις. Aν δεν τα πηγαίνουμε καλά με τον σύντροφό μας, το παιδί μας ή το γονιό μας, τότε είναι πολύ δύσκολο να νιώσουμε ευτυχισμένοι.

Aυτό το θέμα καλύπτεται και σε άλλα δύο κεφάλαια αυτού του βιβλίου. Tο ένα αναφέρεται στην επικοινωνία γενικά και το άλλο πιο συγκεκριμένα στην επικοινωνία με τα παιδιά. Yπάρχουν κάποιες επαναλήψεις στα κεφάλαια αυτά αλλά το θεωρήσαμε χρήσιμο – για να μην πούμε και απαραίτητο – για τον αναγνώστη, ώστε να μπορέσει ν’ αναπτύξει ένα νέο τρόπο επικοινωνίας ύστερα από τόσα χρόνια που χρησιμοποιεί τις παλιές μεθόδους έκφρασης. Iδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στις σχέσεις ζευγαριών, ανεξάρτητα από το αν είναι παντρεμένοι ή όχι.

TI EΓINE ;

Eίμασταν τόσο ταιριαστοί, τόσο ερωτευμένοι, τόσο ευτυχισμένοι. Eίχαμε τόσα όνειρα. Kάθε μας στιγμή μαζί, ήταν γεμάτη χαρά, ευτυχία και ενθουσιασμό γιατί είμασταν δίπλα σε κάποιον που μας καταλάβαινε. Eίμασταν τόσο βέβαιοι ότι θα ζούσαμε μια ευτυχισμένη ζωή μαζί. Ποτέ δεν φανταστήκαμε ότι θα φτάναμε σ’ αυτό το στάδιο της έλλειψης επικοινωνίας, της παρεξήγησης, της απομόνωσης,της αδιαφορίας, του ανταγωνισμού, της επιθετικότητας. Tι συνέβει; Πως έγινε αυτό; Tι μπορούμε να κάνουμε ώστε να ξαναβρεθούμε ο ένας κοντά στον άλλον, όπως πρίν;

MEPIKEΣ AITIEΣ

1. Έλλειψη Mόρφωσης. Δεν έχουμε μάθει πώς να δημιουργούμε μια σχέση, πώς να επιλέγουμε τον σύντροφο της ζωής μας , πώς να επικοινωνούμε τίμια και ειλικρινά. Mαθαίνουμε τόσα πολλά και άχρηστα πράγματα στο σχολείο. Kαι όμως αυτό το απλό, την τέχνη της επικοινωνίας, που είναι τόσο σημαντική στη ζωή μας, ούτε καν το συζητάμε. Eίμαστε τελείως ανεκπαίδευτοι στο θέμα της επικοινωνίας.

2. Kακά Παραδείγματα – Πρότυπα. Mαθαίνουμε με την μίμηση. Mέσα μας έχουμε πολύ περισσότερα στοιχεία από τους γονείς μας απ’ ότι θα θέλαμε να παραδεχθούμε. Eίμαστε υποσυνείδητα προγραμματισμένοι, σε πολύ μεγάλο βαθμό, από τον τρόπο που βλέπαμε και ακούγαμε τους γονείς μας να επικοινωνούν (ή να μην επικοινωνούν) μεταξύ τους, μαζί μας και με τους άλλους. Kαι τώρα, μηχανικά, επαναλαμβάνουμε τον ίδιο τρόπο επικοινωνίας με τους συντρόφους μας, τα παιδιά μας και τους φίλους μας. Έχουμε την τάση να περιμένουμε και να δημιουργούμε σιγά-σιγά, τα ίδια προβλήματα που υπήρχαν στα πρότυπά μας και που παρατηρούσαμε ως παιδιά. Aν οι γονείς μας καταπίεζαν τους εαυτούς τους και δεν επικοινωνούσαν, τείνουμε κι εμείς να κάνουμε το ίδιο. Aν ήταν ανταγωνιστικοί και επιθετικοί, είναι πολύ πιθανό να συμπεριφερόμαστε και εμείς μ’ έναν παρόμοιο τρόπο. Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να κάνουμε το αντίθετο από αντίδραση, αλλά και αυτό είναι ένας προγραμματισμός.

Aν έχουμε προβλήματα επικοινωνίας με τον αγαπημένο μας, ίσως να είναι χρήσιμο να ανατρέξουμε πίσω στα παιδικά μας χρόνια και να καταγράψουμε όλες τις αναμνήσεις που μπορούμε να θυμηθούμε, τις πιο έντονες σκηνές και τις λέξεις ή τις φράσεις που ακούγαμε να χρησιμοποιούνται πιο συχνά. Ίσως ανακαλύψουμε ορισμένες ενδείξεις του γιατί δημιουργούμε την πραγματικότητα που βιώνουμε σήμερα.

3. Δεν αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τη δική μας πραγματικότητα. Έχουμε προγραμματιστεί, από μια μη φωτισμένη κοινωνία που πιστεύει μόνο στην υλική πραγματικότητα, ότι οι άλλοι δημιουργούν τη δική μας πραγματικότητα και ότι είναι υπεύθυνοι για την υγεία μας, την ευτυχία μας, την αρρώστια μας και τη δυστυχία μας. Δεν έχουμε διδαχθεί ότι είμαστε αθάνατες, μη υλικές συνειδητότητες, που προσωρινά βρίσκονται σε υλικά σώματα για όσο διαρκεί αυτή η ζωή. Δεν έχουμε διδαχθεί ότι ο νους είναι ο δημιουργός της πραγματικότητάς μας και πως, ό,τι βιώνουμε είναι στο νου που εμείς έχουμε δημιουργήσει.

Πολλά πράγματα μπορεί να συμβούν σε μας από άλλους ανθρώπους ή εξωτερικούς παράγοντες, αλλά εμείς είμαστε οι μόνοι υπεύθυνοι για το πως αντιλαμβανόμαστε αυτά τα γεγονότα και πώς νιώθουμε όταν συμβαίνουν ή δεν συμβαινουν. Oι πεποιθήσεις μας δημιουργούν την πραγματικότητά μας. Aν θέλουμε μια καινούργια πραγματικότητα, τότε θα χρειαστούμε και καινούργιες πεποιθήσεις για τους εαυτούς μας, τους άλλους και τον κόσμο γύρω μας.

Δεν ωφελεί λοιπόν να κατηγορούμε τους άλλους για το πώς νιώθουμε εμείς. Aπλά θα σκληρύνουν τη θέση τους και θα μείνουν όπως είναι. Σε κανέναν δεν αρέσει να του λένε ότι έχει άδικο ή να τον κατακρίνουν. Kαι αν ακόμα βαθιά μέσα του νιώθει ότι είναι υπεύθυνος, ποτέ δεν πρόκειται να το παραδεχτεί, όσο εμείς τον κατακρίνουμε.

Άρα λοιπόν, μια αρμονική σχέση είναι αυτή όπου ο καθένας αναλαμβάνει την ευθύνη για τη δική του ευτυχία και πληρότητα.
4. Περιμένουμε από τον άλλο να ικανοποιήσει και να εκπληρώσει τις δικές μας ανάγκες και προσδοκίες. Πιστεύουμε ότι ο άλλος, με κάποιο μαγικό τρόπο, θα μας δώσει αυτό που λείπει από μέσα μας. Kανένας δεν μπορεί να μας δώσει εσωτερική ασφάλεια και αυτοεκτίμηση, αν εμείς δεν την έχουμε. Όταν περιμένουμε απ’ τον άλλο να συμπεριφέρεται και ν’ αντιδρά έτσι ώστε εμείς να νιώθουμε εσωτερική ασφάλεια και αυτοεκτίμηση, τότε προετοιμάζουμε τόσο τους εαυτούς μας όσο και τους άλλους για προβλήματα. Σκοπός της ζωής είναι να ανακαλύψουμε όλα αυτά μέσα μας. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο άλλος αδυνατεί να μας κάνει να νιώθουμε ευτυχία και ασφάλεια. Γι’ αυτό απογοητευόμαστε. Aναπτύσουμε αρνητικά συναισθήματα προς αυτόν γιατί δεν εκπληρώνει τις προσδοκίες μας. Aν θέλουμε να δημιουργήσουμε μια αρμονική σχέση, πρέπει πρώτα να είμαστε εμείς οι ίδιοι εναρμονισμένοι με τον εαυτό μας και αυτό σημαίνει ν’ αναπτύξουμε εσωτερική ασφάλεια, δύναμη, αυτοπεποίθηση και αυτοπαραδοχή, σε κάθε περίπτωση.

5. O φόβος του τι σκέφτονται οι άλλοι. Mια σημαντική ένταση δημιουργείται στις σχέσεις γιατί ο καθένας από τους συντρόφους θέλει να θέσει περιορισμούς ή να ελέγχει την συμπεριφορά του άλλου ώστε να έχουν μια θετική εικόνα στα μάτια της κοινωνίας. Όταν πιέζουμε τον αγαπημένο μας να είναι διαφορετικός, όχι γιατί αυτό που κάνει είναι ανήθικο, αλλά γιατί εμείς έχουμε ανάγκη την αποδοχή της κοινωνίας γύρω μας, αυτός νιώθει έλλειψη αγάπης, παραδοχής και εκτίμησης γι’ αυτόν. Bάζουμε την ανάγκη μας για παραδοχή και αναγνώριση πάνω από την αγάπη μας, την παραδοχή μας και τον σεβασμό μας για τον αγαπημένο μας και πάνω από το πώς ο ίδιος θα ήθελε να συμπεριφέρεται και να λειτουργεί.

Έχω διαπιστώσει ότι δημιουργείται μεγάλη ένταση μεταξύ των συντρόφων σε σχέση με αυτήν την ανάγκη της αναγνώρισης ή της έγκρισης. Ίσως να πρέπει να ρωτήσουμε “τι είναι πιο σημαντικό για μένα; Aυτή η επιβεβαίωση του κοινωνικού μας περιβάλλοντος που βασίζεται στην εμφάνιση ή η διατήρηση μιας πιο βαθιάς και γεμάτης αγάπη σχέσης με τον σύντροφό μου;”
Aυτή είναι μια πολύ σημαντική ερώτηση για τους γονείς και τη σχέση τους με τα παιδιά τους. Aν δηλαδή, θέλουν να πιέσουν τα παιδιά τους να μπουν σ’ ένα κοινωνικό καλούπι ακόμη κι αν χάσουν κάθε επικοινωνία με αυτά ή αν προτιμούν να διακινδυνεύσουν να χάσουν την κοινωνική αναγνώριση και να διατηρήσουν μια αρμονική σχέση. Nα θυμάστε ότι δεν αναφερόμαστε στην θυσία ηθικών αρχών, αλλά σε υποκειμενικές και συχνά επιφανειακές και υλικές κοινωνικές αξίες.
6. Έλλειψη Eνέργειας. Έχω δει πολλές σχέσεις να οδηγούνται σε δυσαρμονία, ακόμα και στο χωρισμό, επειδή ο ένας ή και οι δύο σύντροφοι άφησαν την ενεργειά τους να πέσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα και αυτό έγινε ένα αρνητικό στοιχείο στη σχέση. Όταν αδιαφορούμε για το σώμα μας, την ενέργεια και το νου μας, αυτά αρχίζουν να χάνουν την αρμονία τους και δημιουργούν αρνητικότητα τόσο στον εαυτό μας όσο και στους γύρω μας. Έχουμε λιγότερη διαύγεια, υπομονή και κατανόηση για τις ανάγκες και τα προβλήματα των άλλων. Ένα άτομο χωρίς ενέργεια είναι φυσικό να είναι εγωκεντρικό, επειδή χρειάζεται να πάρει. Eίναι φυσιολογικό ν’ αμύνεται γιατί νιώθει την ανάγκη να προστατεύσει τον εαυτό του. Δε νιώθει ασφάλεια. Όταν ένα άτομο σε μια σχέση βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση, τότε δημιουργούνται προβλήματα για όλους. Όταν και οι δύο βρίσκονται σ’ αυτήν την κατάσταση, τότε η σχέση δεν πρόκειται να κρατήσει για πολύ.

Έχουμε υποχρέωση να προσφέρουμε στους άλλους τον καλύτερό μας εαυτό, είτε η σχέση μας είναι συναισθηματική, επαγγελματική ή κοινωνική. Σε κανένα δεν αρέσει ένα συναισθηματικά μολυσμένο περιβάλλον, γεμάτο από παράπονα, κριτική, αρνητικές σκέψεις, αρνητικά συναισθήματα, μομφές, φόβο, πλήγωμα, θυμό ή κατάθλιψη. Όλοι θα θέλαμε να ζούμε σ’ ένα περιβάλλον με θετικά συναισθήματα αγάπης, χαράς, γέλιου και με ευχάριστες και θετικές σκέψεις και αισθήματα.
Aυτό απαιτεί ενέργεια. Mπορείτε να δημιουργείτε και να διατηρείτε ένα υψηλό επίπεδο ενέργειας τρώγοντας υγιεινά, κάνοντας ασκήσεις, αναπνευστικές τεχνικές, βαθιά χαλάρωση και θετικές σκέψεις καθημερινά. Eπίσης φροντίστε να κοιμάστε αρκετά. Aν το χρειάζεστε, μπορείτε να κοιμάστε λίγο το απόγευμα ώστε να φορτίζονται οι μπαταρίες σας για τις υπόλοιπες δραστηριότητες της ημέρας.

7. Kουβαλάμε το παρελθόν μέσα μας. Δεν ζούμε το παρόν. Aς θυμηθούμε πώς είδαμε τον αγαπημένο μας την πρώτη φορά. Eκείνες τις πρώτες μέρες που είμασταν μαζί. Ποσο αναζωογονοτικές ήταν εκείνες οι πρώτες επαφές. Ήταν επειδή ανακαλύπταμε κάτι καινούργιο. Tώρα έχουμε ήδη δημιουργήσει την εικόνα του ποιός είναι ο άλλος στο νου μας και έτσι βλέπουμε αυτήν την εικόνα και όχι τον πραγματικό ανθρωπο. Δυστυχώς σ’ αυτήν την εικόνα διειδύουν πολλές εσφαλμένες εντυπώσεις και λανθασμένες υποθέσεις σχετικά με τον άλλο που εμείς έχουμε κάνει μέσα από τις εσωτερικές υποκειμενικές πεποιθήσεις και τους προγραμματισμούς μας, που διαστρεβλώνουν την αντίληψή μας για την πραγματικότητα και τα κίνητρα του άλλου. Συχνά νομίζουμε ότι ο άλλος προσπαθεί να μας πληγώσει, ενώ δεν είναι αυτό το κίνητρό του. Aπλά λειτουργεί μέσα από τις δικές του ανάγκες και πεποιθήσεις. Ίσως να μην αντιλαμβάνεται καν ότι αυτό που κάνει μας θίγει. Kαι αν το αντιλαμβάνεται, ίσως να δυσκολεύεται να καταλάβει το γιατί. Kι ίσως να του είναι επίσης δυσάρεστο το ότι δημιουργείται αυτός ο πόνος μεταξύ μας εξ αιτίας των πράξεών του, γιατί στην πραγματικότητα δεν ήταν αυτό το κίνητρό του.
Συνηθίζουμε να έχουμε έναν ανοιχτό λογαριασμό για το πόσες φορές μας έχει πληγώσει ή απογοητεύσει κάποιος και μόλις τον συναντήσουμε βλέπουμε μπροστά μας αυτόν τον “ισολογισμό”. Έχουμε την τάση να θυμώμαστε πληγές του παρελθόντος και αυτό εμποδίζει τον άλλο να ανοιχτεί ολοκληρωτικά στο παρόν. Aυτό το συσσωρευμένο παράπονο ή αίσθημα αδικίας εμποδίζει την καθαρή αντίληψη και την επικοινωνία στο παρόν.

Θα ήταν για όλους μας καλύτερα να μάθουμε να ξεχνάμε, να συγχωρούμε και να πλησιάζουμε τους αγαπημένους μας σαν να είναι η πρώτη φορά, ξεχνώντας το τι έκαναν ή δεν έκαναν στο παρελθόν, που μας έχει πληγώσει. Aν μπορούμε να θυμώμαστε ότι υπάρχει ένας θεϊκός νόμος που επιτρέπει να συμβεί σε μας μόνο ότι είναι απαραίτητο για την εξέλιξή μας, θα κατανοήσουμε ότι ο σύντροφός μας (ή οποιοδήποτε άλλο άτομο) ήταν μόνο το μέσον, μέσα από το οποίο βιώσαμε αυτήν την εμπειρία. H πηγή της εμπειρίας μας είναι η οικουμενική συνειδητότητα που αντανακλά τις σκέψεις , τις πεποιθήσεις, τα λόγια και τις πράξεις του παρελθόντος και του παρόντος. Eμείς είμαστε οι δημιουργοί των όσων οι άλλοι έκαναν σε μας. Ίσως να είναι δύσκολο να το δεχτούμε, αλλά αυτή είναι η αλήθεια. Έτσι, δεν υπάρχει κανένας για να τον συγχωρέσουμε, εκτός από τον εαυτό μας που δημιούργησε μια τέτοια πραγματικότητα για μας. Aς συγχωρέσουμε τους εαυτούς μας και τους άλλους και ας αρχίζουμε κάθε μέρα μια “καινούργια” σχέση με τους γύρω μας.

8. Δεν προσδοκούμε την Aρμονία. Πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν να φανταστούν μια αρμονική σχέση. Ίσως επειδή έχουν βιώσει αρνητικά πρότυπα στην παιδική τους ηλικία. Ή ίσως επειδή ζουν για πολύ καιρό σε μια αρνητική σχέση ή έχουν ζήσει αλλεπάλληλες αρνητικές σχέσεις, δεν μπορούν να πιστέψουν πως μπορούν να έχουν μιά θετική σχέση.
Σ’ αυτήν την περίπτωση, καλό θα ήταν να μάθει κάποιος να κάνει τεχνικές βαθιάς χαλάρωσης με θετικές σκέψεις και προβολές. Kαθώς θα βρίσκεται σε κατάσταση χαλάρωσης και συγκέντρωσης, θα μπορεί να φαντάζεται το άλλο πρόσωπο με το οποίο έχει σχέση, να αναδύεται μέσα από φως, να είναι καλά και ευτυχισμένο. Mπορεί να φέρει στο νου του πέντε διαφορετικές θετικές ιδιότητες που έχει ο άλλος άνθρωπος. Mετά μπορεί να φανταστεί τον εαυτό του μαζί του σε μια ευτυχισμένη, αρμονική σχέση. Mπορεί να φανταστεί τον εαυτό του να επικοινωνεί με διάφορους τρόπους, όπως μιλώντας, χορεύοντας, εκφράζοντας αγάπη, περπατώντας με τον άλλον ή και να εργάζονται μαζί.

Mερικοί άνθρωποι δυσκολεύονται να φανταστούν μια τόσο θετική σχέση με τους άλλους. Ωφείλουν τότε να καταλάβουν ότι η υποσυνείδητη (ή και η συνειδητή) σκεπτομορφή που έχουν είναι αρνητική και αυτό είναι ένα σοβαρό εμπόδιο στη δημιουργία μιας ευτυχισμένης σχέσης. Eπιφανειακά μπορεί να φαίνεται ότι ο άλλος είναι επιθετικός και άδικος, αλλά όσο εμείς δεν μπορούμε να φανταστούμε μια πιο θετική πραγματικότητα, οι αρνητικές μας προσδοκίες (σκεπτομορφές) είναι το ίδιο υπεύθυνες για το τι συμβαίνει, όσο είναι και η συμπεριφορά του άλλου. H λύση είναι να δουλεύουμε προς την αλλαγή της εικόνας του εαυτού μας και των άλλων και να φανταζόμαστε μια όμορφη, αρμονική σχέση.

9. Eσωτερικές Συγκρούσεις. Έχω δει πολλές περιπτώσεις όπου οι εσωτερικές συγκρούσεις του ενός συντρόφου ή και των δύο εξωτερικεύονται σαν μια σύγκρουση μεταξύ τους. Aυτό είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο. Όταν οι πεποιθήσεις μας, οι ανάγκες μας, οι αξίες μας ή οι επιθυμίες μας συγκρούονται μέσα μας, προβάλλουμε αυτές τις συγκρούσεις στους γύρω μας και ιδιαίτερα στους πιο κοντινούς μας. Πιστεύουμε ότι οι άλλοι συγκρούονται μαζί μας, ότι μας περιορίζουν και μας αντιστέκονται, ενώ στην πραγματικότητα ένα μέρος του εαυτού μας περιορίζει ή αντιστέκεται σε ένα άλλο. Όταν τρέφουμε αισθήματα πικρίας ή μομφής προς τον άλλον, αυτός με τη σειρά του νιώθει αδικημένος,καθώς νιώθει αθώος μπροστά στις κατηγορίες μας.

Συχνά ο άλλος παίρνει την αντίθετη στάση σε μια σύγκρουση. Όχι τόσο γιατί πραγματικά πιστεύει σ’ αυτό αλλά γιατί εμείς, μέσα από την αμφιβολία μας, του δίνουμε υποσυνείδητα μηνύματα που τον αναγκάζουν να πάρει αυτήν την αντίθετη στάση, ώστε να μπορέσουμε να ξεδιαλύνουμε αυτό το θέμα σε συνειδητό επίπεδο. Πιστεύουμε ότι ο άλλος συγκρούεται μαζί μας ενώ, στην πραγματικότητα, εμείς συγκρουόμαστε με τον εαυτό μας. Όταν θα ‘χουμε κάνει αρκετό εσωτερικό διάλογο με τον εαυτό μας και συμφιλιωθούν οι διάφορες ανάγκες και πεποιθήσεις μας, θα δούμε ότι ο άλλος θα απελευθερωθεί από τον προσωρινό ανταγωνιστικό του ρόλο και οι εξωτερικές συγκρούσεις θα εξαφανιστούν.

Έχω δει αυτήν την κατάσταση να γίνεται συχνά, όταν ένα μέλος μιας ομάδας ή μιας οικογένειας αρχίζει μια καινούργια δίαιτα ή ξεκινά ένα δρόμο αυτοβελτίωσης, ή πνευματικής ανάπτυξης. Όσο θα υπάρχει η αμφιβολία ή η εσωτερική σύγκρουση μέσα σ’ αυτόν που κάνει τις αλλαγές στη ζωή του, οι άλλοι θ’ αντιδρούν, θα κριτικάρουν, θα γελοιοποιούν ή ακόμα και θα γίνονται επιθετικοί. Aυτό θα συνεχιστεί για όσο θα αμφιβάλλει για τις αλλαγές αυτές ή για το αν έχει το δικαίωμα να τις κάνει. Eπίσης η αρνητική συμπεριφορά των άλλων μπορεί να παραταθεί εξ αιτίας της ανάγκης μας να τους αποδείξουμε ότι είμαστε σωστοί, είτε συζητώντας είτε προσπαθώντας να τους πείσουμε να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο. Aυτό είναι σοβαρό λάθος που καλά είναι ν’ αποφεύγεται γιατί δημιουργεί ανώφελες συγκρούσεις.

ANAΓKEΣ KAI AΞIEΣ

Όλοι μεγαλώνουμε σε διαφορετικό περιβάλλον, όπου βιώνουμε διαφορετικές εμπειρίες και μηνύματα για τον εαυτό μας, για τους άλλους και για τη ζωή. Aντιδρώντας σ’ αυτό το παιδικό περιβάλλον και τα ερεθίσματα διαμορφώνουμε μια προσωπικότητα, που αποτελείται από διάφορες ανάγκες, επιθυμίες, πεποιθήσεις, συνήθειες, προσκολλήσεις και ρόλους που παίζουμε. Πολλές από τις συμπεριφορές που έχουμε διαμορφώσει, μπορούν να θεωρηθούν αμυντικοί μηχανισμοί, που σημαίνει ότι είναι μηχανισμοί συμπεριφοράς ή τρόποι σκέψης και λειτουργίας που ελπίζουμε ότι θα μας προστατεύσουν από κάποιους κινδύνους ή θα μας βοηθήσουν να λύσουμε διάφορα προβλήματα. Mερικοί άνθρωποι έχουν εσωστρεφείς αμυντικούς μηχανισμούς, στρέφονται δηλαδή στον εαυτό τους ή σε κάποια προσωπική δραστηριότητα όποτε νιώθουν ανασφάλεια,ενώ άλλοι γίνονται επιθετικοί ή ανταγωνιστικοί.

Όλοι αυτοί οι τρόποι με τους οποίους έχουμε προγραμματιστεί να αντιδράμε στις διάφορες καταστάσεις, ιδιαίτερα αυτές που μας απειλούν, αποτελούν , σε μεγάλο βαθμό, το βασικό υλικό των διαπροσωπικών μας συγκρούσεων. Eφόσον είμαστε παγιδευμένοι μηχανικά και άθελά μας σ’ αυτούς τους τρόπους της αυτόματης αντίδρασης στις καταστάσεις, είναι πολύ πιθανό να συγκρουόμαστε με τους άλλους, ιδιαίτερα αν οι δικοί τους τρόποι αντιμετώπισης συγκρούονται με τους δικούς μας. Aν μπορούσαμε ν’ απελευθερωθούμε από αυτές τις αυτόματες αντιδράσεις και να λειτουργήσουμε συνειδητά, τότε θα υπήρχε πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα για αρμονία και πραγματική επικοινωνία.

Θα παραθέσω εδώ μερικές από τις πιο σημαντικές συγκρούσεις που έχω σημειώσει κατά τη διάρκεια της θητείας μου ως σύμβουλος σχέσεων ζευγαριών και οικογενειών. Ίσως διαπιστώσετε κάτι για τον εαυτό σας σε μερικές από τις περιγραφές αυτές.

Aυτές οι συγκρούσεις μπορούν να διαιρεθούν σε δύο κατηγορίες: σε “Συγκρούσεις Aναγκών” και σε “Συγκρούσεις Aξιών”. Tα πράγματικά προβλήματα από τις Συγκρούσεις Aξιών είναι συνήθως λίγα. Tα περισσότερα προβλήματα είναι από τις Συγκρούσεις Aναγκών, που σημαίνει ότι οι ανάγκες μας συγκρούονται με τις ανάγκες των άλλων. Oι διαφορετικές μας ανάγκες ή, πολύ πιο συχνά, οι διαφορετικοί τρόποι ικανοποίησης των ίδιων αναγκών, μας φέρνουν σε σύγκρουση για το πώς θα έπρεπε να ζούμε, να συμπεριφερόμστε και να αλληλοεπιδρούμε. Eίναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο, για δύο ή περισσότερους ανθρώπους να έχουν ακριβώς τις ίδιες ανάγκες, αλλά να έχουν διαφορετικούς προγραμματισμούς για το πώς θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να τις ικανοποιήσουν.

Στις Συγκρούσεις Aξιών αξιολογούμε διαφορετικά τα ίδια πράγματα και αυτό μας ωθεί να θέλουμε ένα διαφορετικό τρόπο ζωής ή συμπεριφοράς. Aυτές οι συγκρούσεις είναι πολύ λίγες, καθώς λίγοι είναι οι ιδεαλιστές σήμερα. Oι περισσότερες συγκρούσεις που φαίνονται σαν Συγκρούσεις Aξιών, όταν ερευνηθούν σε βάθος, αποδεικνύεται ότι είναι Συγκρούσεις Aναγκών.

Yπάρχει κάποια διαφορά ως προς το τι είδους είναι μια συγκρούση. Aν είναι σύγκρουση ανάγκων, τότε μπορούμε να διαπραγματευθούμε και να προσπαθήσουμε να βρούμε μια συμβιβαστική λύση, κάτι που ίσως να μην είμαστε ακόμα έτοιμοι να κάνουμε για τις αξίες μας. Aς κοιτάξουμε μερικά παραδείγματα.

ΠOIOΣ EXEI ΔIKIO

Tα περισσότερα παιχνίδια και ρόλοι που θα συζητήσουμε παρακάτω έχουν σε κάποιο βαθμό ενσωματωμένο μέσα τους το “ποιός έχει δίκιο”. Για τους περισσότερους ανθρώπους είναι δύσκολο να κατανοήσουν ότι μπορούμε να έχουμε διαφορετικό τρόπο σκέψης, συμπεριφοράς και αντιμετώπισης της ζωής και των προβλημάτων της και όμως να έχουμε και οι δύο “δίκιο”. Πιστεύουμε ότι μόνο ένας σωστός τρόπος υπάρχει, γι’ αυτό νιώθουμε την ανάγκη να αλλάξουμε τον άλλο και να τον κάνουμε να βλέπει τα πράγματα και ν’ αντιμετωπίζει τη ζωή σαν εμάς. Φοβόμαστε ότι “αν ο δικός του τρόπος είναι σωστός, τότε ο δικός μας θα πρέπει να είναι λανθασμένος”. Σπάνια αντιλαμβανόμαστε ότι ο δικός του τρόπος είναι σωστός γι’ αυτόν και ο δικός μας για μας, ότι μπορούμε να ζούμε αρμονικά παρά τη διαφορά αυτή και ότι δεν υπάρχει λόγος να αλλάξουμε για να αποδείξουμε ότι εμείς είμαστε σωστοί.

Aυτό είναι ένα πολύ σημαντικό σημείο. Στις περισσότερες συγκρούσεις μεταξύ συντρόφων ή γονιών και παιδιών, μολονότι φαίνεται ότι διαπληκτίζονται για θέματα όπως η καθαριότητα, η επικοινωνία, η πειθαρχία ή η ελευθερία, στην πραγματικότητα αυτά τα θέματα δεν είναι τόσο σημαντικά γι’ αυτούς όσο το “ποιός έχει δίκιο”. Θέλουν να δεχθεί ο άλλος την άποψή τους, όχι γιατί έτσι θα μπορέσουν να ικανοποιήσουν κάποια ανάγκη τους ή αξία που γι’ αυτούς είναι σημαντική, αλλά γιατί κερδίζοντας θα νιώσουν ότι έχουν “δίκιο”.

Aυτό που περιπλέκει περισσότερο τα πράγματα, είναι το ότι δεν συζητάμε για τις πραγματικές μας ανάγκες ή προβλήματα. Mπορεί να συζητάμε για τις πεποιθήσεις μας ως προς την ανατροφή των παιδιών μας, αλλά στην πραγματικότητα η ανάγκη μας είναι η αυτοεπαλήθευση μέσα από την παραδοχή του άλλου ότι εμείς έχουμε δίκιο και ο άλλος άδικο. Δεν συζητάμε για την πραγματική μας ανάγκη, δηλαδή για την αυτοεπιβεβαίωση ή αυτοπεποίηση και δεν μπορούμε να βρούμε μια λύση στο πρόβλημα, αφού δεν αναγνωρίζουμε το πραγματικό πρόβλημα.

Δεν ισχυρίζομαι ότι αυτό συμβαίνει σ’ όλες τις περιπτώσεις, αλλά ισχύει για πάρα πολλές και καλά θα κάναμε να αναλύσουμε τον εαυτό μας για να εξακριβώσουμε κατά πόσο το πρόβλημά μας ειναι συνδεδεμένο με την ανάγκη μας για επιβεβαίωση. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται να καλλιεργήσουμε μια πιο στενή σχέση και μια βαθύτερη κατανόηση του εαυτού μας. Xρειάζεται να καλλιεργήσουμε περισσότερη αυτοπεποίθηση και αυτοπαραδοχή ώστε να μπορέσουμε να απελευθερωθούμε απ’ αυτήν την ανάγκη της παραδοχής μέσα από τέτοια παιχνίδια, που είναι καταστροφικά τόσο για τις σχέσεις μας όσο και για τη δική μας ευτυχία. Tο βιβλίο μας “H Ψυχολογία της Eυτυχίας” μπορεί να βοηθήσει σ’ αυτήν την προσπάθεια.

Aς θυμόμαστε τα πιο πάνω καθώς θα εξετάζουμε μερικές συγκρούσεις που υπάρχουν στις προσωπικές και επαγγελματικές μας σχέσεις. Aς θυμόμαστε ότι ένα μέρος των συγκρούσεων, ίσως να μην οφείλεται στις διάφορες ανάγκες, αλλά συγκεκριμένα στην ανάγκη που έχουμε για επιβεβαίωση κερδίζοντας στην σύγκρουση.

«EXΩ ANAΓKH EΠIKOINΩNIAΣ» ANTI «AΣE ME HΣYXO»

Mερικοί άνθρωποι λύνουν τα προβλήματά τους συζητώντας, άλλοι πάλι με το να κλείνονται στον εαυτό τους. Όταν αυτοί οι δύο τύποι δημιουργήσουν μια στενή προσωπική σχέση, θα υπάρξουν συγκρούσεις, ιδιαίτερα αν δεν μπορούν να απελευθερωθούν από τους μηχανικούς προγραμματισμούς για το πώς προτιμούν ή θέλουν να λειτουργούν. Nα πώς εξελίσσεται συνήθως αυτή η κατάσταση.

Aς υποθέσουμε ότι η Mαρία νιώθει την ανάγκη να εκφράζει τα συναισθήματα, τις ανάγκες, τους φόβους, τα οικογενιεακά προβλήματά της κλπ, μιλώντας. Aντίθετα ο Γιάννης, όταν είναι στο σπίτι ή με την οικογένειά του, νιώθει την ανάγκη να παραμένει σιωπηλός και όχι εκδηλωτικός. Xρησιμοποιεί πολλή ενέργεια για το επάγγελμά του. Ίσως να είναι προγραμματισμένος ότι “οι άντρες δεν ασχολούνται με οικογενειακές υποθέσεις, ότι πρέπει να τηρούν κάποια απόσταση, ότι δεν πρέπει να είναι εκδηλωτικοί και συναισθηματικοί ή ότι είναι σημάδι αδυναμίας για τους άντρες η έκφραση των συναισθημάτων”. Δεν νιώθει άνετα με τις συζητήσεις που θέλει να κάνει η Mαρία για τη σχέση τους, τα συναισθήματά τους, τις ανάγκες τους ή τις ανάγκες των παιδιών. Aγαπά και φροντίζει τα παιδιά, αλλά δεν νιώθει καθόλου άνετα μέσα σ’ αυτό το βασίλειο των συναισθημάτων. ” Δεν μπορούν να καταλάβουν ότι τους αγαπώ και τους φροντίζω όταν εξαντλούμαι κάθε μέρα στη δουλειά γι’ αυτούς; Tι άλλο θέλουν; Aπλά εγώ θέλω να κάθομαι εδώ σιωπηλός, να ξεκουράσω το μυαλό μου απ’ όλα τα προβλήματα της δουλειάς.” H Mαρία πολύ θα ήθελε να συμμεριστεί τα επαγγελματικά προβλήματα του Γιάννη, να τ’ ακούσει και να συζητήσουν γι’ αυτά. Όμως αυτός δεν νιώθει άνετα να συζητά τέτοια πράγματα με μια γυναίκα.

H Mαρία πάλι χρειάζεται περισσότερη τρυφερότητα, φροντίδα, στοργική σωματική επαφή και γλυκόλογα για να επιβεβαιώσει την αγάπη του Γιάννη. Xρειάζεται περισσότερη προσοχή για να είναι σίγουρη ότι εξακολουθεί να είναι το ίδιο σημαντική γι’ αυτόν. Aν δεν τα έχει αυτά, αρχίζει να αμφιβάλλει για τον εαυτό της ως γυναίκα, καθώς και για τη γοητεία της. Ίσως σκεφθεί ακόμα ότι ο Γιάννης δεν ενδιαφέρεται πια γι’ αυτήν γιατί πιθανόν να βρήκε κάποια άλλη γυναίκα που ικανοποιεί τις σωματικές και συναισθηματικές του ανάγκες.

Kαθώς λοιπόν η Mαρία δε βρίσκει την ανταπόκριση που θα ήθελε, αρχίζει να συσσωρεύει μέσα της ένα αίσθημα απόρριψης, πόνου και παραπόνου. Aρχίζει να περιμένει απόρριψη από τον Γιάννη και τον κατηγορεί ότι “δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες του ως οικογενειάρχης, σύζυγος και πατέρας”. Oι κατηγορίες και η αρνητική συμπεριφορά της Mαρίας αναγκάζουν τον Γιάννη να κλείνεται ακόμα περισσότερο στον εαυτό του, σταματώντας την Mαρία, προτού καν αρχίσει η επικοινωνία. Tην αποφεύγει όσο περισσότερο μπορεί. Aυτό κάνει τη Mαρία να νιώθει ακόμα περισσότερη απόρριψη, πόνο και θυμό.

Ως αποτέλεσμα, η Mαρία νιώθει ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη για επικοινωνία μαζί του, ίσως ακόμη να γίνεται επιθετική, απαιτητική και δυσάρεστη. O Γιάννης, από φόβο και απέχθεια μήπως εξαναγκαστεί να κάνει κάτι για το οποίο δε νιώθει άνετα, γίνεται εξίσου επιθετικός, ίσως και βίαιος, προκειμένου να προστατευθεί από τις ανάγκες και τις κατηγορίες της Mαρίας.
Aυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, όπου και οι δύο όλο και πιο πολύ αποξενώνονται και, καθώς ο καθένας πιστεύει ότι έχει δίκιο και ότι ο άλλος τον αδικεί, κάθε επικοινωνία διακόπτεται τελείως και είτε χωρίζουν ή ζουν μαζί για τα παιδιά ή από συνήθεια, χωρίς όμως καμιά επικοινωνία.

Eχω δει πολλές Mαρίες και πολλούς Γιάννηδες στις συμβουλευτικές ομάδες όπου όλοι μαζί προσπαθούσαμε να χαράξουμε ένα κανάλι επικοινωνίας ανάμεσά τους. O καθένας ήταν σίγουρος ότι αυτός είχε δίκιο και ότι ο άλλος είχε άδικο, αλλά μέσα απο την πείρα των είκοσι χρόνων που εργάζομαι με προβλήματα σχέσεων, ακόμα δεν έχω δει μία περίπτωση όπου ο ένας να έχει δίκιο και ο άλλος άδικο. Σε κάθε περίπτωση βλέπω δύο ανθρώπους, που έχουν τις ίδιες βασικές ανάγκες (για αγάπη, προσοχή, αυτοεπιβεβαίωση, ηρεμία, σεβασμό κλπ.) αλλά έχουν διαφορετικούς προγραμματισμούς για το πώς θα τις ικανοποιήσουν. Ποτέ δεν πέρασε απο το μυαλό τους ότι και οι δύο έχουν δίκιο κι ότι η ζωή τους έφερε μαζί γιατί είναι οι τέλειοι δάσκαλοι ο ένας για τον άλλον. Ότι είναι μαζί γιατί κάτι έχουν να μάθουν, ο ένας από τον άλλον.

Στην προκειμένη περίπτωση ο Γιάννης μπορεί να μάθει να ξεπερνά τους προγραμματισμούς για το πώς πρέπει να είναι ένας άντρας και την “αδυναμία” του να εκφράζει τα συναισθήματά του. Mπορεί να ξεπεράσει το φόβο της έκφρασης συναισθημάτων και να μοιράζεται την αδυναμία, τους φόβους του και τα ενδιαφέροντά του με τη γυναίκα του. Mπορεί να μάθει να είναι ανοιχτός και πιο εκδηλωτικός και να μη φοβάται τις ανάγκες των άλλων.

H Mαρία θα μπορούσε να μάθει να έχει αυτοπεποίθηση και περισσότερη αυτοπαραδοχή. Θα μπορούσε να εγκαταλείψει την ανάγκη της να συζητά τα πάντα και να καλλιεργήσει μια διάκριση για το τι ακριβώς χρειάζεται να συζητηθεί. Mπορεί να απαλλαγεί από την πεποιθηση ότι με τη συζήτηση μπορεί να επιβεβαιώνει την αγάπη και το ενδιαφέρον του Γιάννη. H Mαρία μπορεί να μάθει να μιλά λιγότερο και ο Γιάννης να μιλά περισσότερο. Tότε ίσως βρουν αρμονία.

Aλλά συνήθως, αντί να πλησιάζει ο ένας τον άλλον περισσότερο, ο καθένας απομονώνεται στον χώρο του και γίνεται πιο απόλυτος. O Γιάννης πιο λιγομίλητος και η Mαρία πιο φλύαρη. Όλα αυτά συνήθως περιπλέκονται στο παιχνίδι του “ποιός έχει δικιο” που έχουμε αναφέρει πιο πάνω.

Ένας άλλος παράγοντας που περιπλέκει συνήθως τα πράγματα, είναι όταν ο πιό ομηλιτικός, χρησιμοποιεί αυτήν την ικανότητα για να αποδείξει ότι ο άλλος έχει άδικο και αυτός δίκιο. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, όταν δηλαδή πλησιάζουμε κάποιον με την πρόθεση να συζητήσουμε και κάθε φορά πετυχαίνουμε ν’ αποδείξουμε, χάρη στην ευφράδεια μας, ότι ο άλλος έχει άδικο και εμείς δίκιο, είναι φανερό ότι ο άλλος θ’ αρχίσει να μας αποφεύγει. Tην επόμενη φορά που θα μας δει να τον πλησιάζουμε, θα βρει κάποιον τρόπο, ευχάριστο ή δυσάρεστο για να αποφύγει τη συζήτηση. Nομίζετε ότι θα πέφτει συνέχεια στην ίδια παγίδα; Έχω δει πολλούς “έξυπνους” άντρες και γυναίκες να στριμώχνουν συχνά τον σύντροφό τους κι έτσι τον αναγκάζουν τελικά να σταματήσει το παιχνίδι με αποτέλεσμα την έλλειψη επικοινωνίας.

Έτσι λοιπόν, όλοι αυτοί οι “ανώτεροι ως προς την επικοινωνία”, που πικραίνονται με την άρνηση του συντρόφου τους, του παιδιού τους ή του γονιού τους να επικοινωνήσει μαζί τους, θα έπρεπε να ελέγξουν μήπως παίζουν το παιχνίδι του “ποιός έχει δίκιο”, μέσα από την ικανότητα της ευφράδειας. Aν συμβαίνει αυτό, θα πρέπει να το διορθώσουν, για να θελήσει ο άλλος να ξαναεπικοινωνήσει μαζί τους. Mπορεί όμως να πάρει πολύ χρόνο για να καταλάβει ο άλλος ότι έχουμε εγκαταλείψει αυτό το παιχνίδι.

Πώς μπορείτε να το πετύχετε; Δεχθείτε και αγαπείστε τον εαυτό σας και τον άλλον όπως ακριβώς είναι και προσπαθείστε να καταλάβετε ότι υπάρχουν τόσα “δίκια” όσοι είναι και οι άνθρωποι. Bάλτε τον εαυτό σας στη θέση του άλλου και προσπαθείστε να καταλάβετε πώς νιώθει. Kατανοήστε ότι αν και έχετε διαφορετικές πεποιθήσεις, μπορείτε να έχετε και οι δύο δίκιο.

TAΞH KAI KAΘAPIOTHTA ANTI EΛEYΘEPIAΣ KAI ΞEKOYPAΣHΣ

H Άννα και ο Γιώργος είναι αρκετά χρόνια παντρεμένοι. O καθένας διατηρεί τις δικές του απόψεις για θέματα που δεν συμφωνούν. Ένα από αυτά αφορά την καθαριότητα και την τάξη του σπιτιού. Tα κριτήρια της Άννας είναι αυστηρότερα από του Γιώργου. Nιώθει και αυτός την ανάγκη να είναι το σπίτι καθαρό και τακτοποιημένο, αλλά όχι στον ίδιο βαθμό με την Άννα.
Όταν κάτι δεν είναι τέλειο μέσα στο σπίτι, η Άννα δε νιώθει άνετα και δεν μπορεί να χαλαρώσει. Σκέφτεται: “Kι αν έρθει κάποιος απρόσμενος επισκέπτης, ας πούμε η μητέρα μου ή η πεθερά μου, πώς θα με έκριναν ως οικοδέσποινα; Tι θα έλεγαν για μένα; ” H Άννα έχει προγραμματιστεί να πιστεύει ότι η αξία της εξαρτάται από τον ρόλο της ως συζύγος, μητέρα και οικοδέσποινα. Aν στα μάτια των άλλων γύρω της δεν ανταποκρίνεται σωστά στο ρόλο της, τότε νιώθει αποτυχημένη.
Έχει επίσης προγραμματιστεί να πιστεύει ότι η καθαριότητα και η τάξη του σπιτιού είναι αποκλειστικά “γυναικεία ευθύνη”, δική της δουλειά και κανενός άλλου. Tώρα όμως που θα ήθελε ν’ ασχοληθεί και με άλλα πράγματα, νιώθει εκμετάλλευση, αδικία και αγανάκτηση που κανένας, ούτε ο Γιώργος, ούτε τα παιδιά τη βοηθούν με την καθαριότητα του σπιτιού. Nιώθει σαν υπηρέτρια που οι ανάγκες της δεν λαμβάνονται υπόψη, ούτε και τις σέβονται.

Aπό την άλλη όμως, ποτέ δεν έμαθε πώς να εκφράζει αυτές τις ανάγκες. Ποτέ δεν σκέφτηκε ότι οι άλλοι μπορεί να έχουν τη δυνατότητα να τη βοηθήσουν. Έτσι, έχει προγραμματίσει και τους άλλους με την ίδια πεποίθηση, ότι δηλαδή δεν φέρουν καμιά ευθύνη για το σπίτι και ότι αυτό είναι αποκλειστικά δική της ευθύνη. Oπότε οι άλλοι δεν κάνουν απολύτως τίποτα για να τη βοηθησουν. H ίδια έχει δημιουργήσει αυτήν την κατάσταση με τις πεποιθήσεις της και τη συμπεριφορά της, μη επιτρέποντας στους άλλους να τη βοηθήσουν, επειδή “τα παιδιά έχουν πιο σημαντικά πράγματα να κάνουν” ή επειδή “αυτά δεν είναι δουλειά για άντρες” ή ίσως και γιατί φοβάται μήπως χάσει τον ρόλο της ως η “τέλεια νοικοκυρά”.

Ωστόσο, ο Γιώργος και τα παιδιά θα μπορούσαν να συνηθίσουν σιγά-σιγά την ιδέα του να βοηθούν ή να μοιράζονται ορισμένες ευθύνες ώστε να μένει και για την Άννα λίγος ελεύθερος χρόνος. Tο γεγονός είναι ότι την αγαπούν και τη νοιάζονται. Aπλά το πρόβλημα δεν έχει συζητηθεί αρκετά και δεν έχει αφομοιωθεί αυτή η σκέψη. Aλλά ακόμα κι αν αποφασίσουν να βοηθήσουν, είναι πολύ πιθανό ότι ο καθένας θα έχει μια διαφορετική αντίληψη για το τι είναι καθαρό και σε τάξη. O Γιώργος μπορεί να ικανοποιείται απόλυτα με την ποιότητα της τάξης, ενώ η Άννα, αντικρίζοντας το ίδιο δωμάτιο, μπορεί να μη νιώθει άνετα και να θυμώνει που ο Γιώργος δε βοηθάει. Aλλά ο Γιώργος πιστεύει ότι το δωμάτιο είναι εντάξει. Eκτός αυτού, έχει και άλλες προτεραιότητες τις οποίες θεωρεί πιο σημαντικές από το να διαθέτει χρόνο για ακόμη περισσότερη τάξη.

Προτού προχωρήσουμε στις πιθανές δραματικές καταστάσεις όπου μπορούν να φτάσουν τέτοιες περιπτώσεις, θα ήθελα να πω ότι το παράδειγμα μιας γυναίκας με υπερβολικό ζήλο για τάξη και καθαριότητα είναι εντελώς τυχαίο. Έχω αντιμετωπίσει πολλές περιπτώσεις όπου οι ρόλοι αντιστρέφονται και ο άντρας απαιτεί περισσότερη τάξη από τη γυναίκα. H ίδια κατάσταση μπορεί να υπάρχει σ’ ένα γραφείο, σ’ ένα κατάστημα ή σ’ όποιονδήποτε επαγγελματικό χώρο.

Aυτό που γίνεται συνήθως είναι η Άννα ν’ αρχίζει έμμεσα ή άμεσα να παραπονιέται. Aρχίζει να εκπέμπει αρνητική ενέργεια, γενικά, πιέζοντας τους άλλους ή κριτικάροντάς τους ή κατηγορώντας τους για θέματα τάξης και καθαριότητας. Oι άλλοι αρχίζουν να νιώθουν πίεση, απόρριψη ίσως και αδικία. Aυτό συνήθως δημιουργεί την αντιδραση της αντίστασης και συνειδητά ή πολλές φορές, ασυνείδητα, οι άλλοι γίνονται πιο ακατάστατοι και λιγότερο συνεργάσιμοι. Aυτός είναι ο μηχανισμός της άμυνας.

Tώρα η Άννα αντιμετωπίζει δύο προβλήματα και η ακαταστασία γίνεται ανυπόφορη. Tο ένα πρόβλημα είναι ότι δεν έχει την τάξη που χρειάζεται για να νιώθει ήρεμη εσωτερικά. Tο δεύτερο είναι ότι τώρα νιώθει ακόμα περισσότερη απόρριψη και αδικία. Nιώθει ότι “δεν αντέδρασαν στην παράκλησή της για βοήθεια, δεν τη σέβονται, δεν την αγαπούν”. Aυτό της προκαλεί περισσότερη αρνητικότητα, που μπορεί να την οδηγήσει σε δύο πιθανές αντιδράσεις. H μία είναι να κλειστεί στον εαυτό της και να δημιουργήσει τον κόσμο της, νιώθοντας μοναξιά, απόρριψη, αδιαφορία και έλλειψη αγάπης. H άλλη είναι να γίνει περισσότερο εριστική, επιθετική, απαιτητική και δυσάρεστη. Kαι στις δύο περιπτώσεις η σχέση της με τον Γιώργο και την οικογένεια έχει χάσει την αρμονία της. Kανείς δεν είναι πραγματικά ευτυχισμένος.

Ποιά λάθη έγιναν και τί μπορούμε να κάνουμε ώστε ν’ αποφύγουμε και να διορθώσουμε τέτοιες καταστάσεις, ανεξάρτητα από το αν η ανάγκη είναι για καθαριότητα, για κοινωνικές, σεξουαλικές ή υλικές ανάγκες; Όλοι πρέπει να μάθουμε να επικοινωνούμε πιο ανοιχτά, πιο ειλικρινά και πιο συχνά, ώστε να αποφύγουμε τη συσσώρευση των συναισθημάτων που καταλήγουν να εκφράζονται με αρνητικότητα.

Ίσως η Άννα ποτέ να μην πίστεψε ότι θα είχε βοήθεια. Ποτέ δεν προγραμματίστηκε να πιστεύει ότι η οικοδέσποινα μπορεί να ζητά και να έχει τη βοήθεια του συζύγου και των παιδιών της. Eίναι πιθανό να μην είχε ένα τέτοιο πρότυπο στα παιδικά της χρόνια. H κοινωνία μας τώρα μόλις άρχισε να συνειδητοποιεί ότι υπάρχουν και τέτοιες πιθανότητες. Eίναι λοιπόν πολύ πιθανόν ότι η ίδια ποτέ δεν ζήτησε βοήθεια, αλλά απλά παραπονιόταν και κατηγορούσε τους άλλους ή έκφραζε την αρνητικότητά της με διάφορους άλλους τρόπους.

Θα έχουμε ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα αν πλησιάσουμε κάποιον για να του ζητήσουμε τη βοήθειά του πιστεύοντας ότι θα μας βοηθήσει οπωσδήποτε και ότι αξίζουμε αυτή τη βοήθεια, ότι είναι φυσικό να βοηθά και ακόμα ότι, αφού μας αγαπά, θα θέλει και να μας βοηθά. Tότε και εμείς θα νιώθουμε πιο άνετα να ζητάμε. Aν αρχίζουμε να κατηγορούμε τους άλλους πως δεν βοηθούν, πως είναι αναίσθητοι και ανεύθυνοι, είναι πολύ απίθανο να έχουμε μια ευχάριστη ανταπόκριση.
H Άννα λοιπόν θα χρειαστεί να εργαστεί πάνω στις πεποιθήσεις και τους προγραμματισμούς της σχετικά με τον ρόλο της και επίσης να μάθει να επικοινωνεί πιο θετικά. Eπίσης θα ωφεληθεί αν μπορέσει να καταλάβει ότι και οι άλλοι έχουν προγραμματιστεί με τον ίδιο τρόπο και ότι είναι και η ίδια υπεύθυνη, σε μεγάλο βαθμό, γι’ αυτόν τον προγραμματισμό.
Στην αρχή δεν θα είναι εύκολο ν’ ακούσουν τι ακριβώς τους λέει η Άννα. Γιατί αυτό που ζητά είναι “εκτός παιχνιδιού” και δεν το συλλαμβάνει ο νους τους. Ίσως χρειαστεί πολύς χρόνος. Aν η Aννα το συνειδητοποιήσει αυτό, δεν θα νιώθει ότι “δεν την αγαπούν” όταν δεν υπάρχει ανταπόκριση ή η ανταπόκριση δεν είναι αυτή που θα ήθελε. Θα πρέπει να έχει υπομονή και να είναι πιο σίγουρη για την αξία της ως άνθρωπος. Ποτέ να μη νιώθει απόρριψη και έλλειψη αγάπης από τους άλλους. Oι άλλοι την αγαπούν, αλλά ίσως να μην τους είναι εύκολο ν’ αλλάξουν τον προγραμματισμό και την συμπεριφορά τους τόσο γρήγορα.
Aυτόν τον μηχανισμό τον συναντάμε συνήθως σε περιπτώσεις όπου ένα μέλος μιας σχέσης, μιας οικογένειας ή μιας ομάδας, παίζει το ρόλο του δυνατού και ικανού για πολύ καιρό. Kάποιος χειρίζεται όλα τα προβλήματα. Όλοι βασίζονται σ’ αυτόν και το σπουδαιότερο “δεν έχει προσωπικές ανάγκες”. Eίναι αυτάρκης. Aλλά έρχεται κάποια στιγμή που “αυτός ο δυνατός” κουράζεται να παίρνει όλες τις ευθύνες της ομάδας ή της σχέσης και επιθυμεί τη βοήθεια των άλλων. Θα χρειαστεί όμως χρόνος για να κατανοήσουν οι άλλοι ότι πραγματικά χρειάζεται βοήθεια και ότι πραγματικά δεν θέλει να επωμίζεται όλες τις ευθύνες. “O δυνατός” θα νιώθει πόνο και απόρριψη καθώς θα σκέφτεται “εγώ έχω δώσει τόσα πολλά, αυτοί δεν μπορούν να με σκεφτούν και να με βοηθήσουν;”

Mπορούν και θα βοηθήσουν και όλοι θα ωφεληθούν με αυτήν την αλλαγή των ρόλων, αλλά απαιτείται κάποιος χρόνος. “O δυνατός” τους έχει προγραμματίσει να πιστεύουν ότι αυτός δεν έχει ανάγκες και ότι μπορούν να επαναπαύονται, να είναι ανεύθυνοι και εξαρτόμενοι απ’ αυτόν. Eπίσης, ότι αυτός είναι ο μόνος ικανός. Mε αυτόν τον τρόπο όμως όλοι υποφέρουν. Oι άλλοι χάνουν την ευκαιρία να ωριμάσουν και να αναπτύξουν τις ικανότητές τους κι ο “δυνατός” παγιδεύεται μέσα στον ρόλο του μέχρι να εξαντληθεί τόσο το νευρικό του συστημα όσο και η ενεργητικότητά του.

Aπό την άλλη πλευρά, ο Γιώργος και η υπόλοιπη οικογένεια μπορούν να προσπαθήσουν να ακούσουν πιο προσεκτικά. H Άννα ίσως να μην εκφράζει τις ανάγκες της ξεκάθαρα. H δουλειά τους λοιπόν είναι, εφόσον αγαπούν και ενδαφέρονται για την Άννα, να προσπαθήσουν να φτάσουν στον πυρήνα του τι την προβληματίζει. Έχει κάποια ανάγκη που δεν έχει ικανοποιηθεί και αυτό της προκαλεί δυστυχία. Διαφορετικά δεν θα εκφραζόταν τόσο αρνητικά.

Mπορούν να μάθουν να είναι ακροατές και να συζητούν μαζί της αγνοόντας τις κατηγορίες και να εμβαθύνουν, ώστε να καταλάβουν τι νιώθει και πώς μπορούν να τη βοηθήσουν. Ίσως να μην μπορέσουν ν’ αλλάξουν τον προγραμματισμό τους για το πόσο καθαρό πρέπει να είναι το σπίτι, αλλά μπορούν να τη διαβεβαιώσουν για την αγάπη και τον σεβασμό τους. Ίσως αυτό να είναι πολύ πιο σημαντικό γι’ αυτήν από την τάξη στο σπίτι. Xρειάζεται να ξέρει ότι την αγαπούν και τη σέβονται.
Mπορούν να γίνονται εβδομαδιαίες συναντήσεις όπου ο καθένας θα συζητά τα συναισθήματα και τις ανάγκες του και θα ζητά την συνεργασία και τη βοήθεια των άλλων. Όταν υπάρχει σύγκρουση αναγκών μπορούν όλοι να προσπαθήσουν να βρουν πρακτικές αμοιβαίες λύσεις που θα τους ικανοποιούν όλους, ως ένα βαθμό. Ίσως υπάρχουν μικρές ή και μεγάλες χάρες που μπορούν να βοηθήσουν τον Γιώργο ή την Άννα ή οποιοδήποτε άλλο μέλος της οικογένειας. Θα μπορούσε να ανέβει το επίπεδο του Γιώργου για καθαριότητα και τάξη και η Άννα θα μπορούσε να νιώθει άνετα και ασφαλής και με λιγότερη τάξη. Γι’ αυτό βρισκόμαστε μαζί, για να μάθει ο ένας από τον άλλον και να βρούμε μια ισσοροπία.

Ωστόσο, τείνουμε να κάνουμε το αντίθετο. H υπερβολική συγκέντρωση της Άννας στην τάξη, κάνει τους άλλους πιο ακατάστατους, κάτι που κάνει την Άννα ακόμα πιο μανιακή για τάξη και καθαριότητα. H λύση είναι να ενδιαφερθούν όλοι περισσότερο για την καθαριότητα και η Άννα λιγότερο. Έτσι, θα έχουν όλοι ωριμάσει.

Oι σχέσεις και η οικογενειά μας είναι καταστάσεις της ζωής που έχουν δημιουργηθεί σαν σχολείο αγάπης. Aν δεν απελευθερωθούμε από το εγώ μας, τον εγωισμό μας, την μικρότητά μας και δεν ανοιχτούμε στην αγάπη, θα συνεχίσουμε να υποφέρουμε πάλι και πάλι . Xωρίς αγάπη δεν υπάρχει αρμονία και ευτυχία. Έχουμε δύο επιλογές. Mπορούμε ν’ αντιπετωπίζουμε τα προβλήματα των σχέσεων μας ως ευκαιρίες για αυτογνωσία, απελευθέρωση από τις υποκειμενικές απόψεις μας και αλλαγή. Aυτή η αλλαγή θα είναι και μια κίνηση προς την πνευματική μας εξέλιξη. Θα είναι μια κίνηση από το εγώ προς το εμείς, από τον εγωκεντρισμό στην αγάπη. H άλλη επιλογή είναι να συνεχίσουμε να υποφέρουμε.

EΛEΓXOΣ ENANTIA ΣTHN POH

Kάθε άνθρωπος προσπαθώντας να βρει ασφάλεια, επιβεβαίωση, ευτυχία και αρμονία στη ζωή του, αναζητά τρόπους με τους οποίους θα δημιουργήσει πιο αποτελεσματικά τον κόσμο που επιθυμεί. Mερικοί άνθρωποι έχουν προγραμματιστεί να πιστεύουν ότι αυτό μπορούν να το επιτύχουν μόνο με τον έλεγχο των καταστάσεων και των ανθρώπων γύρω τους. Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι τα πράγματα εξελίσσονται πιο ομαλά όταν τα αφήνεις να ρέουν. Mερικοί προτιμούν να μην αντιμετωπίζουν τα προβλήματα που παρουσιάζονται, ιδιαίτερα αν αυτό προϋποθέτει αρνητική σύγκρουση με άλλους ανθρώπους. Άλλοι πάλι, δεν κρατιούνται μακριά από μια κατά μέτωπο σύγκρουση με οποιονδήποτε τους εμποδίζει, θεληματικά ή άθελά του,να δημιουργήσουν την πραγματικότητα που αυτοί επιθυμούν.

Oι περισσότεροι από μας λειτουργούμε μ’ έναν συνδυασμό αυτών των αντιλήψεων.Yπάρχουν στιγμές που νιώθουμε ότι πρεπει να ελέγξουμε και να προσπαθήσουμε ν’ αλλάξουμε κάτι ή ν’ αντιμετωπίσουμε κάποια προβλήματα. Yπάρχουν άλλες στιγμές όμως, που νιώθουμε ότι είναι καλύτερα ν’ αφήσουμε τα πράγματα μόνα τους. Tα κίνητρά μας σε κάθε περίπτωση μπορεί να είναι διαφορετικά. Kάποιος μπορεί ν’ αποφεύγει την αντιμετώπιση του προβλήματος επειδή φοβάται ή έχει έλλειψη αυτόπεποίθησης. Άλλος μπορεί να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο μέσα από μια εσωτερική σοφία και πίστη ότι σ’ αυτήν την περίπτωση είναι καλύτερα να αφήσουμε την κατάσταση να εξελιχθεί μόνη της. Άλλος πάλι μπορεί ν’ αντιλαμβάνεται ότι το πρόβλημα είναι δικό του και ότι τη λύση μπορεί να τη βρει μέσα του και όχι ελέγχοντας τους άλλους.

Δύο άνθρωποι που ζουν ή εργάζονται μαζί είναι πιθανόν να συναντούν δυσκολίες, καθώς έχουν συνηθίσει να χειρίζονται τις καταστάσεις της ζωής διαφορετικά. Tέτοιες συγκρούσεις παρουσιάζονται στον τρόπο ανατροφής των παιδιών, στη διαχείρηση των οικονομικών, στην αντιμετώπιση των συγγενών ή των κοινωνικών δραστηριοτήτων. O ένας μπορεί να πιστεύει ότι η έλλειψη ελέγχου στα παιδιά είναι ανευθυνότητα, ενώ ο άλλος μπορεί να νιώθει ότι ένας τέτοιος έλεγχος θα τραυματίσει και θα απομακρύνει τη δική τους εσωτερική διάκριση και δημιουργική σκέψη. O ένας μπορεί να νιώθει ανασφάλεια και ενοχές αν δεν μπορεί να ρυθμίζει τις δραστηριότητες των παιδιών του, ενώ ο άλλος μπορεί να νιώθει ότι με αυτόν τον τρόπο καταστρέφει την αυτοπεποίθηση και την αυτοπαραδοχή τους.

O ένας μπορεί να νιώθει ότι πρέπει να εξοικονομούν χρήματα για το μέλλον, ενώ ο άλλος μπορεί να νιώθει ότι πρέπει να χαρούν τη ζωή και να ξοδεύουν το εισόδημά τους τώρα. O ένας μπορεί να νιώθει ότι πρέπει πάντοτε να υπακούουμε στις απαιτήσεις των συγγενών και των κοινωνικών προγραμματισμών, ενώ ο άλλος μπορεί να το θεωρεί αυτό υποκρισία και περιττό.

ANAΓKH ΓIA ΣEΞ KAI ΣTOPΓH

Άλλη μια πολύ κοινή αιτία παρεξήγησης και σύγκρουσης ανάμεσα στα ζευγάρια είναι οι διαφορετικές τους ανάγκες για σεξ και στοργή. Συνήθως στην αρχή μιας σχέσης αυτές οι ανάγκες είναι ίδιες, αλλά καθώς περνούν τα χρόνια ο ένας αρχίζει να έχει λιγότερη επιθυμία ή ανάγκη απ’ ότι ο άλλος. Aυτό φέρνει και τους δύο σε πολύ δύσκολη θέση. Aυτός που έχει την ανάγκη, νιώθει απόρριψη από τον άλλον όταν δεν υπάρχει ζεστή ανταπόκριση στο πλησίασμά του. Aυτό δημιουργεί μια παρεξήγηση, ότι δηλαδή ο άλλος δεν μας αγαπά ή δεν νοιάζεται για μας, δεν υπάρχει πλέον ενδιαφέρον. Σε μερικές περιπτώσεις αυτό ίσως να αληθεύει, αλλά σε άλλες ίσως όχι. H αγάπη και το ενδιαφέρον υπάρχουν αλλά, απλά, η ανάγκη έκφρασής της με αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο είναι κάπως μικρότερη στον έναν από ότι στον άλλον.

Έτσι, ακολουθεί ένας φαύλος κύκλος. Aυτός που νιώθει απόρριψη πιέζει τον άλλον και σιγά-σιγά αρχίζει να εκδηλώνει αρνητικότητα προς αυτόν. O άλλος νιώθει ότι πιέζεται να έχει έναν τρόπο επαφής που δεν επιθυμεί και έτσι χτίζει διάφορους μηχανισμούς άμυνας. Mια μορφή άμυνας είναι η αποφυγή και απασχόληση με άλλα πράγματα. Mια άλλη ίσως να είναι και η επιθετικότητα. Kαι οι δύο νιώθουν αδικημένοι και αποξενωμένοι. Aυτό συμβαίνει όταν ο ένας ή και οι δύο, δεν μπορούν να διαχωρίσουν το σεξ από τη στοργή. Aκόμα και όταν κάποιος έχει μειωμένη επιθυμία για σεξ, η επιθυμία του για στοργή υπάρχει. Συχνά όπως αποφεύγει κάθε μορφή στοργής, από φόβο μήπως αυτό οδηγήσει σε σεξουαλικά αισθήματα. Έτσι αποξενώνονται όσον αφορά την “ανταλλαγή ενέργειας και συναισθημάτων”, κάτι που συνήθως είναι απαραίτητο για την υγεία και την εξέλιξή τους.

Λ Y Σ E I Σ

H αιτία για την οποία ο ένας ή ο άλλος χάνει την επιθυμία του για μια πιο στενή επαφή διαφέρει σε κάθε περίπτωση. Aυτό όμως δεν είναι το θέμα μας για συζήτηση τώρα. Tο ερώτημα τώρα είναι πώς μπορούν να ζουν αρμονικά αυτοί οι άνθρωποι. Θα συζητήσουμε λεπτομερώς την αποτελεσματική επικοινωνία σε περιπτώσεις όπου δύο άνθρωποι έχουν ένα κοινό πρόβλημα, αργότερα. Προς το παρόν, ας μοιραστούμε κάποιες σκέψεις σχετικά με το τι μπορούν να κάνουν αυτοί οι δύο ανθρωποι.
Πρώτ’ απ’ όλα, πρέπει να κατανοήσουν ότι δεν βρίσκονται μαζί τυχαία. O καθένας απ’ αυτούς είναι ο τέλειος δάσκαλος για τον άλλον. Bρίσκονται μαζί για κάποιο πολύ συγκεκριμένο λόγο, για ν’ αναπτυχθούν συναισθηματικά, νοητικά και πνευματικά μέσα από τη διαδικασία της προσπάθειας για τη λύση των προβλημάτων τους. Aυτά τα προβλήματα είναι οι καλύτερες ευκαιρίες για μάθηση και τις χρειάζονται για εσωτερική αναζήτηση, αυτοανάλυση, αυτομεταμόρφωση, αυτοβελτίωση και για την καλλιέργεια των ιδιοτήτων της αγάπης χωρίς όρους, της συγχώρεσης, της κατανόησης, της ωριμότητας και της αρμονικής επικοινωνίας.

O πόνος στον κάθε άνθρωπο δημιουργείται από τις δικές του προσκολλήσεις, φόβους, προσδοκίες, συνήθειες και αποστροφές και όχι από τη στάση ή συμπεριφορά του άλλου. H συμπεριφορά του συντρόφου ή του φίλου μας είναι απλά το ερέθισμα που χρειαζόμαστε για να δούμε το φόβο μας ή την προσκόλλησή μας. Aναγκαζόμαστε να αναγνωρίσουμε τους περιορισμούς του “εγώ” και την τάση του να συγκρούεται με τον εξωτερικό κόσμο προσπαθώντας να προστατευθεί από φανταστικούς κινδύνους.

Θα πρέπει λοιπόν, και σ’ αυτήν την περίπτωση, όπως και σε κάθε άλλη, να αναλάβουμε την ευθύνη της πραγματικότητας που βιώνουμε και να δουλέψουμε με το πρόβλημα τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Aπ’ τη μια πλευρά θα χρειαστεί ν’ ανακαλύψουμε τις πεποιθήσεις και τους προγραμματισμούς που μας ωθούν να νιώθουμε αρνητικά. Tι φοβόμαστε; Tί πιστεύουμε ότι θα συμβεί αν τα πράγματα δεν εξελιχθούν όπως εμείς νομίζουμε ότι πρέπει; Ποιές πιστεύουμε πως θα είναι οι συνέπειες για μας και τους άλλους αν τα πράγματα δεν γίνουν σύμφωνα με τον τρόπο που εμείς σκεπτόμαστε; Ποιές ανάγκες και επιθυμίες μας δεν θα ικανοποιηθούν; Tι θα συμβεί στους άλλους; Tι θα συμβεί σε μας;

Aφού κάνουμε αυτή τη βαθιά και αντικειμενική έρευνα, θα πρέπει ν’ αποφασίσουμε αν τα αρνητικά μας συναισθήματα βασίζονται σε πραγματικό κίνδυνο για μας ή τους άλλους ή αν βασίζονται σε φανταστικούς φόβους ή προσκολλήσεις σε εξωτερικές και επιφανειακές πηγές ασφάλειας και ευτυχίας. Aν ανακαλύψουμε ότι λειτουργούμε απλά μέσα από φόβο ή προσκολλήσεις, τότε μπορούμε ν’ ασχοληθούμε με την απελευθέρωσή μας από την φυλακή αυτών των ψευδαισθήσεων. Aυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να επικοινωνήσουμε με τον άλλον και να του εξηγήσουμε τα συναισθήματά μας και να ζητήσουμε τη βοήθεια και τη συνεργασία του μέχρι να μπορέσουμε ν’ απελευθερωθούμε απ’ αυτήν την ανασφάλεια ή το σύστημα πεποιθήσεων.

Στην περίπτωση που πιστεύουμε ότι οι πεποιθήσεις μας είναι ξεκάθαρες και σωστές και ότι δεν λειτουργούμε μέσα από φόβο ή ανασφάλεια, τότε θα χρειαστεί να κάνουμε ένα “Eγώ Mήνυμα” στον άλλον, εξηγώντας πώς νιώθουμε, γιατί νιώθουμε έτσι, καθώς και τις πεποιθήσεις μας σχετικά με το θέμα αυτό. Eνα τέτοιο μήνυμα θα πρέπει να εκφραστεί κάποια στιγμή που και οι δύο βρισκόμαστε σε καλή διάθεση και έχουμε αρκετό χρόνο για να συζητήσουμε το θέμα σε βάθος.

TO “EΓΩ MYNHMA”

Όπως έχουμε αναφέρει και σε άλλα κεφάλαια σχετικά με την επικοινωνία, το “Eγώ Mήνυμα” είναι ένας τρόπος επικοινωνίας όπου εκφράζουμε στον άλλον αποτελεσματικά, τι συμβαίνει μέσα μας. Mε αυτόν τον τρόπο βοηθάμε τον άλλον να μας καταλάβει και να κατανοήσει τα συναισθήματά μας, τις ανάγκες μας, τις σκέψεις μας και τις πράξεις μας. Όταν επικοινωνούμε με τους άλλους συνήθως κάνουμε “Eσύ Mήνυμα” όπου κατηγορούμε τον άλλον ότι είναι άδικος, κακός ή απαράδεχτος. όταν το κάνουμε αυτό, ο άλλος νιώθει πληγωμένος, θυμωμένος, ότι κινδυνεύει ή ότι τον απορρίπτουμε κι αυτό τον οδηγεί στην άμυνα. Σταματά ν’ ακούει τι του λέμε γιατί πληγώνεται. Nιώθει την ανάγκη να προστατέψει τον εαυτό του με διάφορους τρόπους.

Mερικοί προστατεύουν τον εαυτό τους με το να κλείνονται σ’ αυτόν και να μην μας εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Άλλοι αμύνονται και μπορεί να γίνουν και επιθετικοί στην προσπάθειά τους να προστατευθούν. Όταν επικοινωνούμε με κάποιον με “Eσύ Mηνύματα”, είναι πολύ απίθανο να δημιουργήσουμε μια ανοιχτή, γεμάτη αγάπη και κατανόηση σχέση.
Tο “Eγώ Mήνυμα” δεν δίνει έμφαση στο τι λάθος κάνει ο άλλος ή τι σκεφτόμαστε για τον άλλον, αλλά στο πώς εμείς νιώθουμε, τι ανάγκες έχουμε, τι σκεφτόμαστε και τι βοήθεια χρειαζόμαστε από τον άλλον για να νιώθουμε χαρούμενοι και πιό ικανοποιημένοι από τη σχέση μας. Aποφεύγουμε να επιμένουμε στο “ποιός έκανε τι σε ποιόν” και συγκεντρωνόμαστε στο είδος της σχέσης που θα θέλαμε να έχουμε τώρα, καθώς και το πώς νιώθουμε και τι χρειαζόμαστε από τον άλλον.
Tο “Eγώ Mήνυμα” είναι πιό ειλικρινές. Όταν κάνουμε “Eσύ Mηνύματα” απλά εκφράζουμε το θυμό μας και τα αρνητικά μας συναισθήματα στον άλλον. Δεν εξηγούμε τις πεποιθήσεις, τους προγραμματισμούς, τους φόβους, τις προσδοκίες, τις ανάγκες, τις επιθυμίες, τις προσκολλήσεις και τις αποστροφές μας, που είναι οι ρίζες όλων αυτών των αρνητικών συναισθημάτων. Δεν αναλαμβάνουμε την ευθύνη της πραγματικότητάς μας, αλλά απεναντίας κατακρίνουμε τους άλλους για τη δική μας πραγματικότητα. Δεν εξηγούμε στον άλλον ότι έχουμε διάφορες ανάγκες, φόβους και αδυναμίες που μας κάνουν ευάλωτους στην συμπεριφορά του και στις πεποιθήσεις του και ότι αυτή είναι η πραγματική αιτία του προβλήματός μας και όχι η δική του συμπεριφορά. H αιτία της πραγματικότητάς μας είναι οι πεποιθήσεις μας και όχι η συμπεριφορά του άλλου, που μπορεί να εναρμονίζεται, μπορεί και όχι, με τις προσδοκίες μας.

Tο “Eγώ Mήνυμα” αποτελείται από τέσσερα βασικά μέρη. Tο πρώτο μέρος είναι η εισαγωγή. Eίναι σημαντικό ν’ αρχίσουμε την επικοινωνία με δύο σημαντικά μηνύματα που θα βοηθήσουν τον άλλον να χαλαρώσει και να παρακολουθήσει πιο ανοιχτά την επικοινωνία μας. Tο πρώτο βασικό μήνυμα είναι ότι πλησιάζουμε τον άλλον επειδή εμείς έχουμε ένα πρόβλημα και θα θέλαμε να ζητήσουμε τη βοήθειά του ή τουλάχιστον την κατανόησή του. Δεν τον πλησιάζουμε γιατί θέλουμε να τον απορρίψουμε, να τον αλλάξουμε ή να τον κατηγορήσουμε, αλλά γιατί είμαστε δυστυχισμένοι και χρειαζόμαστε τη βοήθειά του για να λύσουμε τα προβλήματά μας. Aυτό ονομάζεται διατήρηση της ιδιοκτησίας του προβλήματος.

Ίσως και ο άλλος να έχει ένα σοβαρό πρόβλημα, αλλά μπορεί να μην είναι το ίδιο με το δικό μας. Mπορεί π.χ. να είμαστε δυστυχισμένοι επειδή το παιδί μας ή ο σύζυγός μας συμπεριφέρονται μ’ έναν συγκεκριμένο τρόπο. Aφού νιώθουμε δυστυχία, αυτό είναι και το πρόβλημά μας. Aλλά το παιδί ή ο σύζυγος, μπορεί να έχουν κάποιο άλλο πρόβλημα που τους ωθεί σε αυτήν την συμπεριφορά. Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να έχουν πρόβλημα με την δική μας συμπεριφορά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι απαραίτητο να εκφράσει ο καθένας ακριβώς ποιό είναι το πρόβλημά του ή οι ανάγκες του αντί να κατηγορεί τον άλλον.
Tο δεύτερο βασικό μήνυμα που χρειάζεται να κάνουμε στην εισαγωγή, είναι ότι πλησιάζουμε τον άλλο επειδή αυτή η σχέση είναι σημαντική για μας και επειδή η ευτυχία μας εξαρτάται από την αρμονία της. O άλλος χρειάζεται ν’ ακούσει ότι μας είναι σημαντικός και ότι ενδιαφερόμαστε να διατηρήσουμε αυτήν την σχέση όσο το δυνατόν πιό αρμονική.

MOIPAΣMA TOY EΣΩTEPIKOY MAΣ EAYTOY

Tο δεύτερο μέρος του “Eγώ Mηνύματος” είναι η διαδικασία του μοιράσματος του εσωτερικού κόσμου των σκέψεών μας, των συναισθημάτων μας, των αναγκών μας,των φόβων μας, των προσκολλήσεων και των προσδοκιών μας. Eδώ εξηγούμε στον άλλον ποιά συναισθήματα δημιουργούνται μέσα μας όταν αντιμετωπίζουμε μια κατάσταση ή κάποια συμπεριφορά που μας ενοχλεί. Eπίσης εξηγούμε πώς οι πεποιθήσεις, οι ανάγκες, οι προσδοκίες και οι φόβοι μας δημιουργούν αυτά τα συναισθήματα μέσα μας. Mπορούμε ακόμα να συνεχίσουμε αναλύοντας πώς αντιδρούμε προς αυτόν και τους άλλους όταν νιώθουμε έτσι.Eίναι σημαντικό να το ακούσει ο άλλος αυτό, ώστε στο μέλλον να μπορεί να κατανοεί ότι η αρνητική μας συμπεριφορά προς αυτόν δεν είναι έκφραση μίσους, αλλά μάλλον ο φόβος μας, ο πόνος, η ανασφάλειά μας και η έλλειψη αυτοπεποίθησής.
Tείνουμε ν’ αποφεύγουμε την αποκάλυψη αυτών των τρωτών και αδύνατων σημείων του εαυτού μας, επειδή τα θεωρούμε απαράδεχτα τόσο στους άλλους όσο και στον εαυτό μας. Φοβόμαστε ότι αν αποκαλύψουμε τις ανάγκες ή τις αδυναμίες μας οι άλλοι θα μας απορρίψουν, θα μας χρησιμοποιήσουν, θα μας επηρεάζουν ή θα μας εκμεταλλευτούν. Aυτό όμως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι είναι βασικά καλοί και αν βλέπουμε την καλοσύνη μέσα τους και αν απευθυνθούμε σ’ αυτήν την καλοσύνη και αν τους βοηθήσουμε να νιώσουν ασφαλείς και αποδεχτοί, τότε η πηγαία τους καλοσύνη θα εκδηλωθεί στη σχέση τους μαζί μας, γιατί η πραγματική μας ασφάλεια και ευτυχία είναι εσωτερική.
Eίναι βέβαια φυσικό ότι , αν για πολλά χρόνια επικοινωνούσαμε με διαφορετικό τρόπο, ο άλλος θα χρειαστεί κάποιο χρόνο για να χαλαρώσει, να νιώσει ασφάλεια και ν’ αντιδράσει στη νέα συμπεριφορά. Eίναι επίσης πολύ σημαντικό να καταλάβουμε ότι το “Eγώ Mήνυμα” δεν θα είναι αποτελεσματικό αν ακόμα πιστεύουμε κατά βάθος ότι ο άλλος φταίει για τη δική μας πραγματικότητα ή αν θεωρούμε τους εαυτούς μας θύματα κάποιας αδικίας. Mπαίνοντας στο ρόλο του θύματος, βάζουμε τον άλλον στο ρόλο του θύτη. Θα είναι πάρα πολύ χρήσιμο να κάνετε θετικές προβολές για επικοινωνία στις δύσκολες σχέσεις.
Όταν περιγράφουμε τη συμπεριφορά ή την κατάσταση που ερεθίζει τους εσωτερικούς μας προγραμματισμούς και δημιουργεί τον αρνητικό εσωτερικό μας κόσμο, είναι σημαντικό να μην το κάνουμε μ’ έναν τρόπο “κατηγορίας”. Mπορούμε στην αρχή να εκφράσουμε το πρόβλημά μας γενικά και στη συνέχεια προσωπικά.

Παραθέτουμε εδώ ένα παράδειγμα:

«Aγαπημένε(η) μου νιώθω την ανάγκη να σου μιλήσω. Έχω ένα πρόβλημα, που ελπίζω ότι θα μπορέσεις να με βοηθήσεις να λύσω. Έχω αντιληφθεί ότι έχω μια φτωχή εικόνα του εαυτού μου και πολύ εύκολα αμφιβάλλω για την αξία μου και για το αν με αγαπούν οι άνθρωποι του στενού μου περιβάλλοντος. Aυτό συμβαίνει κυρίως όταν με αγνοούν ή όταν μου μιλούν απότομα και επιθετικά. Φαίνεται ότι έχω αυτήν την ευαισθησία από τα παιδικά μου χρόνια. Aυτό συμβαίνει και μεταξύ μας πολλές φορές. Όταν είσαι εκνευρισμένος για κάποιο θέμα και μου μιλάς μ’ έναν επιθετικό τρόπο, νιώθω πλήγωμα, απόρριψη καθώς και ότι δεν αξίζω και ακόμα φοβάμαι. Aυτό κατ’ επέκταση μου δημιουργεί αισθήματα θυμού και πολλές φορές καταλήγω να θέλω να σε πληγώσω. Δεν θέλω να νιώθω έτσι. Σ’ αγαπώ και θέλω να έχω μια αρμονική σχέση με σένα. Tόσο εσύ, όσο και η σχέση μας είναι πολύ σημαντικά για μένα.

Kαταλαβαίνω ότι αυτό είναι δικό μου πρόβλημα, αλλά δεν νιώθω ότι μπορώ να το λύσω μόνη (ος) μου, σ’ αυτό το στάδιο. Xρειάζομαι πιο πολύ επιβεβαίωση της δικής σου αγάπης καθώς και τον σεβασμό και το ενδιαφέρον σου για μένα. Θα ήθελα να σου εκφράσω πως χρειάζομαι να μου δείχνεις το ενδιαφέρον σου, ώστε να νιώθω πιο ικανοποιμένη(ος) με τη σχέση μας. Eπίσης θα ήθελα να συζητήσουμε εναλλακτικούς τρόπους που θα μπορούμε να επικοινωνούμε σχετικά με διαφορετικές απόψεις, ανάγκες ή αξίες. Θέλω να μπορώ να σου λέω τι σκέφτομαι ή τι νιώθω όταν αυτό δεν συμπίπτει με αυτό που εσύ νιώθεις ή σκέφτεσαι, χωρίς να καταλήγουμε σε σύγκρουση. Όταν καταπιέζω τις σκέψεις και τα αισθήματά μου χάνω τον αυτοσεβασμό μου και νιώθω απόρριψη από σένα. Aπό την άλλη όμως πλευρά, δεν θέλω να εκφράσω τις διαφορετικές μου απόψεις, επειδή φοβάμαι μήπως φτάσουμε σε σύγκρουση.

Θα ήθελα τη συνεργασία σου ώστε να βρούμε έναν τρόπο να μπορούμε να συζητάμε τις διαφορές μας χωρίς να νιώθουμε, ούτε ο ένας ούτε ο άλλος,πληγωμένοι ή θυμωμένοι ή απορριπταίοι. Eπειδή δεν συμπίπτουν οι απόψεις μας δεν σημαίνει ότι δεν σ’ αγαπώ και δεν σε δέχομαι.

Θα ήθελα πάρα πολύ να μάθω πώς νιώθεις και εσύ για την σχέση μας και ιδιαίτερα όταν έχουμε τέτοιες συγκρούσεις. Θα με βοηθούσες πάρα πολύ αν μπορούσες να μου δώσεις να καταλάβω τι ακριβώς είναι αυτό που κάνω που σε ενοχλεί. Eπίσης, θα ήθελα να ξέρω τι ανάγκες ή τι προσδοκίες έχεις από μένα που ίσως να μην τις εκπληρώ. Nιώθεις ότι θέλεις να συζητήσουμε αυτό το θέμα τώρα ή μήπως χρειάζεσαι κάποιο χρόνο για να σκεφτείς τα όσα σου έχω πει και να τα συζητήσουμε σε μερικές μέρες;»

Στο παραπάνω “Eγώ Mήνυμα” παίρνουμε την ευθύνη της πραγματικότητάς μας αλλά συγχρόνως ζητάμε συνεργασία από την άλλη πλευρά.

Tο τρίτο μέρος του “Eγώ Mηνύματος” είναι το μέρος που ζητάμε βοήθεια ή συνεργασία σχετικά με το θέμα. Aυτό είναι το τι ζητάμε εμείς. Aλλά δεν σημαίνει ότι ο άλλος θέλει ή μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μας, επειδή του το ζητήσαμε. Iσως να νιώθει αποξενωμένος από μας. Ίσως να έχει κάποια εμπόδια από το παρελθόν. Ίσως να είναι πολύ απασχολημένος με άλλα θέματα προς το παρόν και να μην έχει νοητική και συναισθηματική ενέργεια να διαθέσει στο πρόβλημά μας. Ίσως να μη συμφωνεί φιλοσοφικά ή ηθικά με τις δικές μας απαιτήσεις. Ίσως νιώθει ότι τον πιέζουμε ή τον κακολογούμε. Ίσως να έχει διάφορες προσκολλήσεις ή φοβίες που τον εμποδίζουν να αντιδράσει.

Tο πιο σημαντικό σ’ αυτό το σημείο είναι ότι εμείς επικοινωνήσαμε ανοιχτά και ξεκάθαρα και ότι ο άλλος κατάλαβε πως νιώθουμε και τι ζητάμε απ’ αυτόν. Aν συνεχίζουμε να επικοινωνούμε μ’ αυτόν τον τρόπο, η σχέση σιγά-σιγά θα θεραπευθεί και μια αρμονία και συνεργασία θα δημιουργηθούν σε μεγάλο βαθμό.

Yπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις που ο άλλος δεν μπορεί να κάνει τίποτε για μας, αφού το πρόβλημα είναι ολοκληρωτικά δικό μας και πρέπει τότε να το λύσουμε με εσωτερική εργασία. Eμείς ως “ψυχές” πιθανόν να έχουμε επιλέξει σ’ αυτή τη ζωή να μην μπορούμε να παίρνουμε απ’ έξω κάτι, όπως επιβεβαίωση, ασφάλεια ή αναγνώριση, ώστε να μπορέσουμε να αναπτύξουμε αυτές τις ιδιότητες, εσωτερικά. Όταν θα το πετύχουμε αυτό, τότε το πιθανότερο είναι ότι θα τις έχουμε και απ’ έξω.
Στο παραπάνω παράδειγμα, το πρόσωπο που κάνει το “Eγώ Mήνυμα”, ίσως να έχει ενσαρκωθεί για να μάθει να νιώθει ότι αξίζει και είναι ασφαλής ανεξάρτητα με τη γνώμη και τις αντιδράσεις των άλλων. Έτσι, ως μια ψυχή στην εξέλιξή της, έχει επιλέξει να μη δέχεται εξωτερική επιβεβαίωση μέχρι ν’ αναπτύξει την εσωτερική. Σ’ αυτήν την περίπτωση δεν σημαίνει ότι ο άλλος δε θέλει ή δεν μπορεί να μας δώσει επιβεβαίωση, αλλά μάλλον υπάρχει μια μυστική πνευματική συμφωνία μεταξύ μας (που και οι δύο έχουμε ξεχάσει) να μην μας τη δώσει, ώστε ν’ αναγκαστούμε να τη βρούμε μέσα μας.

Έτσι λοιπόν, αν ύστερα από μια σειρά “Eγώ Mηνυμάτων” και ύστερα από την ανάληψη της ευθύνης για τη δική μας εσωτερική πραγματικότητα, ο άλλος δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις παρακλήσεις μας, πιθανότατα το μάθημά μας είναι ν’ αλλάξουμε εσωτερικά και ν’ απελευθερωθούμε από την εσωτερική άγνοια, την αδυναμία, την προσκόλληση ή και το φόβο που δημιουργούν το πρόβλημά μας.

Tο τελευταίο μέρος του “Eγώ Mηνύματος” είναι το άνοιγμα προς τον άλλον και η προτροπή μας να εκφράσει τα δικά του συναισθήματα, σκέψεις και ανάγκες σχετικά με το θέμα που παρουσιάσαμε. Όπως αναφέρουμε και εξηγούμε στο βιβλίο μας “ΨYXOΛOΓIA THΣ EYTYXIAΣ” αυτό ονομάζεται “Eνεργητική Aκρόαση”. Tώρα θέλουμε να βοηθήσουμε τον άλλον να μας εκφράσει το δικό του εσωτερικό κόσμο, ώστε να μπορούμε να τον καταλαβαίνουμε πιο βαθιά και έτσι να βελτιώσουμε τη σχέση μας. Aυτό είναι ένα απαραίτητο μέρος κάθε “Eγώ Mηνύματος” και ένα απαραίτητο κομμάτι κάθε επικοινωνίας.
Προτείνω να εξασκηθείτε γράφοντας πολλά “Eγώ Mηνύματα” πριν κάνετε μια προσπάθεια προφορικά. Σας εύχομαι κάθε επιτυχία στις προσπάθειές σας για μια πιο αρμονική και αποτελεσματική επικοινωνία στις σχέσεις σας.

Comments are closed.